Na kena isau lekaleka .
Na qito ni nanuma me baleti ira na qase era bula vata kei na dementia e vinaka duadua ni sega ni vakararavi ki na nanuma. Qitotaka na qito ni veivakatautauvatataki ni ra tu cake na iyaloyalo, vakayagataka e va ki na ono na tila, qito vakaveiwasei, ka levea na ivakarau ni wiliwili. E rawarawa cake na kilai ni dua na iyaloyalo mai na nanumi lesu, o koya mo digia na qito e tu tu ga e matamu na ka kece. Na marau, sega ni dua na macala, na inaki.
- Na qito ni nanuma e dau vunitaka na kadi, ka vakatovolea sara ga na ka e dredre ena dementia. Biuta me ra tu cake na iyaloyalo.
- Na tiki ni qito lailai, na iyaloyalo lelevu, kei na dua ga na digidigi ena veigauna e marautaki kina na qito.
- Qito vakaveiwasei, veisautaka na veivuke, ka levea na ivakarau ni wiliwili. Me kua ni vakauqeti e dua me sauma vakadodonu.
- E sega ni dua na qito ni nanuma e laurai ni qarava, vakaberaberataka se tarova na dementia. Qitotaka baleta ni gauna vinaka ni veitikivi.
- Tarova ni se marau tiko. Na veitalanoa me baleta na iyaloyalo e dua na macala vinaka.
Ena draunipepa oqo (7 iwasewase)
- Na cava era dau vakaleqai kina ira era bula vata kei na dementia na qito ni nanuma e kilai levu?
- Na sala cava mo cakava kina e dua na qito ni nanuma me malumu?
- Na qito ni nanuma kei na veivakatautauvatataki malumu mo tovolea
- Na qito ni nanuma cava e veiganiti kei na veitagede?
- Era vukea beka na dementia na qito ni nanuma?
- Na cava me baleta na qito ni nanuma me baleti ira na qase era sega ni tauvi dementia?
- Ena gauna cava mo tarova se veisautaka kina na qito?
Ni o vaqara na “qito ni nanuma me baleti ira na qase”, vuqa na ka o kunea e caka me baleti ira era vinakata me vakaukauataki na nodra vakasama: kadi vunitaki, ivakarau ni wilika na gauna, itagede kei na wiliwili. Me baleti e dua e bula vata kei na dementia, na veika oqo era vukica na qito me dua na vakatovolei ni ka sa dredre tiko. Ia, na qito vata oqori e rawa ni qitotaki ena dua na sala malumu cake. Na tabana oqo e vakaraitaka na sala, ka tukuna na qito era vinaka ena veitagede.
Na cava era dau vakaleqai kina ira era bula vata kei na dementia na qito ni nanuma e kilai levu?
Baleta ni ra vakararavi ki na maroroi ni itukutuku vou ena vakasama, ka oqo e dau imatai ni ka e tarai na Alzheimer’s, na vu ni dementia e kilai levu duadua. Na Alzheimer’s Association e kaya ni ivakaraitaki taumada e dau laurai ena Alzheimer’s na dredre ni nanumi na itukutuku vou. Ena Concentration e kilai levu, o vukica e rua na kadi, nanuma na vanua erau tu kina, ka vakayagataka oqori ena dua na miniti mai muri. Oqo na itukutuku vou, e maroroi ka nanumi lesu.
Kevaka o kuria na ivakarau ni gauna, na wiliwili se na rorogo ni cala, e na nanuma kina na tamata na ka e sega ni rawa ni cakava, e matadra e dua e lomana. Vuqa era dau muduka lo na nodra vinakata me qito.
Na kilai ni dua na ka o raica tu e dua na cakacaka duidui ka dau rawarawa cake. Na dusia ni ikarua ni bilo ni ti ni rau tu vata e matamu e ka vinaka. O koya gona, na ka bibi mo maroroya na veivakatautauvatataki ka kauta laivi na vakatovolei ni nanuma.
Na sala cava mo cakava kina e dua na qito ni nanuma me malumu?
Na veisau oqo era yaga ena qito ni kadi, qito ena teveli kei na qito ena sikirini.
- Biuta me ra tu cake na iyaloyalo. Na veivakatautauvatataki ni iyaloyalo o raica tu e qito dina, ka vakavuqa e vakamarautaki.
- Vakayagataka na tiki ni qito lailai. Tekivu ena rua se tolu na veiwatini. Kuria walega kevaka e rawarawa sara ka vinakata me levu cake.
- Digia na iyaloyalo lelevu, kilai, ka dodonu me baleti na qase. E dua na bilo ni ti, na senikau seasea, e dua na waqa. Sega na iyaloyalo ni gone, ka sega na iyaloyalo e osooso.
