กิจกรรมและเกมสำหรับผู้มีภาวะอัลไซเมอร์

ถ้าคนที่คุณรักมีภาวะอัลไซเมอร์ คุณอาจสังเกตแล้วว่าบางอย่างหายไปเร็ว ขณะที่บางอย่างยังคงอยู่ ท่านอาจลืมว่าเมื่อเช้ามีใครโทรมา แต่ยังสวดมนต์บทที่คุ้นเคยได้ทุกคำ พับผ้าเช็ดตัวแบบที่ทำมาตลอด หรือแจกไพ่ได้โดยไม่ต้องคิด กิจกรรมที่ดีสร้างขึ้นบนทักษะที่อยู่ได้นานเหล่านั้น หน้านี้อธิบายว่าทำไม แล้วให้ไอเดียสำหรับแต่ละระยะ พร้อมเกมฟรีบนเว็บไซต์นี้ที่เหมาะกับแต่ละระยะ

อัลไซเมอร์ต่างจากภาวะสมองเสื่อมไหมเมื่อพูดถึงกิจกรรม

ไม่ต่างกันมาก ภาวะสมองเสื่อมเป็นคำรวม และโรคอัลไซเมอร์เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด Alzheimer’s Association ระบุว่าอัลไซเมอร์คิดเป็นร้อยละ 60 ถึง 80 ของผู้มีภาวะสมองเสื่อม เกือบทุกอย่างที่เขียนเรื่องกิจกรรมสำหรับภาวะสมองเสื่อมจึงใช้ได้กับอัลไซเมอร์ รวมถึง 101 ไอเดียกิจกรรม ของเรา

สิ่งที่ควรรู้คือลำดับการเปลี่ยนแปลงที่มักเกิดขึ้น National Institute on Aging อธิบายว่าอัลไซเมอร์ทำลายส่วนของสมองที่เกี่ยวกับความจำก่อน แล้วต่อมาจึงส่งผลต่อภาษา การใช้เหตุผล และพฤติกรรมทางสังคม Alzheimer’s Association ระบุว่าอาการแรกที่พบบ่อยที่สุดคือการจำข้อมูลที่เพิ่งเรียนรู้ได้ยาก แต่ละคนไม่เหมือนกัน และหลายคนมีสาเหตุร่วมกันหลายอย่าง แต่รูปแบบนี้ช่วยบอกได้ว่าอะไรมักใช้ได้ดี

กิจกรรมแบบไหนเหมาะกับอัลไซเมอร์ที่สุด

กิจกรรมที่อาศัยความรู้เก่าที่ฝึกมาจนชำนาญ มักราบรื่นกว่ากิจกรรมที่ต้องเรียนรู้สิ่งใหม่และจำไว้ในใจ

• ทักษะที่ฝึกมานาน Alzheimer’s Association ระบุว่าบางคนอาจยังเล่นเพลงง่าย ๆ ที่เรียนเปียโนมาเมื่อหลายปีก่อนได้ การถักไหมพรม การขัดไม้ การสับไพ่ การนวดแป้ง และการพับผ้าก็คล้ายกัน
• เพลงเก่าและดนตรีที่คุ้นเคย หลายคนยังร้องเพลงสมัยวัยรุ่นและวัยหนุ่มสาว บทสวด และเพลงในงานแต่งงานของตัวเองได้ทุกคำ ดู กิจกรรมดนตรี
• งานประจำวันที่มีเป้าหมาย NIA ระบุว่าการล้างจาน จัดโต๊ะอาหาร จับคู่ถุงเท้า และพับผ้า เป็นกิจกรรมที่หลายคนอาจชอบ การรู้สึกว่าตัวเองมีประโยชน์เป็นเรื่องสำคัญ
• การจำได้เมื่อเห็น แทนการนึกเอง การชี้ภาพที่เหมือนกันง่ายกว่าการนึกชื่อขึ้นมาเอง นี่คือเหตุผลที่เกมภาพซึ่งเห็นทุกอย่างตรงหน้าได้ผลดีกว่าการถามทดสอบ
• ประสาทสัมผัส ผิวสัมผัส กลิ่น ความอบอุ่น รสชาติ และเสียง ยังมีความหมายไปอีกนานหลังจากที่การใช้คำพูดเริ่มยาก ดู กิจกรรมผ่านประสาทสัมผัส

