Альцгеймерӧн олысьяслы уджъяс да ворсӧмъяс

Кӧ тіян радейтана мортӧн Альцгеймер висьӧм, гашкӧ, ті нинӧм казялінныд, мый мукӧдтор ӧдйӧ вунӧ, а мукӧдтор дыр кольӧ. Сійӧ вермас вунӧдны талун асывся телефон шыӧдчӧм, но дзик став кывъяс сьывны важысянь тӧдса сьывсьыс, чышкыны дӧра сійӧ ж ногӧн, кыдзи пыр вӧлі, либӧ картаӧн ворсны ог тӧдлытӧг. Бур уджъяс подулавны тайӧ дыр кутан кужӧмъяс вылӧ. Тайӧ лист бокын висьталӧма сы йылысь, сэсся сетӧма иньдӧмъяс быд тшупӧдлы да тайӧ сайтысь лӧсялана донтӧм ворсӧмъяс.

Альцгеймер да деменция уджъясын торъялӧны-ӧ?

Унаысь оз. Деменция — тайӧ паськыд ним, а Альцгеймер висьӧм — сылӧн медся тшӧкыда паныдась помка: Alzheimer’s Association висьталӧ, мый сійӧ лоӧ 60-сянь 80 прӧчент деменция случайысь. Деменциялы уджъяс йылысь став гижӧм майбыр лӧсялӧ и Альцгеймерлы, тшӧтш и миян 101 удж иньдӧм.

Бур тӧдны вежсьӧмлӧн шӧркодь рӧд. National Institute on Aging висьталӧ, мый Альцгеймер медводзын вийӧдӧ юрвежлӧн тӧдмасьӧмӧн уджалӧм юкӧнъяссӧ, а сэсся вӧчӧ сьӧкыдджыкӧн сёрни, вежӧртӧм да йитчӧм. Alzheimer’s Association шуӧ, мый медся тшӧкыда медводдза пас — выль велӧдӧмторсӧ казялантӧм. Быд морт торъя, унаӧн вермасны лоны гудран помкаяс, но тайӧ рӧд отсалӧ гӧгӧрвоны, мый шӧркодь уджалӧ бурджыка.

Кутшӧм уджъяс медся бур лӧсялӧны Альцгеймер дырйи?

Уджъяс, кодъяс подулавны важысянь тӧдса да вежӧртӧм кужӧмъяс вылӧ, шӧркодь мунӧны кокньыдджыка, мыйысь уджъяс, кӧні колӧ выльтор велӧдны да кутны юрын.

• Важысянь вежӧртӧм кужӧмъяс. Alzheimer’s Association пасйӧ, мый морт вермас на ворсны пианино вылын прӧстӧй сьывъяс, кодъяссӧ важӧн велӧдіс. Сідз жӧ — кӧртавны, пусӧвтны, карта петкӧдлыны, тыш мешайтны да дӧра чышкыны.
• Важ сьывъяс да тодса музыка. Уна морт тӧдӧны став кывъяс том кадся сьывъясысь, вежӧр сьывъясысь да гӧтрасьӧм лунся сьывъясысь. Видзӧд музыка уджъяс.
• Быдлунъя мога уджъяс. NIA лыддьӧ татшӧм уджъяс пыр, кодъяс вермасны кӧсйыны: посуда мыськӧм, пызан вӧчӧм, носки видлавӧм да дӧра чышкӧм. Колана кывны, мый тіян удж колана.
• Тӧдмалӧм, а оз гӧгӧрвоӧдӧм. Лӧсялана серпас вылӧ висьталӧм кокниджык, мыйысь нимсӧ казялысь висьтавӧм. Та понда серпас ворсӧмъяс, кӧ ставыс аддзана, уджалӧны бурджыка видлалӧмъясысь.
• Кӧсйӧмъяс. Вӧрзӧм, дук, шоныд, чӧскыд да шы донъясныс дырджык коланаӧсь, кор кывъяс нин сьӧкыда лоӧны. Видзӧд кӧсйӧм уджъяс.

Мый шӧркодь мунӧ сьӧкыдджыка: став, кӧні эм кад, выль правилӧяс, уна тшупӧд кутан либӧ юалӧмъяс, кодъяс видлалӧны тӧдмасьӧм, шуам, «Ті казяланныд-ӧ, коді тайӧ?» Найӧ водзӧ вылӧ пуктӧны Альцгеймерлӧн медся сьӧкыд юкӧнсӧ.

