Alzheimer ile Yaşayan Kişiler İçin Etkinlikler ve Oyunlar

Sevdiğiniz biri Alzheimer ile yaşıyorsa, muhtemelen bazı şeylerin hızla kaybolurken bazılarının yerinde durduğunu fark etmişsinizdir. Bu sabahki telefon konuşmasını unutabilir ama bir ilahinin her sözünü hâlâ söyleyebilir, bir havluyu her zamanki gibi katlayabilir ya da düşünmeden kâğıtları dağıtabilir. İyi etkinlikler bu kalıcı beceriler üzerine kurulur. Bu sayfa önce bunun nedenini anlatıyor, sonra her evre için fikirler ve bu sitede o evreye uygun ücretsiz oyunları sunuyor.

Etkinlikler söz konusu olduğunda Alzheimer demanstan farklı mı?

Pek değil. Demans genel bir terimdir ve Alzheimer hastalığı onun en sık görülen nedenidir: Alzheimer’s Association, demans vakalarının yüzde 60 ila 80’inin Alzheimer’dan kaynaklandığını söylüyor. Demans için etkinlikler hakkında yazılanların neredeyse tamamı, 101 etkinlik fikrimiz de dahil, Alzheimer için de geçerlidir.

Bilinmesi yararlı olan, değişimin genellikle hangi sırayla olduğudur. National Institute on Aging, Alzheimer’ın önce beynin hafızayla ilgili bölümlerine zarar verdiğini, daha sonra dili, akıl yürütmeyi ve sosyal davranışı etkilediğini açıklıyor. Alzheimer’s Association’a göre en sık görülen erken belirti, yeni öğrenilen bilgileri hatırlamakta zorlanmaktır. Herkes farklıdır ve pek çok kişide birden fazla neden bir arada bulunur, ama bu düzen neyin işe yarama eğiliminde olduğunu belirler.

Alzheimer için en uygun etkinlikler hangileri?

Eski, iyi bilinen bilgilere dayanan etkinlikler, yeni bir şeyin öğrenilip akılda tutulmasını gerektirenlerden genellikle daha rahat ilerler.

• Yıllarca yapılmış beceriler. Alzheimer’s Association, kişinin yıllar önce piyanoda öğrendiği basit parçaları hâlâ çalabileceğini belirtiyor. Örgü örmek, ahşap zımparalamak, kâğıt karıştırmak, hamur yoğurmak ve çamaşır katlamak da benzerdir.
• Eski şarkılar ve tanıdık müzik. Pek çok kişi gençlik yıllarındaki şarkıların, ilahilerin ve düğününde çalan şarkıların her sözünü hâlâ bilir. Müzik etkinlikleri rehberine bakın.
• Amacı olan gündelik işler. NIA; bulaşık yıkamayı, sofrayı kurmayı, çorap ayırmayı ve çamaşır katlamayı kişilerin keyif alabileceği etkinlikler arasında sayıyor. İşe yaradığını hissetmek önemlidir.
• Hatırlamak yerine tanımak. Eşleşen resmi göstermek, onun adını hafızadan söylemekten daha kolaydır. Her şeyin göz önünde olduğu resimli oyunların bilgi yarışmalarından daha iyi işlemesinin nedeni budur.
• Duyular. Doku, koku, sıcaklık, tat ve ses, kelimeler zorlaştıktan çok sonra da anlamlı kalır. Duyusal etkinlikler rehberine bakın.

Daha az iyi gitme eğiliminde olanlar: saat tutan her şey, öğrenilecek yeni kurallar, akılda tutulacak çok sayıda adım ya da “Bunun kim olduğunu hatırlıyor musunuz?” gibi hafızayı sınayan sorular. Bunlar Alzheimer’ın en zor yanını en öne koyar.

Erken evre Alzheimer için etkinlikler

Alzheimer’s Association, erken evrede kişinin hâlâ araba kullanabileceğini, çalışabileceğini ve sosyal etkinliklere katılabileceğini; bu arada tanıdık kelimeleri ya da eşyaların yerini unutmak gibi hafıza boşlukları fark edebileceğini söylüyor. En iyi yaklaşım ortaklıktır: Neyi yapmaya devam etmek istediğini ve nasıl bir yardım istediğini sorun.

1. Var olan hobilerini sürdürsün. Tavla, okey, el işleri, koro ve dernek toplulukları; daha küçük gruplar ve daha sakin saatler gibi küçük uyarlamalarla.
2. Tanıdık kâğıt ve kutu oyunları oynayın. Alzheimer’s Foundation of America, erken evre için bilgi oyunlarını, kelime avlarını, kâğıt oyunlarını ve kutu oyunlarını sayıyor. Puan tutmak onu rahatsız etmeye başlarsa takım olarak oynayın ya da puanı tamamen bırakın.
3. Birlikte yemek yapın. Ezbere bildiği bir tarifi o yönetsin, adımları okumak size kalsın.
4. Bir hayat hikâyesi projesine başlayın. Fotoğraflar, tarifler ve hikâyelerle dolu, onun yönettiği bir anı defteri. Anılar üzerine etkinlikler rehberine bakın.
5. Gezmelere çıkın. Sakin bir saatte sevdiği bir lokanta, kısa bir müze ziyareti, parkta bir yürüyüş.
6. Kendi seçtiği bulmacaları deneyin. Büyük harfli bulmacalar, kelime avları ve yapbozlar. Demans için bulmacalar rehberine bakın.

