Альцгеймеран цамгар йолчеран гӀуллакхаш а, ловзарш а

Нагахь шуна дукхавезаш волчу стагана Альцгеймеран цамгар делахь, шуна тидам бина хила тарло: цхьацца хӀуманаш сиха дицло, ткъа кхинерш дукха хан лаьтта. Цуьнан тахана Ӏуьйранна телефонан къамел дагахь ца хила тарло, амма иллин дешнаш дерриг дагахь хила тарло, кхача дӀатоьхна хӀума даима санна вовшахтоха а, карташ дӀасадекъа а. Дика гӀуллакхаш ишттачу лаьттачу говзаллашна тӀехь хуьлу. ХӀокху агӀонехь хьалха цунах лаьцна дуьйцу, тӀаккха муьлхачу муьрехь муьлха гӀуллакхаш мегар ду, хӀокху сайт тӀера маьхаза ловзарш муха догӀу а гойту.

Альцгеймеран гӀуллакхаш деменцин гӀуллакхех къаьсташ дуй?

Дукха къаьсташ дац. Деменци — шуьйра билгало ю, Альцгеймеран цамгар — цуьнан уггаре даьржина бахьана. Alzheimer’s Association боху, деменцин меттигашкахь 60 тӀера 80 процент кхаччалц Альцгеймеран цамгарах хуьлу. Деменцина лерина язйина гӀуллакхийн хьехамаш дукхахдерг Альцгеймеран цамгарна а мегаш ду, вайн 101 гӀуллакхан хьехам санна.

Хаа пайде долуш дерг — хийцамаш муха богӀу. National Institute on Aging кхетадо, Альцгеймеран цамгаро дуьххьара коьртан хьекъалера дагалецамца доьзна меттигашна зе до, тӀаьхьо мотт, ойла яр, нахца юкъаметтигаш а хийца тарло. Alzheimer’s Association боху, дукха хьолахь дуьххьара гуш долу хилам — керла Ӏамийна хаамаш дагахьлатто хала хилар ду. ХӀора стаг тайп-тайпана хуьлу, цхьана стаган масех бахьана а хила тарло, амма и кеп дика гӀо до гӀуллакхаш харжаш.

Альцгеймеран цамгар йолчарна муьлхачу гӀуллакхаша дика гӀо до?

Шира, дукха хенахь Ӏамийна хааршна тӀехь доьзна гӀуллакхаш дукха хьолахь атта хуьлу, керла хӀума Ӏамо а, дагахьлатто а дезачул.

• Дукха хенахь Ӏамийна говзаллаш. Alzheimer’s Association билгалдоккху, стага хьалха Ӏамийна атта эшарш пианино тӀехь лакха тарло. Цунах тера ду каделла йар, дечиг шардар, карташ хьовзор, бода иэн, бедарш дӀасатоьхна хӀума вовшахтохар.
• Шира иллеш а, девзаш долу музыка а. Дукхачу наха шен кегийрчу хенара, килсан, ловзаран иллеш дагахь латтайо. Хьажа музыкин гӀуллакхаш.
• Ӏалашо йолу цӀахьбаннаш. NIA боху, кемсаш дӀадахар, стоьл кечбар, мозий къастор, бедарш дӀасатоьхна хӀума вовшахтохар дукхачарна хаздала тарло. Пайде хетар ладаме ду.
• Дагахьдахар ца, вовшах къастор. Цуьнан цӀе дагахьяийта хала хилча а, нийса сурт гайта атта хила тарло. Цундела массо а сурт гоьуш долу ловзарш хаттарел атта хуьлу.
• Синкъерамашца хӀума хетар. Барам, хьожа, йовхо, чам, аз — дешнаш хала хилча а, уьш маьӀне дуьсу. Хьажа синкъерамийн гӀуллакхаш.

Дукха хьолахь хала хуьлу: хан лору хӀуманаш, керла бакъонаш Ӏамор, дуккха а гӀулчаш дагахьлаттор, дагалецам талла хаттарш, масала: «ХӀара мила ву дагахьвогӀий хьуна?» Ишттачу хӀуманаша Альцгеймеран цамгаран уггаре хала дакъа хьалха даьккхина.

Альцгеймеран цамгаран юьхьанцара муьрера гӀуллакхаш

Юьхьанцарчу муьрехь Alzheimer’s Association боху, стага машине лела а, болх бан а, нахца юкъахь дакъалаца а тарло, амма девзаш долу дешнаш я хӀуманаш хӀуьнга лаьтта дагахь ца довлу. Уггаре дика некъ — цхьаьна болх бар: цо хӀун дан лаьа, муьлха гӀо оьшу хатта.

1. Шен девзаш долу хобби леладе. Гольф, картех ловзар, каделла йар, хор, килсан тобанаш — кӀеззиг хийцамаш а беш, масала жима тобанаш а, тийна хан а харжар.
2. Девзаш долу картийн а, стоьлан а ловзарш ловза. Alzheimer’s Foundation of America юьхьанцарчу муьрехь дешнийн ловзарш, картийн ловзарш, стоьлан ловзарш билгалдоху. Очкош лара цуьнан синтем бала беш белахь, цхьаьна тобанца ловза я очкош дерриг дӀадаха.
3. Цхьаьна юург е. Цо дагахь йолу рецепт ша лелайе, ткъа ахь гӀулчаш еша.
4. Дахаран истори вовшахтоха долало. Сурташ, рецепташ, дийцарш — цо ша куьйгалла деш долу альбомехь. Хьажа дагалецаман гӀуллакхаш.
5. Ара гӀо. Дукхавезаш йолчу меттиге тийначу хенахь, музей чохь доца хьажар, паркехь гӀашлелар.
6. Цо ша хаьржина пазлаш хьажа. Доккха зорбанан кроссвордаш, дешнийн лехарш, пазлаш. Хьажа деменци йолчеран пазлаш.