Альцгеймерлӧн медводдза тшупӧдлы уджъяс

Медводдза тшупӧдын, кыдзи висьталӧ Alzheimer’s Association, морт вермас на машинаӧн ветлыны, уджавны да пырны йӧзкӧд уджъясӧ, но сійӧ казялӧ тӧдмасьӧмлысь вунӧмъяс, шуам, тодса кывъяс либӧ мыйкӧ ин вунӧдӧм. Медбур ног — ӧтлаын уджавны: юав, мый сійӧ кӧсйӧ водзӧ нуӧдны, да мый отсӧг сылы колӧ.

1. Нуӧдӧд водзӧ тӧдса уджъяс. Гольф, картаӧн ворсӧм, вӧв кывтӧм, хор либӧ чукӧртчӧмъяс, ичӧт вежсьӧмъясӧн: этшаджык йӧз да лӧньджык кад.
2. Ворсӧд тӧдса картаӧн да настольнӧй ворсӧмъяс. Alzheimer’s Foundation of America лыддьӧ медводдза тшупӧдлы викторинаяс, кыв корсьӧм, карта да настольнӧй ворсӧмъяс. Ворсӧй командаӧн, кӧ лыдпас лыддьӧм пондӧ тӧдчыны омӧльӧн, либӧ дзикӧдз колльы лыдпасъяссӧ.
3. Ӧтлаын юасьӧй. Лэдз сылы вӧчны сійӧ рецепт, кодӧс сійӧ тӧдӧ, а ті лыддьӧй тшупӧдъяссӧ.
4. Понды олӧм йылысь проект. Фотосерпасъяс, рецептъяс да висьтъяс альбомын, кодӧс сійӧ нуӧдӧ. Видзӧд казьтыштана уджъяс.
5. Ветлы ветлӧдлӧм вылӧ. Радейтана сёянінӧ лӧнь кадӧ, музейӧ дженьыд кад колльӧм вылӧ, паркын ветлӧдлӧм.
6. Видлы ворсны пазлъяс, кодъяссӧ сійӧ бӧрйӧ. Ыджыд шрифтӧн кроссвордъяс, кыв корсьӧмъяс да пазлъяс. Видзӧд деменциялы пазлъяс.

Унджык иньдӧм: медводдза тшупӧдлы уджъяс.

Альцгеймерлӧн шӧр тшупӧдлы уджъяс

Alzheimer’s Association висьталӧ, мый шӧр тшупӧд шӧркодь медся кузь, да сійӧ вермас дырнитны уна во. Кывъяс вермасны соравны, скӧрмӧм лоӧ кокниджыка, да мортлы колӧ унджык отсӧг. Alzheimer’s Foundation of America содтӧ, мый уна мортлы колӧ отсӧг уджсӧ заводитӧм понда либӧ водзӧ нуӧдӧм понда. Тіян удж вежсьӧ дассьӧм вылӧ, петкӧдлӧм вылӧ висьтавтӧг, да сьӧкыдджык юкӧнъяссӧ ас выланыд босьтӧм вылӧ.

1. Чышкы, видлав да лӧсьӧд. Дӧраяс, носкияс, пань, пуговицаяс рӧм серти. Збыль уджъяс, ӧтлаын вӧчӧм.
2. Сьыв да вӧрзьӧд музыка серти. Киясӧн шыбит, восьтӧй либӧ йӧктӧй кухняын. Понды сьывны асныд да лэдз сылы пырӧдчыны.
3. Видзӧдлы фотоальбомъяс. Висьтав, мый ті аддзанныд, да кор тайӧ висьтъяс: «Кутшӧм машина. Висьтав сійӧ йылысь». Сідз и босьт, кутшӧм нимъяс сійӧ вӧдитӧ.
4. Ворсӧд прӧстӧй серпас ворсӧмъяс. Серпас параяс нёльысь квайт плиткаӧн да серпасъясӧн, кодъяс веськыда петкӧдлӧмаӧсь, либӧ Корсь сійӧ жӧ кыкысь куим бӧрйӧмӧн.
5. Помалӧй тодса шуӧмъяс. «Лун сайын улмӧс…» Важысянь тӧдса шуӧмъяс шӧркодь воӧны кокньыда. Видлы Помалӧй шуӧмсӧ, кӧні позьӧ петкӧдлыны быд пом ӧти личкӧмӧн.
6. Ваись да видзӧд быдмӧгъяс. Гортса горшӧкъяс либӧ джуджыд гряд, ичӧт лейкаӧн.
7. Вӧчӧ лӧсялана ворсӧм семья фотосерпасъясысь. Фото параяс вӧдитӧ серпасъяс, кодъяссӧ ті бӧрйанныд ас устройствоын, да найӧ оз мунны сэтысь.

