Itaviqaravi ni iWasewase e Loma ni Mate ni Guiguilecavi

Na iwasewase e loma ni mate ni guiguilecavi e dau balavu cake, ka ena gauna oqo sa gadrevi kina na veitokoni dina ena itaviqaravi. Na vosa e dau dredre cake me kune, na ikalawa era dau veicurumaki, ka na tekivu ni dua na ka e rawa ni dredre. Ia na gagadre me yaga ka me tiko ena loma ni ka e caka e dau tiko ga. Ena vuku ni vakarautaki lailai, e dua na tamata e bula tiko kei na mate ni guiguilecavi ena iwasewase e loma e rawa tikoga ni marautaka e levu na ka, vakabibi na cakacaka era matau, na sere kei na iyaloyalo ni cakavi vata kei kemuni.

Na cava na itaviqaravi e yaga ena iwasewase e loma ni mate ni guiguilecavi?

Na itaviqaravi lekaleka, matau, ka vakayagataki na liga, ka wasei ki na ikalawa dua, era dau vinaka duadua. Na Alzheimer’s Association e kaya ni sega ni dodonu mo bulia na ka vou me caka: na itaviqaravi e rawa ni tiki ni bula ni veisiga, me vaka na vakasaqa vata, teitei ena iteitei, vakarorogo ki na sere se lako vata.

Na Alzheimer’s Foundation of America e vakamacalataka ni ira era tiko ena iwasewase oqo e levu na gauna era gagadre vakaukauwa me ra vakila ni tiko na nodra inaki se me ra qarava e dua na ka, ka gadrevi na veitokoni me tekivu se tomana na itaviqaravi. Na nona ilawalawa me baleta na iwasewase e loma e okati kina na lobia na isulu, sava na bilo, veiwaseitaki na sitoki, vakaukauayago rawarawa, danisi vata kei na sere matau, taubale veiliutaki, sere vata, droini rawarawa kei na raica na ivola ni iyaloyalo.

O na tuvai vakacava e dua na itaviqaravi me yaga?

E levu na itaviqaravi era yaco vinaka se sega ni yaco ena sala ni kena tuvai. Na ivakarau oqo, mai na Alzheimer’s Association kei na Family Caregiver Alliance, era veisautaka vakalevu na ka e yaco:

1. Vagalalataka na vanua. Bokoca na retioyaloyalo, sogota na katuba, ka biuta walega na ka e gadrevi ena itaviqaravi.
2. Tekivuna o iko. Tekivu mo lobia se veiwaki, ka sureta vua: “O rawa ni vukei au ena ka oqo?”
3. Vakaraitaka, qai wawa. Vakaraitaka e dua na ikalawa. Dusimaka se veiliutaki ena nomu liga, me vaka na vakaraitaki ni vanua me biu kina na peleti.
4. Solia e dua na ikalawa ena dua na gauna. “Lobia vakaloma rua” e rawarawa cake mai na “lobia oqo ka binia ena roka.”
5. Solia e rua na digidigi, sega ni taro vakatani. “Na taulu karakarawa se na vulavula?” e rawarawa cake me saumi mai na “O vinakata mo cakava na cava?”
6. Cakava o iko na tiki dredre. O iko o vakarauta na levu, o koya e veiwaki. O iko o curuma na wa, o koya e vakavivolita.
7. Solia e dua na inaki. “Na tavoi oqo me baleta na kana ni Sigatabu” e vakavuna me dina na cakacaka.
8. Laiva me sarava kevaka e vinakata. Na National Institute on Aging e kaya ni na sarava walega e rawa talega ni marautaki.

Vakasama ni itaviqaravi me baleta na iwasewase e loma

Cakacaka yaga

• Lobia na taulu kei na isulu lailai. Na ka lailai ka raraba era rawarawa duadua. E dua na basi ni isulu katakata e rawa ni lobia, vakavinakataki, ka lobia tale.
• Veiwaseitaki na sitoki. Tekivu ena vica na veiwasei era duidui sara. Na kena veiwasei ena roka walega e vinaka talega.
• Sava se vakamamaca na bilo era sega ni voroka rawarawa. Na wai katakata ka sovu e marautaki ena liga. Na vakamamacataki ni dabe sobu e rawarawa cake ena yava.
• Tuvana na teveli. Solia e dua na mataqali ka ena dua na gauna, ka tuvana e dua na vanua o iko me ivakaraitaki.
• Veivuke ena vakasaqa kakana. Savata na pateta, basuraka na draunikau ni saladi se veiwaka e dua na bilo. O iko o qarava na isele kei na katakata.
• Taviti, qusia se qusia na teveli. E dua na isulu me baleta na teveli, se dua na tavulaki mamada me baleta na lomanibai.

