Uka jisk’a jaysäwi
Alzheimer ukan jakirinakatakix askinaka lurañanaka, ukat jiwasan utjki ukanakaru sarnaqañ uñtasiñ: maynit yatiqtanakasa, kantu aruxa, kawkïrinaka ukat uñjañanaka. Qalltanxa, naipirinaka, sara juegunaka, manq'añ ukat sarañanaka walja askiwa. Chiqa etapan, tejidu, qillqatañ, jawsañ ukat uñacht'äwinaka aruxa askiwa. Qhipa etapan, jawsañ, lakampi aka utjaña ukat jakañ phuqhasiñ wali wakiskiwa. Uñjasipxam jiwasan sarnaqañ.
- Alzheimer ukax demencia ukan sapa qalltat ukhamawa, ukatwa demencia lurañanaka ideanakax ukar apaskiwa.
- Machaq yatiqañanakax nayrarux jaysiwa, ukampis maya pachan yatiqat yatiqañanakax, walja kipkaru utjaspawa. Ukanakan sarnaqañax.
- Etapanakax mayacht'atäpxi, ukat askinak ukat jan askinak jakañ ukhamawa. Jichhürunsa jaqix kuna lurañ puedi ukat kusisiñ ukar ajllima.
- Juegunak ajlliñax, janiw relojanïkaspa, punt'anïkaspa, ni tanta jawsatäñanïkaspa, uñacht'äwinakax uñjasiñapawa.
- Uñjañ, kuna ukanak apañ, jan ukax chika qhiqsa sarañ, sapa ukax lurañ ukhamawa.
Aka pankanxa (7 tʼaqanaka) .
Jumax Alzheimer ukan jakir jaqi uñjaskta ukhaxa, walja kuna jiwasan uñtasiñanakax sum jaytanipxi, ukampis maynit ukax sum sarnaqañapawa. Jupax uru pacha tilifunu parlañanakax yatiñapksna, ukampis taqi aru ukat ch’uqinakax akham uñjañanakas uñjasi. Ukanakan sarnaqañ lurañanakax chiqpachaw sum sarnaqaski. Akax yatiyaraki kunatsa ukham utjki, ukat sapa etapatak lurañanaka, ukhamarak aka qillqatan juegunak yatiyaraki.
¿Alzheimer ukax demencia lurañanakan juk’ampi ukhamaraktati?
Janiw juk’ampi. Demencia ukax sapa sutiwa, Alzheimer ukax demencia ukan walja utjki ukawa: Alzheimer Association qillqañapan sasaw, 60 ukat 80 por ciento demencia jaqinakan utjaskiwa. Walja qillqatanakax demencia lurañanakat qillqatawa, Alzheimer ukatakis sum mayacht’asi, jiwasan 101 lurañ ideanakasa ukhamarak.
Yatiñ askiwa kunjamasa uñjasi ukax. National Institute on Aging qillqañapan sasaw, Alzheimer ukax nayrarux uñtasiñ ukan ch’iqanakar jaqhachi, qhipatxa arsuñ, yatiñ ukat jaqinakan sarnaqañar. Alzheimer Association ukax sasaw, qalltanxa mayjt’awi machaq yatiqatanakax uñtasiñ ukhamaw. Taqi jaqix mayakiwa, walja jaqinakax mayjt’a ch’uqinakaniwa, ukampis akax lurañanakan sum sarnaqañ uñjatäki.
¿Kuna lurañanakas Alzheimer ukan sum utji?
Maya pachan yatiqat, sum yatiqat yatiqañanakax machaq yatiqañanakat sipansa, sum sarnaqaski.
- Maya pachan yatiqat yatiqañanaka. Alzheimer Association ukax sasaw, jaqix walja maranakan piano ukan yatiqat t’aqa ukanakax sum lurañ puedi. Ch’uqinaka ch’uqiñ, qhuyñat t’ant’a, ch’uqinak tiqtañ, t’ant’a ch’uñuñ ukat wakt’añanakax ukham utjiwa.
