Альцгеймер сирле кешеләр өсөн эшмәкәрлек һәм уйындар

Яратҡан кешегеҙҙең Альцгеймер сиреше булһа, бәлки инде күргәнһегеҙҙер: кайһы нәмәләр тиҙ юғала, ә икенселәре һаҡлана. Ул бөгөн иртән телефон аша һөйләшкәнде оноторға мөмкин, ә гимнды бөтә һүҙҙәре менән йырлай, кейемен элекке кеүек ҡатлап йыя, йәки карталарҙы уйлап тормай таратыр. Яҡшы эшмәкәрлек ошондай һаҡланған күнекмәләргә нигеҙләнә. Был биттә шул хаҡта аңлатма бар, һәм һәр этап өсөн идеялар, шулай уҡ был сайттағы бушлай уйындар бирелә.

Альцгеймер эшмәкәрлек хаҡында деменциянан айырыламы?

Күпселек осраҡта айырылмай. Деменция — дөйөм атама, ә Альцгеймер сиреше уның иң йышы сәбәбе: Alzheimer’s Association фекеренсә, ул деменция осраҡтарының 60-тан 80 процентына тиклемен тәшкил итә. Деменция эшмәкәрлегенә арналған теләһә ниндәй яҙма Альцгеймерға ла ҡағыла, шул иҫәптән беҙҙең 101 эшмәкәрлек идеяһы.

Файҙалыһы — үҙгәрештәрҙең ғәҙәти тәртибен белеү. National Institute on Aging аңлатыуынса, Альцгеймер башта мейеләге хәтер өлөшөн зарарлай, һуңынан теле, фекерләү һәм ғәмәлдәр тәртибенә лә үтә. Alzheimer’s Association билдәләүенсә, иң йышы беренсе билдә — яңы белгән мәғлүмәтте иҫтә тота алмау. Һәр кеше төрлө, күп кешеләрҙә бер нисә сәбәп бергә була, ләкин был ҡалып эш итеүгә йоғонто яһай.

Альцгеймер өсөн нинди эшмәкәрлек иң яраҡлы?

Борондан яҡшы өйрәнелгән белемгә таянған эштәр, яңы нәмәне өйрәнергә һәм иҫтә тотарға кәрәк булғандарға ҡарағанда, ғәҙәттә, тыныраҡ бара.

• Оҙаҡ өйрәнелгән күнекмәләр. Alzheimer’s Association билдәләүенсә, кеше йылдар элек пианинола өйрәнгән ябай көйҙәрҙе әле лә уйнай ала. Бәйләү бәйләү, ағас ышыҡлау, карталарҙы ҡушып һуғыу, ашлама ҡамыр баҫыу һәм кейем йыйыу — шундай эштәр.
• Иҫке йырҙар һәм таныш музыка. Күп кешеләр үҫмер һәм йәш саҡта йырланған йырҙарҙың һәр һүҙен белә, шулай уҡ ғибәҙәт йырҙарын һәм туйҙа йырланғанды ла. Ҡарағыҙ: музыка эшмәкәрлеге.
• Көнүҙәк эштәр, маҡсаты менән. NIA йыуыуҙы, өҫтәл әҙерләүҙе, оҙон сораҡтарҙы айырыуҙы һәм кейем йыйыуҙы кешеләр яратырға мөмкин эштәр рәтенә индерә. Файҙалы булыу мөһим.
• Танып алыу, иҫкә төшөрөү түгел. Исемен әйтеп бирергә ҡарағанда, оҡшаш рәсемде күрһәтеү еңелерәк. Шуға күрә һәммәһе күренеп торған рәсем уйындары һорауҙарға ҡарағанда яҡшыраҡ.
• Сенсорҙар. Тукыма, еҫ, йылылыҡ, тәм һәм тауыш — һүҙҙәр ауырлашҡас та мәғәнәле ҡала. Ҡарағыҙ: сенсор эшмәкәрлек.

Нимә яҡшы бармай: ваҡыт, яңы ҡағиҙәләр өйрәнергә кәрәк булған, күп аҙымдарҙы иҫтә тотарға тура килгән эштәр, йәки хәтерҙе һынаған һорауҙар, мәҫәлән, «Был кешене иҫләйһеңме?» Улар Альцгеймерҙың ауыр яғын алға сығара.