Daha fazla fikir: erken evre etkinlikleri.

Orta evre Alzheimer için etkinlikler

Alzheimer’s Association, orta evreyi genellikle en uzun evre olarak tanımlıyor ve yıllarca sürebileceğini söylüyor. Kelimeler karışır, hayal kırıklığı daha kolay gelir ve kişinin daha fazla bakıma ihtiyacı olur. Alzheimer’s Foundation of America, pek çok kişinin etkinliklere başlamak ya da devam etmek için yardıma ihtiyaç duyduğunu ekliyor. Sizin rolünüz hazırlamaya, anlatmak yerine göstermeye ve zor kısımları üstlenmeye doğru kayar.

1. Katlayın, ayırın ve eşleyin. Havlular, çoraplar, çatal bıçaklar, renklerine göre düğmeler. Yan yana yapılan gerçek işler.
2. Müzikle şarkı söyleyin ve hareket edin. El çırpın, sallanın ya da mutfakta dans edin. Önce siz şarkıya başlayın, o da katılsın.
3. Fotoğraf albümlerine bakın. Gördüğünüzü anlatın ve hikâyeye davet edin: “Ne güzel bir araba. Bana ondan söz edin.” Kullandığı isimler ne olursa olsun onlara uyun.
4. Basit resimli oyunlar oynayın. Dört ila altı kare ve açık resimlerle Resim eşleştirme ya da iki veya üç seçenekle Aynısını bul.
5. Tanıdık atasözlerini tamamlayın. “Damlaya damlaya…” Uzun zaman önce öğrenilmiş atasözleri çoğu zaman kolayca gelir. Herhangi bir sonu tek dokunuşla gösterebileceğiniz Atasözünü tamamla oyununu deneyin.
6. Bitkileri sulayın ve bakımını yapın. Küçük bir sulama kabıyla saksılar ya da yükseltilmiş bir tarh.
7. Aile fotoğraflarından bir eşleştirme oyunu yapın. Fotoğraf eşleştirme cihazınızda seçtiğiniz resimleri kullanır ve resimler cihazınızdan hiç çıkmaz.

Daha fazla fikir: orta evre etkinlikleri.

İleri evre Alzheimer için etkinlikler

Alzheimer’s Association’a göre ileri evrede kişiler çevrelerine karşılık verme ve bir sohbeti sürdürme becerilerini kaybeder, ancak hâlâ kelimeler ya da kısa sözler söyleyebilirler. Etkinlik artık rahatlık ve yakınlık demektir ve kişi nerede dinleniyorsa oraya götürülür.

1. Sevdiği müziği televizyon onunla yarışmadan, kısık sesle çalın.
2. El masajı yapın; sevdiği bir kokusu olan bir losyonla.
3. Tutması için yumuşak şeyler verin: sıcak bir battaniye, bir polar, pürüzsüz bir taş.
4. Yüksek sesle okuyun: dualar, şiirler ya da tanıdık bir hikâye. Ritim, anlamdan daha önemlidir.
5. Dışarıda oturun; gölgede ya da izlenecek kuşların olduğu bir pencerenin yanında.
6. Tek bir büyük resme birlikte bakın. Tablet ekranını dolduran bir ayçiçeği ya da bir köpek; siz de ne gördüğünüzü söyleyin.

Daha fazla fikir: ileri evre etkinlikleri.

Alzheimer ile yaşayan biri için hangi oyunlar işe yarar?

Başarısız olunacak hiçbir şeyin olmadığı oyunlar seçin. Bu sitedeki her oyun ücretsizdir, tarayıcıda çalışır ve süre, puan ya da üyelik gerektirmez.

Nasıl birlikte oturacağınızı, ne kadar yardım edeceğinizi ve ne zaman bırakacağınızı öğrenmek için demansla yaşayan biriyle nasıl oyun oynanır rehberini okuyun. “Hafıza oyunları”nı merak ediyorsanız demansla yaşayan yaşlılar için hafıza oyunları rehberine bakın.

Her etkinliği nasıl kolaylaştırırsınız?

NIA’nın önerileri birkaç alışkanlığa dayanır: etkinliği kişinin yapabildiğine uydurmak, başlamasına yardım etmek, hayal kırıklığı işaretlerini gözlemek, başardığını hissetmesini sağlamak ve hoşuna gidiyorsa sadece izlemesine izin vermek.

• En iyi olduğu saati seçin ve oturumları kısa tutun.
• Her şeyi önceden hazırlayın, böylece hemen başlayabilirsiniz.
• Talimat vermeyin, davet edin. “Bana bir el atar mısınız?” demek, “Etkinlik zamanı” demekten daha iyi işler.
• İlk adımı siz atın ve onun katılmasına fırsat verin.
• Her seferinde tek bir adım ve tek bir seçenek sunun.
• Onun yöntemiyle yapılmasına izin verin. Yamuk katlanmış havlular da olur.
• Hâlâ keyifliyken bırakın. Erken bitirmek başarısızlık değil, güzel bir sonuçtur. Reddederse demansla yaşayan biri “hayır” dediğinde rehberine bakın.

Alzheimer’s Association bunu sade bir şekilde özetliyor: Başarıya değil, keyfe odaklanın.