- Qito vakaveiwasei. “Me da vaqara na koli” mai na “nomu gauna oqo.” Veisautaka na dusidusi kei na veivuke.
- Levea na ivakarau ni wiliwili. E sega e gadrevi me qaqa. Kevaka e taroga e dua, e rauti na “eda sa rawata.”
- Kua ni totolo ena gauna. Sega na ivakarau ni wilika na gauna, ka kua ni vakatotolotaki na veisau ni gauna.
- Veitalanoa me baleta na iyaloyalo. “Raica na waqa oqori. O a dau soko ena waqa li?” Na veitalanoa e dau ka vinaka duadua.
- Tarova ena dua na gauna vinaka. Tinia ni oti e dua na veivakatautauvatataki, ni se marau tiko.
Na National Institute on Aging e solia na ivakasala vata oqori: veiganiti na itaviqaravi kei na ka e rawa ni cakava na tamata, raica na veivakaleqai, ka vakadeitaka ni vakila e rawaka.
Na qito ni nanuma kei na veivakatautauvatataki malumu mo tovolea
Picture pairs (veivakatautauvatataki ni iyaloyalo e laurai)
Picture pairs e dua na qito ni veivakatautauvatataki ka lelevu na iyaloyalo, e 4 ki na 12 na tila. E rawa ni tu tu ga na iyaloyalo, o koya e baleta na kunei ni veiwatini, sega ni nanumi na vanua erau tu kina. Tekivu ena va na tila. Me baleti e dua ena itekitekivu ni dementia ka taleitaka na bolebole lailai, o rawa ni vukica ki na Hidden pictures, ia lesu tale ki na vakaraitaki ni iyaloyalo ni sa sega ni marautaki.
Find the same
Find the same e vakaraitaka e dua na iyaloyalo e cake kei na rua ki na va na digidigi e ra. Tabaka na kena e tautauvata. Oqo na qito ni veivakatautauvatataki rawarawa duadua ena mataveilawa oqo ka yaga me baleti ira era raica ni osooso e dua na ilawalawa taucoko, oka kina e vuqa ena itagede e muri ni tiko vata kei e dua.
Photo pairs (qito ni nanuma ena iyaloyalo ni matavuvale)
Photo pairs e vukica na itaba o digitaka me qito ni veivakatautauvatataki: na koli, na iteitei, na vale ena baravi. Na mata kei na vanua kilai era dau vakavuna na veitalanoa vakalevu cake mai na iyaloyalo tawayaga. Na itaba era tiko ga ena nomu barausa ka sega ni vakau cake.
Sort together
Sort together e kerei iko mo biuta na iyaloyalo yadua ki na kato e dodonu kina, me vaka na valenisili se na iteitei. Na tuvatuva e vakararavi ki na kila e tu dei tu me baleta na sala e cakacaka kina na vuravura, sega ni nanuma lekaleka.
Picture puzzle
Picture puzzle e musuka e dua na iyaloyalo ki na 4 se 9 na tiki. Tabaka e rua na tiki mo veisautaka me yacova ni taucoko na iyaloyalo. Na iyaloyalo taucoko e tu tu ga ena sikirini me dusimuri.
Kadi dina ena teveli
E sega ni gadrevi na sikirini. Taura na veiwatini e tautauvata mai na rua na kadi se mai na dua na kadi ni iyaloyalo. Viritaka me ra tu cake ena rua na laini ka kunea vata na veiwatini. Ena gauna e muri, tuvata ena roka se mataqali. Na Alzheimer’s Foundation of America e vakamacalataka na qito ni kadi kei na qito ena teveli me tiki ni itaviqaravi ena itekitekivu ni tagede.
Na qito ni nanuma cava e veiganiti kei na veitagede?
Na itagede e ivakatakarakara ga. Muria na ka e marautaka na tamata nikua.
| iTagede | Qito e dau veiganiti | Sala ni tuvatuva |
|---|---|---|
| iTekitekivu | Picture pairs, Photo pairs, Picture puzzle kei na 9 na tiki, qito ni kadi kilai | Laiva me digitaka. E rawa ni vuki na tila kevaka e taleitaka; levea na wiliwili kevaka e vakaleqai koya |
| iLomalagi | Picture pairs kei na 4 ki na 6 na tila e tu cake, Find the same, Sort together | Na iyaloyalo me ra tu tu ga e matamu. Tiko ena yasana ka veisautaka na veivuke |
| iMuri | Find the same kei na 2 na digidigi, raica vata e dua na iyaloyalo levu | Lekaleka sara. O taura na tebeleti; e dusia, se sarava ka rogoca ga |
Era vukea beka na dementia na qito ni nanuma?