Унджык иньдӧм: шӧр тшупӧдлы уджъяс.

Альцгеймерлӧн бӧръя тшупӧдлы уджъяс

Бӧръя тшупӧдын, кыдзи шуӧ Alzheimer’s Association, мортъяс вошӧны гӧгӧрвоны гӧгӧртас да сёрнитны вермӧм, но вермасны на шуны кывъяс либӧ сёрникузяяс. Удж талун — бурлун да йитчӧм сетӧм, сійӧ лаын, кӧні морт шойччӧ.

1. Кыкты сылы радейтана музыка ньӧжйӧ, медым телевизор эз торйӧдлы.
2. Вӧрзьӧд киыс дука мазьӧн, коді сылы кӧсйӧ.
3. Сет небыдтор кутны: шоныд одеяло, флис либӧ шыльӧв из.
4. Лыддьы горӧн псаломъяс, сьыланкывъяс либӧ тодса висьт. Ритм коланаджык, мыйысь вежӧртӧм.
5. Пукав ортсын вуджынын либӧ ӧшинь дорын, кӧні позьӧ видзӧдлы кайъяс.
6. Видзӧдлы ӧти ыджыд серпас ӧтлаын. Подсолнечник либӧ пон, коді тыртӧ планшет экраныс, да ті висьталанныд, мый ті аддзанныд.

Унджык иньдӧм: бӧръя тшупӧдлы уджъяс.

Кутшӧм ворсӧмъяс лӧсялӧны Альцгеймерӧн олысь мортлы?

Бӧрйы ворсӧмъяс, кӧні некод оз вермы сорны. Тайӧ сайтысь быд ворсӧм донтӧм, уджалӧ браузерын да сэні абу кад, лыдпасъяс либӧ гижсьӧм.

Кыдзи ӧтлаын пуксьыны, кымын отсавны да кор дугдыны, лыддьӧ кыдзи ворсны деменцияӧн олысь морткӧд. Кӧ ті мӧвпалянныд «тӧдмасьӧм ворсӧмъяс» йылысь, видзӧд деменцияӧн олысь ыджыд йӧзлы тӧдмасьӧм ворсӧмъяс.

Кыдзи быд уджсӧ кокньыдджыкӧн вӧчны

NIA-лӧн сёрнитӧм воӧ некымын тшӧтшӧдасьӧмӧ: лӧсьӧд уджсӧ мортлӧн вермӧм серти, отсав заводитны, видзӧд скӧрмӧм вылӧ, медым сійӧ кывліс, мый сійӧ вермис, да лэдз сылы дзикӧдз видзӧдны, кӧ сійӧ тадзи кӧсйӧ.

• Бӧрйы лунлӧн сійӧ кад, кор мортлы медбур, да вӧч уджсӧ дженьыдикӧн.
• Водзвыв дасьы ставсӧ, медым позис ӧдйӧ заводитны.
• Кор, а эн висьтав. «Верман-ӧ отсавны меным?» бурджык уджалӧ, мыйысь «Удж кад».
• Медводдза тшупӧдсӧ вӧч асныд да лэдз сылы пырӧдчыны.
• Вӧчӧй ӧти тшупӧд да ӧти бӧрйӧм ӧтпырйӧ.
• Лэдз сійӧ вӧчны ас ногыс. Абутӧм стӧч дӧраыс оз ло омӧль.
• Дугды, кор на гажа. Водзджык дугдӧм — бур петӧм, а оз омӧль. Кӧ сійӧ оз кӧсйы, видзӧд кор деменцияӧн олысь морт шуӧ «оз».

Alzheimer’s Association шуӧ прӧста: шуам гажалӧм вылӧ, а оз вермӧм вылӧ.