Альцгеймерҙың башланғыс этабы өсөн эшмәкәрлек

Башланғыс этапта Alzheimer’s Association билдәләүенсә, кеше әле машина йөрөтә, эшләй һәм социаль сараларҙа ҡатнаша ала, ә таныш һүҙҙәрҙе йәки нәмәләрҙең урынын онотоуҙарын ҡайһы саҡ күрә. Иң яҡшы ҡараш — хеҙмәттәшлек: нимә эшләргә теләүен һәм ниндәй ярҙам кәрәк булыуын һорағыҙ.

1. Элекке хобби менән дауам итегеҙ. Гольф, бридж, ҡолтоҡ ҡыстырыу, хор һәм сиркәү төркөмдәре — бәләкәй төҙәтмәләр менән, мәҫәлән, кәмерәк төркөмдәр һәм тыныраҡ ваҡыт.
2. Таныш карта һәм таҡта уйындарын уйнағыҙ. Alzheimer’s Foundation of America башланғыс этап өсөн викторина, һүҙ эҙләү, карта һәм таҡта уйындарын атай. Иҫәп тотоу ҡыйынлыҡ тыуҙырһа, команда булып уйнағыҙ йәки иҫәпте бөтөнләй ташлағыҙ.
3. Бергә пешерегеҙ. Һеҙ рецепттарҙы уҡырға шөғөлләнегеҙ, ә ул белгән тәмде үҙе йүнәлтһен.
4. Тормош тарихы проекты башлағыҙ. Фото, рецепттар һәм хикәйәләр — уның үҙе йүнәлтеп торған альбомда. Ҡарағыҙ: иҫкә төшөрөү эшмәкәрлеге.
5. Сәйәхәткә сығығыҙ. Яратҡан ресторан тыныс сәғәттә, музейҙа ҡыҫҡа ғына ҡарап сығыу, паркта йөрөү.
6. Үҙе һайлаған фекер уйындары. Эре хәрефле кроссворд, һүҙ эҙләү һәм пазлдар. Ҡарағыҙ: деменция өсөн головоломкалар.

Тағы идеялар: башланғыс этап эшмәкәрлеге.

Альцгеймерҙың урта этабы өсөн эшмәкәрлек

Alzheimer’s Association урта этапты ғәҙәттә иң оҙонона һанай һәм ул күп йылға һуҙылырға мөмкин, тип яҙа. Һүҙҙәр ҡарышып китә, ризаһыҙлыҡ еңелерәк килә, кешегә күберәк ярҙам кәрәк. Alzheimer’s Foundation of America өҫтәй, күп кешегә эшмәкәрлекте башлар йәки дауам итер өсөн ярҙам кәрәк. Һеҙҙең роль ҡулайлаштырыуға, аңлатыу түгел, күрһәтеүгә һәм ауыр өлөштө үҙегеҙгә алыуға күсә.

1. Төрөгөҙ, айырығыҙ, оҡшатығыҙ. Ҡулъяулыҡтар, ойоҡтар, ашау ҡорамалдары, төймәләр төҫө буйынса. Яңы булмаған, бергә башҡарылған эш.
2. Йырлағыҙ һәм музыка буйынса хәрәкәт итегеҙ. Ҡул шаҡығыҙ, бейегеҙ, ашханәлә бейеп алығыҙ. Үҙегеҙ йырлай башлағыҙ һәм уны ҡушылырға рөхсәт итегеҙ.
3. Фотоальбомдарға ҡарағыҙ. Күргәндәрегеҙҙе һүрәтләгеҙ һәм хикәйәләр һорағыҙ: «Ниндәй машина ул. Миңә һөйләп бир.» Ул ҡулланған исемдәргә ҡушылығыҙ.
4. Ябай рәсем уйындары уйнағыҙ. Picture pairs — дүрт-алты плитка һәм рәсемдәр күренеп торғанда, йәки Find the same — ике-өс һайлау менән.
5. Таныш әйтемдәрҙе тамамлағыҙ. «Ут булмаһа, …» Ҡасандыр өйрәнелгән әйтемдәр еңел килә. Finish the saying уйнағыҙ — бер баҫыу менән теләһә ниндәй осло күрһәтергә мөмкин.
6. Һыу һибегеҙ, үҫемлектәргә ҡарағыҙ. Бүлмә ҡулдары йәки бағсаның бер баҫыуында, бәләкәй һыу һибеү сүмсығы менән.
7. Ғаиләнең фотоларынан оҡшатыу уйыны яһағыҙ. Photo pairs — һеҙҙең ҡоролмаҡтағы һайлаған рәсемдәр менән; улар ҡоролмаңыҙҙан сыҡмай.

