Activiteiten en spelletjes voor mensen met alzheimer

Heeft iemand van wie je houdt alzheimer, dan heb je waarschijnlijk al gemerkt dat sommige dingen snel wegglijden en andere blijven. Je naaste weet misschien niet meer van het telefoontje van vanochtend, maar zingt nog elk woord van een kerklied mee, vouwt een handdoek zoals altijd, of deelt zonder nadenken de kaarten. Goede activiteiten bouwen op die blijvende vaardigheden. Op deze pagina lees je waarom, en vind je ideeën voor elke fase en de gratis spelletjes op deze site die daarbij passen.

Is alzheimer anders dan dementie als het om activiteiten gaat?

Niet echt. Dementie is de overkoepelende term, en de ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak: volgens de Alzheimer’s Association gaat het om 60 tot 80 procent van de gevallen van dementie. Bijna alles wat over activiteiten bij dementie geschreven is, geldt ook bij alzheimer, ook onze 101 ideeën voor activiteiten.

Wat handig is om te weten, is de gebruikelijke volgorde van veranderingen. Het National Institute on Aging legt uit dat alzheimer eerst de delen van de hersenen beschadigt die met het geheugen te maken hebben, en later invloed heeft op taal, redeneren en sociaal gedrag. De Alzheimer’s Association schrijft dat het meest voorkomende vroege verschijnsel moeite is met het onthouden van net geleerde informatie. Iedereen is anders, en bij veel mensen spelen meerdere oorzaken, maar dit patroon bepaalt wel wat vaak werkt.

Welke activiteiten passen het best bij alzheimer?

Activiteiten die leunen op oude, goed geoefende kennis gaan meestal soepeler dan activiteiten waarbij iets nieuws geleerd en onthouden moet worden.

• Vaardigheden die iemand al lang beheerst. De Alzheimer’s Association schrijft dat iemand misschien nog eenvoudige liedjes op de piano speelt die hij of zij jaren geleden leerde. Breien, hout schuren, kaarten schudden, deeg kneden en was opvouwen zijn vergelijkbaar.
• Oude liedjes en vertrouwde muziek. Veel mensen kennen nog elk woord van liedjes uit hun tienerjaren en de jaren daarna, kerkliederen en de liedjes van hun bruiloft. Zie muziekactiviteiten.
• Alledaagse klusjes met een doel. Het NIA noemt afwassen, de tafel dekken, sokken sorteren en was opvouwen bij de activiteiten waar mensen plezier in kunnen hebben. Je nuttig voelen doet ertoe.
• Herkennen in plaats van herinneren. Naar het plaatje wijzen dat hetzelfde is, is makkelijker dan het uit je geheugen noemen. Daarom werken plaatjesspelletjes waarbij alles in beeld blijft beter dan quizzen.
• De zintuigen. Structuur, geur, warmte, smaak en geluid blijven betekenis houden, lang nadat woorden moeilijk worden. Zie zintuiglijke activiteiten.

Wat vaak minder goed gaat: alles met een klok, nieuwe regels om te leren, veel stappen om te onthouden, of vragen die het geheugen testen, zoals “Weet je nog wie dit is?” Die zetten precies het moeilijke deel van alzheimer in de schijnwerpers.

Activiteiten bij alzheimer in de vroege fase

In de vroege fase kan iemand volgens de Alzheimer’s Association nog autorijden, werken en meedoen aan sociale activiteiten, terwijl hij of zij merkt dat het geheugen soms hapert, bijvoorbeeld bij het vergeten van bekende woorden of van waar dingen liggen. De beste aanpak is samenwerken: vraag wat je naaste wil blijven doen en welke hulp hij of zij wil.

1. Houd bestaande hobby’s vol. Golf, bridge of klaverjassen, quilten, een koor of een groep van de kerk, met kleine aanpassingen zoals kleinere groepen en rustigere tijden.
2. Speel vertrouwde kaart- en bordspellen. De Alzheimer’s Foundation of America noemt quizspelletjes, woordzoekers, kaartspellen en bordspellen voor de vroege fase. Speel als team als het bijhouden van de score gaat storen, of laat de score helemaal weg.
3. Kook samen. Laat je naaste een recept leiden dat hij of zij uit het hoofd kent, terwijl jij de stappen voorleest.
4. Begin aan een levensverhaal. Foto’s, recepten en verhalen in een plakboek waarin je naaste de regie heeft. Zie herinneringen ophalen.
5. Ga op pad. Een favoriet restaurant op een rustig uur, een kort bezoek aan een museum, een wandeling in het park.
6. Probeer puzzels die je naaste zelf kiest. Kruiswoordpuzzels en woordzoekers in grote letters, en legpuzzels. Zie puzzels bij dementie.