- Maya pachan arsuñanaka ukat juk’ampi musika. Walja jaqinakax chikata sipansa arsunakax uñtasi, mä ukat sipansa taqi arsut uñtasi, jach’a ukanakax jach’a machaq arsunaka. Uñjañ musika lurañanaka.
- Sapa uru lurañanaka amtampi. NIA ukax qillqañapan sasaw, quri ch’uqiñ, mesa ch’amañ, ch’uqi sort’añ ukat ch’uqi chharkañ, jaqinakax munañapa lurañanaka. Jaqix yanapt’asiñax wali wakiskiwa.
- Uñjañ, janiw uñtasiñ. Uñacht’äwi uñjaña ukax, sut uñtasiñat juk’ampi sayt’añatakix sum. Ukhamat uñacht’äwinaka uñjañ juegunakax quiz ukat sipansa aski.
- Ch’uqinaka. Ch’uqi, p’iq’i, t’ant’a, ch’uñu ukat arsut uñtasiñax, arsuñ juk’ampi jaysi ukhamaxaw. Uñjañ sensory lurañanaka.
Kuna jan askiwa: relojunaka, machaq yatiñanakax, walja sarañanakax, jan ukax uñtasiñ taqpachan arsuñanakax, kunjamasa “Ukax kawkiri ukhaxa, uñtasmati?” ukham. Ukanakax Alzheimer ukan jan askinak wali uñtayaraki.
Qalltanxa Alzheimer ukan lurañanaka
Qalltanxa, Alzheimer Association ukax sasaw, jaqix mayampi jan ukax sapa phuqhasiñ, lurasiña, sociedad lurañanakan utjaspawa, ukampis sut uñtasiñ ch’uqinak uñjasi, ukham sasaw sutinaka jan uñtasiñ ukat kawkïrinakas utji ukanakax. Sum tuqita jiwasan jaqi lakampi parlañaxa, kuna lurañ munaski, kuna yanapt’añ munaski uñjañawa.
- Maya pachan lurañanaka tukuyañ. Golf, bridge, quilting, coro ukat iglesia lurañanaka, jisk’a grupu ukat jisk’a sarañanakampi.
- Maya pachan ch’uqi ukat mesa juegunaka. Alzheimer’s Foundation of America ukax qalltanxa trivia, palabra ch’uqinaka, ch’uqi juegunaka ukat mesa juegunaka amtasiwa. Jaqi uñtasiñ ch’uqiyasa, equipo ukhamaw juega, jan ukax punt’anïkaspa.
- Chika lurañ. Jaqix yatiqat receta ukan lurañ munaski; jumaxa instrucciones arsuñ.
- Uñtasiñ uñacht’äwinakampi lurañ. Uñacht’äwinaka, receta ukat arsutanakampi, jaqix jiwasan ukan qillqañapan. Uñjañ reminiscence lurañanaka.
- Sarañanaka. Jaqix kusisiñ restaurante ukar sarañ, museo ukar jisk’a pacha, ukhamarak qullu sarañ.
- Jaqix ajllita rompecabezas. Jach’a letra crucigrama, palabra ch’uqi ukat rompecabezas. Uñjañ demencia rompecabezas.
Walja lurañanaka: qalltanxa lurañanaka.
Chiqa etapan Alzheimer ukan lurañanaka
Alzheimer Association ukax sasaw, chiqa etapa ukax sapa jukhu walja maranak sarañ puedi. Arsuñax mayacht’asi, llakisiñ ukat yanapt’añ wakisi. Alzheimer’s Foundation of America ukax sasaw, walja jaqinakax lurañ qalltañat ukat tukuyañat yanapt’añ wakisi. Jumax uñjañ, sarañ ukat qhipa lurañanaka phuqhañ uñjañan.
