Golle e fijirde ngam yimɓe ɓe ngonata e nyaw Alzheimer

So neɗɗo mo aɗa yiɗi ena wondi e nyaw Alzheimer, a heewii yiʼde wonde geɗe goɗɗe ena majja ko yaawi tawa goɗɗe ena keddoo. Ena waawi yejjitde noddaango weetaango kikiiɗe subaka, kono haa jooni ena waawi yimde kala kelme julirde, taggude serviiyet no o woowiri, walla senndude karte tawa miijaaki. Golle moƴƴe tuugii ko e ɗiin gandal duumiingal. Hello ngoo ena ƴeewta ko saabii ɗum, caggal ɗum hokku miijooji ngam kala tolno e fijirde dokkal wonɗe e lowre ndee ɗe njaɓata heen.

Nyaw Alzheimer ena seerndi e majjere hakkil so tawii ko golle?

Heewi fof alaa. Majjere hakkil ko innde kuuɓnde, tee nyaw Alzheimer ko oon ɓurngo heewde saabude nde: Alzheimer’s Association wiyi nde heewi wonde hakkunde 60 e 80 e teemedde e caabuuji majjere hakkil. Ko heewi winndaa ko faati e golle ngam majjere hakkil ena huutoree kadi e Alzheimer, kañum e miijooji golle 101 amen.

Ko nafata faamde ko deggondiral bayle ngal. National Institute on Aging ena ƴeewta wonde nyaw Alzheimer fuɗɗotoo ko bonnande geɓe hakkille baɗɗe e teskagol, caggal ɗum o meeɗa ɗemngal, miijaade e jikku renndo. Alzheimer’s Association wiyi maande fuɗɗorde ɓurnde heewde ko saɗtude teskitde humpito keso ekkitaango. Kala neɗɗo no seeri, yimɓe heewɓe ena mbaawi jogaade caabuuji jillondirɗi, kono ndee mbaydi ena walla anndude ko ɓuri gollaade.

Hol fannu golle ɓurɗe jaɓde e nyaw Alzheimer?

Golle tuugiiɗe e gandal kiiɗngal, huutoraangal gila ɓooyii ena keewi yahde no ɓuri weeɓirde e ɗe naamnooɗe ko ekkitaama kesum walla ko teskaa e hakkille.

• Gandal huutoraangal gila ɓooyii. Alzheimer’s Association ena teskii wonde neɗɗo ena waawi haa jooni fijde jimɗi weeɓi ɗi o ekkiti e piyanoo gila duuɓi. Hootde, tiiɗnude lekki, senndude karte, taƴde paate e taggude conci ena nanndi heen.
• Jimɗi kiiɗɗi e jimɗi anndaaɗi. Yimɓe heewɓe ena nganndi haa jooni kala kelme jimɗi e sukaaku maɓɓe e jawle maɓɓe, julirɗe e jimɗi jomba maɓɓe. Yillo golle jimɗi.
• Golle ñalnde fof jogiiɗe nafa. NIA ena limta loowde laaɓe, waɗtude taabal, cuɓagol kaalisuuji e taggugol conci e golle ɗe yimɓe keewi welwinde. Hakkillaade nafa maa ena himmi.
• Annditde tawa wonaa teskitaade. Fiɗtude natal jahdongal ena ɓuri weeɓde e innitde ngal e teskagol. Ko ɗum waɗi fijirde nate nde fof ina yiyee ɓuri moƴƴude e ƴeewndooji.
• Meeɗe e ɓandu. Memmeere, uurngol, nguleeki, mettu e hito ena keddoo e nafa hay so kelme ngari saɗtude. Yillo golle meeɗe e ɓandu.

Ko ɓuri saɗtude: kala huunde jogiinde waktirde, doosɗe kese ɗe ekkitee, laawol keewngol jokkondire ɗe teskaa, walla naamne ƴeewtooje teskagol, hono « Aɗa teskii moy woni ɗoo? » Ɗuum ena ɓada geɓal ɓurngal saɗtude e nyaw Alzheimer yeeso.

Golle ngam tolno fuɗɗoode nyaw Alzheimer

E tolno fuɗɗoode, Alzheimer’s Association wiyi neɗɗo ena waawi haa jooni dooraade, gollaade e jeyeede e golle renndo, tawa omo yiʼa majjugol teskagol, hono yejjitde kelme anndaaɗe walla nokkuuje geɗe. Feere ɓurnde moƴƴude ko gollodaade: naamno ko o yiɗi jokkude waɗde e hol ballal mo o yiɗi.

1. Jokkudee e weleeli gooduɗi. Golf, bridge, hootde, fedde yimooɓe e fedde juulirde, e bayle famɗuɗe hono pelle pamare walla waktuuji deeƴɗi.
2. Fijee karte e fijirde taabal anndaaɗe. Alzheimer’s Foundation of America ena limta naamne ganndal, ɗaɓɓitugol kelme, fijirde karte e fijirde taabal ngam tolno fuɗɗoode. Fijiree hono fedde gooto so limtugol ena fuɗɗii mettinɗe mo, walla accu limtugol fof.
3. Defee nyaamdu e wondude. Accu mo yoo huutoro deftere nyeemtere nde o anndi e hakkille tawa aan aɗa toppitoo tarannde laawol ngol.
4. Fuɗɗee eɓɓoore daartol nguurndam. Nate, defte nyeemtere e daartol e deftere nde o ardotoo. Yillo golle teskitaade daartol.
5. Ñallee yillaaji. Nyaamdiroo suɓaaɗo e waktu deeƴɗo, yillaare raɓɓiɗnde e galle ndaarde, walla yahdu e parc.
6. Eto taƴe nate ɗe o suɓi. Kelme mawɗe binndaaɗe, ɗaɓɓitugol kelme e taƴe nate. Yillo taƴe nate ngam majjere hakkil.