Meer ideeën: activiteiten in de vroege fase.

Activiteiten bij alzheimer in de middenfase

De Alzheimer’s Association beschrijft de middenfase als meestal de langste, en schrijft dat die vele jaren kan duren. Woorden raken door elkaar, frustratie komt sneller en je naaste heeft meer zorg nodig. De Alzheimer’s Foundation of America voegt eraan toe dat veel mensen hulp nodig hebben om aan een activiteit te beginnen of ermee door te gaan. Jouw rol verschuift naar klaarzetten, voordoen in plaats van uitleggen, en de moeilijke stukken overnemen.

1. Vouwen, sorteren en bij elkaar zoeken. Handdoeken, sokken, bestek, knopen op kleur. Echte klusjes, naast elkaar gedaan.
2. Zing en beweeg op muziek. Klap, wieg mee of dans in de keuken. Begin zelf te zingen en laat je naaste meedoen.
3. Blader door fotoalbums. Vertel wat je ziet en nodig uit tot verhalen: “Wat een auto. Vertel eens.” Ga mee in welke namen je naaste ook gebruikt.
4. Speel eenvoudige plaatjesspelletjes. Paren zoeken met vier tot zes kaartjes en zichtbare plaatjes, of Hetzelfde plaatje met twee of drie keuzes.
5. Maak bekende spreekwoorden af. “Oost west, thuis…” Spreekwoorden die iemand lang geleden leerde, komen vaak makkelijk. Probeer Spreekwoorden afmaken, waarbij je elk einde met één tik kunt laten zien.
6. Planten water geven en verzorgen. Potten binnen of een verhoogde moestuinbak, met een klein gietertje.
7. Maak een spel van familiefoto’s. Fotoparen gebruikt foto’s die jij op je apparaat kiest, en ze verlaten het apparaat nooit.

Meer ideeën: activiteiten in de middenfase.

Activiteiten bij alzheimer in de latere fase

In de latere fase verliezen mensen volgens de Alzheimer’s Association het vermogen om op hun omgeving te reageren en een gesprek te voeren, al zeggen ze soms nog woorden of zinnetjes. Een activiteit betekent nu troost en contact, gebracht naar waar je naaste rust.

1. Laat favoriete muziek horen, zacht, zonder dat de tv erdoorheen speelt.
2. Geef een handmassage met een bodylotion met een geur die je naaste lekker vindt.
3. Geef zachte dingen om vast te houden: een warme deken, een fleecedekentje, een gladde steen.
4. Lees voor uit de psalmen, gedichten of een bekend verhaal. Het ritme is belangrijker dan de betekenis.
5. Zit buiten in de schaduw, of bij een raam met vogels om naar te kijken.
6. Kijk samen naar één groot plaatje. Een zonnebloem of een hond die het hele scherm van een tablet vult, terwijl jij vertelt wat je ziet.

Meer ideeën: activiteiten in de latere fase.

Welke spelletjes werken voor iemand met alzheimer?

Kies spelletjes waarin niets kan mislukken. Elk spel op deze site is gratis, werkt in een browser en heeft geen klok, score of aanmelding.

Hoe je samen zit, hoeveel je helpt en wanneer je stopt, lees je in spelletjes spelen met iemand met dementie. Vraag je je af hoe het zit met “geheugenspelletjes”, zie dan geheugenspelletjes voor ouderen met dementie.

Zo maak je elke activiteit makkelijker

Het advies van het NIA komt neer op een paar gewoonten: stem de activiteit af op wat je naaste kan, help bij het beginnen, let op frustratie, zorg dat je naaste zich succesvol voelt, en laat iemand gewoon kijken als hij of zij dat het fijnst vindt.

• Kies het moment van de dag waarop je naaste op zijn of haar best is, en houd het kort.
• Leg alles van tevoren klaar, zodat je meteen kunt beginnen.
• Nodig uit, geef geen opdrachten. “Wil je me even helpen?” werkt beter dan “Tijd voor een activiteit.”
• Doe de eerste stap zelf en laat je naaste aanschuiven.
• Bied één stap en één keuze tegelijk aan.
• Laat het op de manier van je naaste gaan. Scheef gevouwen handdoeken zijn prima.
• Stop zolang het nog prettig is. Vroeg stoppen is een goede uitkomst, geen mislukking. Weigert je naaste, zie dan als iemand met dementie nee zegt.

De Alzheimer’s Association zegt het eenvoudig: richt je op plezier, niet op prestatie.