สิ่งที่มักไม่ค่อยราบรื่น คืออะไรก็ตามที่มีนาฬิกาจับเวลา มีกติกาใหม่ต้องเรียน มีหลายขั้นตอนต้องจำ หรือมีคำถามที่ทดสอบความจำ เช่น “จำได้ไหมว่านี่ใคร” สิ่งเหล่านี้ดึงส่วนที่ยากที่สุดของอัลไซเมอร์ขึ้นมาไว้ตรงหน้า

กิจกรรมสำหรับอัลไซเมอร์ระยะแรก

ในระยะแรก Alzheimer’s Association ระบุว่าท่านอาจยังขับรถ ทำงาน และร่วมกิจกรรมทางสังคมได้ แต่เริ่มสังเกตว่าตัวเองหลงลืม เช่น ลืมคำที่คุ้นเคยหรือลืมว่าวางของไว้ที่ไหน แนวทางที่ดีที่สุดคือการเป็นคู่หู ถามท่านว่าอยากทำอะไรต่อไป และอยากให้ช่วยแบบไหน

1. ทำงานอดิเรกเดิมต่อไป กอล์ฟ ไพ่ งานเย็บปักถักร้อย ร้องเพลงประสานเสียง และกลุ่มทางศาสนา โดยปรับเล็กน้อย เช่น กลุ่มเล็กลงและช่วงเวลาที่เงียบกว่า
2. เล่นไพ่และเกมกระดานที่คุ้นเคย Alzheimer’s Foundation of America แนะนำคำถามความรู้รอบตัว เกมหาคำ ไพ่ และเกมกระดานสำหรับระยะแรก เล่นเป็นทีมถ้าการนับคะแนนเริ่มทำให้ท่านไม่สบายใจ หรือเลิกนับคะแนนไปเลย
3. ทำอาหารด้วยกัน ให้ท่านเป็นคนนำทำสูตรที่ท่านจำได้ขึ้นใจ ส่วนคุณเป็นคนอ่านขั้นตอน
4. เริ่มโครงการเรื่องราวชีวิต รูปถ่าย สูตรอาหาร และเรื่องเล่าในสมุดภาพที่ท่านเป็นคนกำหนด ดู กิจกรรมรำลึกความหลัง
5. ออกไปข้างนอก ร้านอาหารที่ชอบในช่วงที่คนน้อย พิพิธภัณฑ์แบบเดินชมสั้น ๆ หรือเดินเล่นในสวนสาธารณะ
6. ลองปริศนาที่ท่านเลือกเอง อักษรไขว้ตัวใหญ่ เกมค้นหาคำ และจิ๊กซอว์ ดู จิ๊กซอว์และปริศนาสำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม

ไอเดียเพิ่มเติม: กิจกรรมสำหรับระยะแรก

กิจกรรมสำหรับอัลไซเมอร์ระยะกลาง

Alzheimer’s Association อธิบายว่าระยะกลางมักเป็นระยะที่ยาวที่สุด และอาจกินเวลาหลายปี คำพูดเริ่มสับสน หงุดหงิดได้ง่ายขึ้น และต้องการการดูแลมากขึ้น Alzheimer’s Foundation of America เสริมว่าหลายคนต้องมีคนช่วยให้เริ่มหรือทำกิจกรรมต่อไป บทบาทของคุณจึงเปลี่ยนเป็นการเตรียมให้ ทำให้ดูแทนการอธิบาย และรับส่วนที่ยากไว้เอง