Кхин хьехамаш: юьхьанцарчу муьрера гӀуллакхаш.

Альцгеймеран цамгаран юккъерчу муьрера гӀуллакхаш

Alzheimer’s Association боху, юккъера мур дукха хьолахь уггаре еха хуьлу, масех шарахь лаьтта тарло. Дешнаш ийна хила тарло, сиха сингаттаме хила тарло, стагана кхин а гӀо оьшу. Alzheimer’s Foundation of America тӀетуху, дукхачарна гӀуллакх доло я дӀадахьа гӀо оьшу. Хьан дакъа хуьлу хӀума кечдан, кхетош ца, гайта, хала долу дакъош тӀеэца.

1. ДӀасатоьхна хӀуманаш вовшахтоха, къасто, нисде. Кхачанаш, мозий, у, босца нуьйдарш. Бакъдолу гӀуллакхаш, цхьаьна деш.
2. Илли ала, музыкица лела. Куьгаш детта, кӀеда лела, кухни чохь хелхар. Хьалха ша илли ала волало, цуьнга тӀаккха цхьаьна ала атта хир ду.
3. Суьртийн альбомаш хьажа. Хьо гуш дерг дийца, дийцаре кхайкха: «ХӀара машина хаза ю. Цунах лаьцна дийцийша суна.» Цо муьлха цӀераш лелайо, уьш тӀеэца.
4. Атта суьртийн ловзарш ловза. Суьртийн шиъ вовшахнисдар — 4 тӀера 6 суьрт а долуш, уьш гоьуш а дуьтуш, я Цхьатерра сурт каро — 2 я 3 харжам а болуш.
5. Девзаш долу кицанаш чекхдаха. «Ӏуьйранна Ӏаж муьлххачу хенахь диина…». Дукха хенахь Ӏамийна кицанаш атта дагадогӀу. Хьажа Кица чекхдаккха, цигахь муьлхха а чаккхе цхьана хьокхуш гайта мегар ду.
6. Ораматашна хи дилла, уьш леладе. ЦӀахь йолу кузанаш я лекха меттиг, жима лейка а йолуш.
7. Доьзалан суьрташца вовшахнисдаран ловзар хӀоттае. Суьртийн ловзар шу хаьржина суьрташ леладо, уьш шуьгахь долчу гӀирс тӀехь дуьсу.

Кхин хьехамаш: юккъерчу муьрера гӀуллакхаш.

Альцгеймеран цамгаран тӀаьххьарчу муьрера гӀуллакхаш

ТӀаьххьарчу муьрехь Alzheimer’s Association боху, стага гуонахьарчу хӀуманашна жоп дала а, дийцар дӀадахьа а таро ца хуьлу, амма цхьадолу дешнаш я фразаш ала тарло. ХӀинца гӀуллакхан маьӀна — синтем балор а, гергарло хетар а, стаг муьлхачу меттигехь велахь а цига дӀакхачор.

1. Цуьнан дукхавезаш йолу музыка лело, телевизор тийна а йолуш.
2. Цуьнан дукхавеза хьожа йолчу кремца куьг массаж е.
3. Карахь латто кӀеда хӀуманаш ло: йовха юрган, кӀеда кӀади, шера тӀулг.
4. Лекха азца еша псалмаш, байташ я девза дийцар. МаьӀнал хьалха азан ритм маьӀне ду.
5. Арахь ӀиндагӀехь Ӏар, я корахь, олхазарш гуш.
6. Цхьана доккхачу суьрте цхьаьна хьажа. Планшетан экран дӀалоцуш стоьмаш йолу зезаг я жӀаьла, ахь гуш дерг дийцаш.

Кхин хьехамаш: тӀаьххьарчу муьрера гӀуллакхаш.

Альцгеймеран цамгар йолчу стагана муьлха ловзарш мегар ду?

Цхьанне а иэшо йиш йоцуш ловзарш харжа. ХӀокху сайт тӀера массо а ловзар маьхаза ду, браузерехь болх бо, хенан доза, очкош, регистраци а яц.

Муха цхьаьна Ӏан деза, мел гӀо дан деза, маца саца деза — хьажа деменци йолчу стагаца муха ловза деза. «Дагалецаман ловзарш» бохучу хаттарна жоп лаха: деменци йолчу воккхачарна дагалецаман ловзарш.

Муьлхха а гӀуллакх муха атта бан беза

NIA хьехамаш коьрта масех ламасте боьрзу: стагана дан ло хӀума харжа, волавелча гӀо де, сингаттам тидаме эца, аьтто хетийта, хьежа лаахь — хьежа маго.

• Цуьнан уггаре дика хан харжа, хан доца хилийта.
• ХӀума дерриг хьалха кечде, сиха волавелийта.
• Кхайкха, омар ма де. «Соьга жимма гӀо дийр дуй ахь?» — «ГӀуллакх дан хан хӀинца» олчул дика ду.
• Хьалхара гӀулч ша кхочушде, цуьнга тӀаккха тӀедахар атта хилийта.
• Цхьана хенахь цхьа гӀулч а, цхьа харжам а кховда.
• Цуьнан кепара хила маго. Нийса ца дӀатоьхна кхача а мегаш ду.
• Хаза долуш саца. Хьалха сацар — дика жамӀ ду, гӀалат дац. Нагахь цо реза ца хилахь, хьажа деменци йолчу стага реза ца хилча.

Alzheimer’s Association атта боху: кхиамал хьалха самукъане хьажа.