E sega ni dua na qito ni nanuma e laurai ni qarava, vakaberaberataka se tarova na dementia. E dua na railesu ni Cochrane me baleta na vakatovotovo ni vakasama ena kompiuta me baleti ira era tiko na nodra leqa lailai ni vakasama e kunea ni lailai sara na ivakadinadina me tukuna rawa se tarova na dementia. Na noda idusidusi me baleta na qito ni vakasama kei na dementia e vakamacalataka na ka era vakaraitaka na vakadidike kei na ka era sega ni vakaraitaka.
Oqo e sega ni vuna mo levea na qito. Na Alzheimer’s Association e vakatura me vakaliuci na marau, sega ni rawaka. Na tini na miniti ni veivakatautauvatataki ni iyaloyalo kei na veitalanoa me baleti ira e rawa ni tiki vinaka ni siga.
Na cava me baleta na qito ni nanuma me baleti ira na qase era sega ni tauvi dementia?
Kevaka e dua na qase e sega na leqa ni nanuma e marautaka na qito vakaibalebale ni gauna, na wiliwili kei na itagede dredre, e sega na ka ca ena kena oqori. Ia, kua ni nuitaka ni na taqomaki iko mai na dementia; e sega ni dua na qito e laurai ni cakava oqori. Na iVakarau malumu e cake era yaga talega ni qito vata na itabatamata duidui: e dua na tubu e bula vata kei na dementia kei na luvena ni luvena lailai erau rawa ni veivakatautauvatataki iyaloyalo vakaveiwasei, ka sega ni vakatovolei e dua.
Ena gauna cava mo tarova se veisautaka kina na qito?
Na iceguvaki, na bilitaki tani ni tebeleti, na kaya “au sega ni rawa ni cakava oqo” se na rairai lomaocaoca, era ivakaraitaki kece mo vakamalumalumutaka se tarova. Tovolea na tila lailai, vukica na iyaloyalo mera tu cake, tovolea na Find the same, se raica walega na iyaloyalo ka veitalanoa. Kevaka era sega ni vinakata me ra qito, e vinaka talega oqori. Na noda idusidusi me baleta na qito vata e tiko kina eso tale na ivakasala me baleta na totolo kei na veivuke.
Na taro dau tarogi
Na cava e dua na qito ni nanuma vinaka me baleta e dua e bula vata kei na dementia?
E dua na qito ni veivakatautauvatataki ka lelevu na kena iyaloyalo kilai, ka rawa ni tu cake tu ga, me vaka na Picture pairs ni tuvanaki ki na va se ono na tila. Na kunei ni kena ivakaraitaki e rua ni dua na iyaloyalo o raica e vakamarautaki ka sega ni vakatovolea na nanuma lekaleka. Na Find the same e rawarawa cake, e dua ga na iyaloyalo me veivakatautauvatataki mai na rua ki na va na digidigi.
Era vukea beka na dementia na qito ni nanuma?
E sega ni dua na qito ni nanuma e laurai ni qarava, vakaberaberataka se tarova na dementia; e dua na railesu ni Cochrane e kunea ni lailai sara na ivakadinadina me baleta na vakatovotovo ni vakasama ena kompiuta me tukuna rawa se tarova na dementia. Ia, na qito e rawa ni sala vinaka ni veitikivi. Digia baleta na marau kei na veimaliwai.
Me’u qitotaka beka na Concentration e kilai levu vata kei e dua e tauvi dementia?
Ena itekitekivu, eso era se marautaka, vakauasivi ni lailai na iwiliwili ni kadi. Kevaka e tekivu me veivakaleqai na nanumi ni vanua era tu kina na kadi, vukica mera tu cake na kadi ka kunea vata na veiwatini. Oqo e maroroya na veivakatautauvatataki ka kauta laivi na vakatovolei ni nanuma.
Na qito ni nanuma cava e vinaka me baleti ira na qase ena dua na ilawalawa?
Na Picture bingo kei na dua e kaciva na iyaloyalo ena sikirini, na tinia vata ni vosa kilai, kei na kadi ni veitalanoa era yaga kece ena ilawalawa. Qito me yacova ni sinai na kadi kece, ka kua ni kacivaka o cei e sauma, me kua ni vakila e dua ni vakatabakidua.
Era tu beka na qito ni nanuma walega me baleti ira na qase ena initaneti?
Io. Na qito ena mataveilawa oqo, oka kina na Picture pairs, Find the same, Photo pairs kei na Picture puzzle, era sega ni saumi, era sega ni gadrevi na volai ni yaca, ka ra cakacaka ena talevoni, tebeleti kei na kompiuta. E sega e dua e tiko kina na ivakarau ni gauna se wiliwili.
iVurevure
Eda semati ki na veisoqosoqo kei na vuli e vakararavi kina na draunipepa oqo. E dau dikevi yadua ena gauna e vakavoutaki kina na draunipepa.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Computerised cognitive training for preventing dementia in people with mild cognitive impairment · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)