- Tejidu, sort’añ ukat jaqisa. Ch’uqinaka, medias, cuchara, botones color ukat sapa.
- Arsuña ukat sarañ musikan. Palmotear, jawsañ ukat kocina ukan sarañ. Jumax arsuñ qalltam, jaqix mayacht’añ.
- Uñacht’äwi álbumanaka uñjaña. Kunsa uñjasmati uñtayañ ukat parlañ: “Ukax auto. Kunsa uñtasmati?” Sutinakax kunjamasa sutinakax ukhamaraki.
- Sapa ch’uqi juegunaka. Pares de imágenes mä tapanaka ukat uñacht’äwinaka uñjañ, jan ukax Find the same.
- Yatiqat arsunaka tukuyaña. “Sapa uru manzana ukax…” Maya pachan arsunakax sapa t’aqhi ukax. Uñjañ Finish the saying.
- Qurinak ukat quri ukanak uñjaña. Uta quri ukat jisk’a yaku ukan.
- Uñtasiñ juego ukat jaqinakan uñacht’äwinaka. Photo pairs ukax jumax ajllita uñacht’äwinak ukanakampi, uñacht’äwinakax jumax deviceax janiw jaysiti.
Walja lurañanaka: chiqa etapan lurañanaka.
Qhipa etapan Alzheimer ukan lurañanaka
Qhipa etapan, Alzheimer Association ukax sasaw, jaqix kunapachatix sarnaqañ ukat parlañ ukanakan jan yati, ukampis arsuñ ukat sutinaka arsuñ puedi. Lurañax ukhamarak amuyt’añ, sum sarnaqañ ukat jaqi lakampi utjañaw.
- Musika ukat amuyt’aña. Jisk’a ukham musika arsuña, TV jan ukhaxa.
- Ch’uqi maqt’añ. Jaqix munat lipi ukampi, ch’uqi maqt’añ.
- Walja tuqi ch’uqinaka churañ. Jisk’a kumbla, lana, jan ukax t’ant’a ch’uqi.
- Arsuña. Salmos, poemas, jan ukax yatiqat arsunakax. Ritmo ukax sut tuqita sipansa juk’ampi wakiskiwa.
- Qullu sarañ. Sum aruma, jan ukax uñtasiñ manq’añ.
- Mä jach’a uñacht’äwi uñjaña. Jumax kunsa uñjasmati arsuñ.
Walja lurañanaka: qhipa etapan lurañanaka.
¿Kuna juegunakas Alzheimer ukan jakiri jaqitakix askiwa?
Ajllima janiw ch’iqa juegunakax, janiw jan ch’uqi. Aka qillqatan taqi juegunakax janiw qillqañ, janiw relojanïkaspa, janiw punt’anïkaspa.
| Juego | Kuna lurañ | Kunawsa askiwa |
|---|---|---|
| Picture pairs | Jach’a uñacht’äwinaka mayt’añ | Qalltanxa ukat chiqa etapa |
| Find the same | Uñacht’äwi uñjaña | Chiqa ukat qhipa etapa, yanapt’añ |
| Finish the saying | Arsuña tukuyañ | Qalltanxa ukat chiqa etapa |
| Picture puzzle | 4 jan ukax 9 p’iqinak mayt’añ | Qalltanxa ukat chiqa etapa |
| Conversation cards | Uñacht’äwi ukat parlañ | Taqi etapa, parlañataki jaqi lakampi |
| Photo pairs | Jumax uñacht’äwinakamp juego | Qalltanxa ukat chiqa etapa |
| Coloring | Color ukat uñacht’äwi ch’uqiña; jan ukax imprimir | Taqi etapa, yanapt’añ |
Kunsa lurañ, kuna yanapt’añ ukat kunapachatix sayt’añ sarañataki, uñjañ demencia jaqinakampi juegunaka lurañ. “Memory games” ukat uñjañ, demencia jaqinakan uñtasiñ juegunaka.