Тағы идеялар: урта этап эшмәкәрлеге.

Альцгеймерҙың һуңғы этабы өсөн эшмәкәрлек

Alzheimer’s Association билдәләүенсә, һуңғы этапта кеше тирә-яҡҡа яуап бирә алмай, һөйләшеүҙе дауам итә алмай, ә ҡайһы бер һүҙҙәрҙе әйтергә мөмкин. Ошо ваҡытта эшмәкәрлек — тыныслыҡ һәм аралашыу, кеше ятҡан урында.

1. Яратҡан музыканы тыныс ҡуйығыҙ, телевизор бәхәсләшмәһен.
2. Йомшаҡ кул массажы яһағыҙ, уның яратҡан еҫле майлығы менән.
3. Тотор өсөн йомшаҡ нәмәләр бирегеҙ: йылы пледтар, флис, тигеҙ таш.
4. Ҡысҡырып уҡығыҙ. Забур, шиғыр йәки таныш хикәйә. Ритм мәғәнәнән дә мөһимерәк.
5. Тышта ултырығыҙ. Күләгәлә, йәки ҡоштар ҡарап торған тәҙрә янында.
6. Бергә бер эре рәсемгә ҡарағыҙ. Ҡояшбаш сәскә йәки планшет экранын тултырған эт, һеҙ күргәнде әйтеп.

Тағы идеялар: һуңғы этап эшмәкәрлеге.

Альцгеймер сирле кешегә нинди уйындар яраҡлы?

Уңышһыҙлыҡ булмаған уйындарҙы һайлағыҙ. Был сайттағы һәр уйын бушлай, браузерҙа эшләй һәм ваҡыт, иҫәп йәки теркәлеү талап итмәй.

Нисек бергә ултырырға, ҡайһы сиктә ярҙам итергә һәм ҡасан туҡтарға кәрәк — деменциялы кеше менән уйындар уйнау тураһында уҡығыҙ. «Хәтер уйындары» тураһында уйлаһағыҙ, ҡарағыҙ: деменциялы өлкән кешеләр өсөн хәтер уйындары.

Теләһә ниндәй эшмәкәрлекте еңелерәк итеү

NIA кәңәше берничә ғәҙәткә килә: эшмәкәрлекте кешенең нимә эшли алыуына ярашлы итеү, башларға ярҙам итеү, ризаһыҙлыҡты күҙәтеү, уңышлы булыуын тәьмин итеү, һәм яратҡан булһа, ул күҙәтеүсе булып ҡалһын.

• Көндөң иң яҡшы ваҡытын һайлағыҙ, һәм сессияларҙы ҡыҫҡа тотоғоҙ.
• Алда бар нәмәне әҙерләгеҙ, шул саҡта дарҡыу башлай алаһығыҙ.
• Һорағыҙ, бойорманығыҙ. «Миңә ҡул ярҙамы бирә алаһыңмы?» тигән һүҙ «Эшмәкәрлек ваҡыты.» тигәндән яҡшыраҡ.
• Беренсе аҙымды үҙегеҙ яһағыҙ, һәм ул ҡушылһын.
• Бер ваҡытта бер аҙым һәм бер һайлау тәҡдим итегеҙ.
• Уның ысулы менән ҡалһын. Ҡыйшайған ҡулъяулыҡтар ҙа ярай.
• Әле ҡыуаныс менән тамамлағыҙ. Иртә туҡтау — уңыш, уңышһыҙлыҡ түгел. Әгәр ул баш тартһа, ҡарағыҙ: деменциялы кеше «юҡ» тигәндә.

Alzheimer’s Association ябай әйтә: иғтибарҙы ҡаҙаныш түгел, ҡыуаныс өҫтөнә ҡуйығыҙ.