Raica na cakacaka ni vale me baleta e levu tale na vakasama.

Sere kei na toso

• Serevaka na sere makawa era taleitaka. Tekivu mo sere o iko; e levu era dau curu mai ena sere era sa kila vakadede. Raica na itaviqaravi ni sere.
• Danisi vakagalala. Vakasuka, taviraka na liga se toso ena sala e vinaka. Na dabe sobu e vinaka talega.
• Virikauta e dua na baluni. E toso vakamalua ka rawarawa me tauri mai na idabedabe.
• Lako vata ena taubale veiliutaki. Lako vata ena dua na ilawalawa lekaleka ka matau, taura na liga kevaka e veivuke.

Iyaloyalo kei na italanoa

• Raica vata e dua na ivola ni iyaloyalo. Vakamacalataka na ka o raica ka kua ni taroga na taro: “Raica na motoka oqori. Talanoa mada kina.” Raica na itaviqaravi ni nanuma lesu.
• Vakayagataka na kadi ni veitalanoa. Na kadi ni veitalanoa e semata e dua na iyaloyalo kei na dua na taro vakarautaki ka sega ni veitarogi.
• Sarava vata e dua na iyaloyalo makawa. Digitaka e dua e matau, tiko voleka, ka cegu vakalailai ena loma ni sarasara.

Qito rawarawa ka sega ni veivakasaurarataki

• Veiwasei iyaloyalo kei na iyaloyalo era laurai tu. Na Veiwasei iyaloyalo e laiva na iyaloyalo me ra laurai tu, me baleta na kena raici, sega ni nanumi.
• Kunea e tautauvata. Na Kunea e tautauvata e vakaraitaka e dua na iyaloyalo kei na rua ga se va na digidigi.
• Veiwasei vata. Na Veiwasei vata e vaka na veiwasei ni isulu ena sikirini: tabaka e dua na iyaloyalo, oti qai tabaka na nona basi.
• Bingo ni iyaloyalo. Na Bingo ni iyaloyalo e yaga vakalevu ena soqo ni matavuvale kei na ilawalawa.

Kevaka e tekivu me vakavuna na rarawa e dua na qito, cegu ka cakava e dua tale na ka. Raica na qito vata.

Na kena vuki na sega ni tiko vakacegu me itaviqaravi

Na itovo ni sega ni tiko vakacegu se caka vakawasoma e dau tiko na kena vuna. Na Family Caregiver Alliance e vakamacalataka ni dua e tomana tikoga me vakalalataka e dua na kovate ni isulu e rawa ni saga me vakayacora e dua na gagadre me vaka me osooso ka yaga. Na Alzheimer’s Association e vakatura me vagolei na kaukauwa oqori ki na dua na itaviqaravi e veiganiti, ka sega ni tarovi.

Na gauna me cegu kina se veisautaka na sala

Cegu ni o raica na ivakatakilakila ni oca, rarawa, madua se druka, me vaka na sega ni tiko vakadua, cuva na mata, biliga tani na ka se kaya “Au sega ni rawata.” Na Alzheimer’s Association e vakatura mo tovolea tale ena dua tale na gauna ni siga se vakarawarawataka cake na itaviqaravi. Kakua ni vakasaurarataka. Na bese e rawa ni yaco mai na rere se ni rui dredre na cakacaka; raica na ni kaya e sega.

Na cegu taumada e vinaka. Na tiko vata walega kei na dua na bilo ti e vinaka talega. Ni veisau tale na rawa-ka, na vakasama ena itaviqaravi ni iwasewase e muri e rawa ni veiganiti vinaka cake, kei na 101 na itaviqaravi e levu tale na ka mo tovolea.