Kunjamasa taqi lurañ sayt’añ
NIA ukax yatiyaraki: jaqi ukan kuna lurañ puedi uñjañ, qalltañ yanapt’añ, jan askinak uñjañ, sum sarañ uñjañ, jan ukax uñjañ kusisiñ ukat sipansa.
- Uru pacha askinak ajlliña, ukat sarañanakax jisk’a.
- Taqi kuna mesa ukar churañ ukhamat qalltañ sayt’ayañ.
- Mayt’añ, janiw amtañ. “¿Yanapt’aspati?” ukax sum ukat sipansa “Lurañ pacha ukax akawa” ukham.
- Nayrax lurañ ukat jaqi lakampi mayacht’añ.
- Mä ch’uqi ukat mä ajllita sapa kuti.
- Jaqi ukan sarañ. Ch’iqa t’ant’a ukax sum utjiwa.
- Kusisiñ ukat sayt’añ. Jan ukat t’aqhisiñ ukat jak’achañ ukax jan jan askiwa. Jan munaspa ukhaxa, demencia jaqix jan sasa ukat uñjañ.
Alzheimer Association ukax akham sasaw: kusisiñ uñjañ, janiw lurañ tukuyañ.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
¿Kuna lurañanakas Alzheimer ukan jakiri jaqitakix askiwa?
Jakañ ukan yatiqta lurañanaka, ukat sänka ukham sapa: ch'uqinak thaqhañ, mesa ch'amañ, chika lurañ, arsüña ukat arsuña, uñacht'äwinak uñjañ, sarañ ukat quri wawa uñjañ. Askin uñacht'äwinaka juegunaka ukat yatiqañ qillqanakax walja jaqinakatakix askiwa. Jaqix kuna sum munañapa ajlliñ ukat lakampi lurañ.
¿Juegunakax Alzheimer ukan jakiri jaqitakix askiwa?
Juegunakax jaqix munañapa ukhamaw walja kusisiñ ukat jukhu lakampi sarañ puedi. Janiw juego ukax Alzheimer ukar Jaytkañ, jan ukax jaytkañ yatiñ uñjatäkiti, ukatwa kusisiñatak ajlliña: jach'a uñacht'äwinaka, jisk'a ajlliñanaka, ukat janiw relojanïkaspa, punt'anïkaspa, ni jan allinak sarañ.
¿Demencia lurañanaka ukat Alzheimer lurañanaka ukax uka mayjtaskiwa?
Walja kunjamäkaspas janiw. Alzheimer ukax demencia ukan sapa qalltat ukhamawa, ukatwa lurañ ideanakax ukhamarakiwa. Alzheimer ukan askinak ukax, machaq uñtasiñanakax nayrarux jaytanipxi ukat, maya pachanakan yatiqat yatiqañanaka, arsuñanaka ukat sarañanakax sum sarnaqañ ukar apaskiwa.
¿Kuna lurañanakas Alzheimer ukan qhipa etapan jakiri jaqix ukat kusisiñ puedi?
Munat taqi, lakampi pisi maynit sarnaqaña, ch'uqi chharkañ, arsuñanak ist'añ, qhurunakan sayt'añ ukat jupar uñtat jaqi lakampi utjañ. Jisk'a ukat lurañanakax t'aqhisiñ utjañ, uñjañ, jupax kuna munañapa uñjañ.
¿Kunjamasa Alzheimer ukan jakiri jaqi lurañ munaraki?
Lurañ ukat yanapt'añ jawsañ, janiw sapa kuna lurañ sarañamax, taqi kuna mesa ukar churañ, ukatsa jumax nayrar lurañ, ukhamat jupax lakampi sarañ puedi. Uru pacha askinak ajlliñax walja yanapt'i. Janiw munkaspati ukhaxa, qhipa uru jawsañ jan ukax jisk'a chiqar lurañ jawsañ.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- What Is Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association
- Stages of Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America