Miijooji goɗɗi: golle tolno fuɗɗoode.

Golle ngam tolno hakkunde nyaw Alzheimer

Alzheimer’s Association ena sifora tolno hakkunde no ɓurngo juutde, tee wiyi ena waawi juutde duuɓi keewɗi. Kelme ena njillondira, tikke ena araa ko yaawi, tee neɗɗo oo ena foti ballal ɓurngal heewde. Alzheimer’s Foundation of America ena ɓeyda heen wonde yimɓe heewɓe ena cokli ballal ngam fuɗɗaade walla jokkude golle. Darnde maa ena waylaa faade e feewnugol geɗe, hollude tawa wonaa sifaade, e ƴettude geɓe ɓurɗe saɗtude.

1. Taggo, cuɓo, jahdin. Serviiyet, kaalisuuji, feɗe curo, butoŋaaji noone. Ko golle goonga, waɗiraaɗe e wondude.
2. Yim e dilloo e jimɗi. Fiyo juuɗe, dimmo walla wam e defirde. Fuɗɗo yimde aan hoore maa tee accu mo yoo naat e maa.
3. Ndar defte nate. Sifor ko njiy-ɗaa tee noddu daartol: « Ndee moto no labaa. Haalan kam fii mayre. » Yahdu e inɗe kala ɗe o huutori.
4. Fij fijirde nate weeɓe. Picture pairs e tayle nay walla jeegom tee nate ɗee ina njiyee, walla Find the same e cuɓal ɗiɗi walla tati.
5. Timmin konngol anndaangal. « Poomeere ñalnde kala ina woɗɗina… » Konguɗi ekkitaaɗi gila ɓooyii ena keewi arde ko weeɓi. Eto Finish the saying, ɗo a waawi hollirde timmitol kala e fiɗtugol gootol.
6. Nduur e toppito puɗi. Toppirɗe nder suudu walla leydi toownaandi, e ndiyordu famardu.
7. Waɗ fijirde jahdingol e nate ɓesngu maa. Photo pairs ena huutoroo nate ɗe cuɓu-ɗaa e kaɓirgol maa, tee ɗe njaltataa heen.

Miijooji goɗɗi: golle tolno hakkunde.

Golle ngam tolno sakkitiingo nyaw Alzheimer

E tolno sakkitiingo, Alzheimer’s Association wiyi yimɓe ena njejjita mbaawka jaabaade weeyo maɓɓe e jokkude yeewtere, hay so ena mbaawi wowlaade kelme walla konnguɗi seeɗa. Golle jooni ko buttinal e jokkondiral, addanaaɗe nokku kala ɗo neɗɗo oo fowtori.

1. Fijnu jimɗi ɗi o yiɗi e newaare, tawa telee alaa heen liddondirde.
2. Hokku meemde juuɗe e nebban huunde jogiinde uurngol mo o yiɗi.
3. Hokku huunde leeɓnde nde o jogoo: wudere ɓulnde, leeɓol, hayre weertunde.
4. Tarane daartol julirɗe, giimi walla daartol anndaangal. Dokkugol ngol ɓuri himmude e maanaa on.
5. Jooɗo yaasnorde e dowdi, walla sara henorde nde colli ina njiyee.
6. Ndar natal gootal mawngal e wondude. Naaruure walla rawaandu heewnde yaynirde taablet, tawa aɗa sifora ko njiy-ɗaa.

Miijooji goɗɗi: golle tolno sakkitiingo.

Hol fijirde ɓurɗe jaɓde ngam neɗɗo gonɗo e nyaw Alzheimer?

Suɓo fijirde nde hay huunde waawaa fellaade. Kala fijirde wonnde e ndee lowre ko dokkal, ena dogana e wanngorde, tee alaa waktirde, limtorgal walla winnditaade.

Ngam no jooɗortee e wondude, no walliree e nde dartiree, tar hol no fijirtee e neɗɗo gonɗo e majjere hakkil. So aɗa miijoo fii « fijirde teskagol », yillo fijirde teskagol ngam mawɓe ɓe ngonata e majjere hakkil.

Hol no golle kala mbaawata weeɓnireede

Waajuuji NIA ena mbattindii e jikkuuy seeɗa: jahdin golle e ko neɗɗo oo waawi, wallu mo fuɗɗaade, ƴeew tikke, teeŋtin wonaa o sikki omo heɓi moƴƴere, tee accu mo yoo ndaar tan so ɗum o yiɗi.

• Suɓo waktu ñalnde nde o ɓuri sellude, tee waɗ nokkuuji ɗii ko raɓɓiɗɗi.
• Feewnoraa fof ko adii ngam a waawa fuɗɗaade ko yaawi.
• Noddu, hoto yamiro. « Aɗa waawi wallude kam seeɗa? » ena ɓuri moƴƴude e « Waktu golle arii. »
• Waɗ laawol gadanol aan hoore maa tee accu mo yoo naat e maa.
• Hokku laawol gootol e cuɓal gootal e saawi gooto.
• Accu ɗum waɗire no o yiɗiri. Serviiyet peƴiraaɗi ena moƴƴi.
• Dartir tawa haa jooni ina weli. Dartingol ko adii ko battane moƴƴere, wonaa felloore. So o salii, yillo so neɗɗo gonɗo e majjere hakkil wiyi alaa.

Alzheimer’s Association ena wiya ɗum no weeɓiri: tiiɗnu e weltaare, wonaa heɓde paandaale.