1. พับ คัดแยก และจับคู่ ผ้าเช็ดตัว ถุงเท้า ช้อนส้อม กระดุมตามสี เป็นงานจริงที่นั่งทำข้าง ๆ กัน
2. ร้องเพลงและขยับตัวตามเพลง ปรบมือ โยกตัว หรือเต้นในครัว เริ่มร้องเองก่อนแล้วให้ท่านร้องตาม
3. เปิดดูอัลบั้มรูป บอกสิ่งที่คุณเห็นแล้วชวนเล่า “รถคันนี้สวยจัง เล่าให้ฟังหน่อย” ท่านเรียกชื่อใครอย่างไรก็คล้อยตามไป
4. เล่นเกมภาพง่าย ๆ จับคู่ภาพ แบบสี่ถึงหกช่องโดยเปิดภาพไว้ หรือ หาภาพเหมือน แบบสองหรือสามตัวเลือก
5. ต่อสำนวนที่คุ้นเคย “น้ำขึ้นให้รีบ…” สำนวนที่เรียนมานานมักนึกออกได้ง่าย ลองเกม ต่อสำนวน ซึ่งเปิดดูคำตอบได้ด้วยการแตะครั้งเดียว
6. รดน้ำและดูแลต้นไม้ กระถางในบ้านหรือแปลงยกสูง พร้อมบัวรดน้ำใบเล็ก
7. ทำเกมจับคู่จากรูปครอบครัว จับคู่รูปถ่าย ใช้รูปที่คุณเลือกในอุปกรณ์ของคุณ และรูปจะไม่ออกจากอุปกรณ์เลย

ไอเดียเพิ่มเติม: กิจกรรมสำหรับระยะกลาง

กิจกรรมสำหรับอัลไซเมอร์ระยะท้าย

ในระยะท้าย Alzheimer’s Association ระบุว่าท่านจะไม่สามารถตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวและสนทนาต่อเนื่องได้ แม้อาจยังพูดเป็นคำหรือวลีได้ กิจกรรมในตอนนี้จึงหมายถึงความสบายและความผูกพัน ที่นำไปให้ท่านในที่ที่ท่านพักอยู่

1. เปิดเพลงโปรดของท่าน เบา ๆ โดยไม่มีเสียงโทรทัศน์แข่ง
2. นวดมือให้ ด้วยโลชั่นกลิ่นที่ท่านชอบ
3. ให้ของนุ่ม ๆ ไว้ถือ ผ้าห่มอุ่น ๆ ผ้าฟลีซ หรือหินผิวเรียบ
4. อ่านออกเสียงให้ฟัง บทสวด บทกลอน หรือเรื่องที่คุ้นเคย จังหวะของถ้อยคำสำคัญกว่าความหมาย
5. นั่งเล่นนอกบ้าน ในที่ร่ม หรือนั่งริมหน้าต่างที่มีนกให้ดู
6. ดูภาพใหญ่ภาพเดียวด้วยกัน ดอกทานตะวันหรือสุนัขที่เต็มจอแท็บเล็ต โดยคุณเล่าว่าเห็นอะไร

ไอเดียเพิ่มเติม: กิจกรรมสำหรับระยะท้าย

เกมไหนเหมาะกับผู้มีภาวะอัลไซเมอร์

เลือกเกมที่ไม่มีอะไรผิด ทุกเกมบนเว็บไซต์นี้ฟรี เล่นบนเบราว์เซอร์ได้ และไม่มีจับเวลา คะแนน หรือการสมัคร

เรื่องการนั่งเล่นด้วยกัน ควรช่วยมากแค่ไหน และควรหยุดเมื่อไร อ่าน วิธีเล่นเกมกับผู้มีภาวะสมองเสื่อม ถ้าคุณสงสัยเรื่อง “เกมความจำ” ดู เกมความจำสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม

วิธีทำให้กิจกรรมใด ๆ ง่ายขึ้น

คำแนะนำของ NIA สรุปได้เป็นนิสัยไม่กี่ข้อ คือเลือกกิจกรรมให้ตรงกับสิ่งที่ท่านทำได้ ช่วยให้ท่านเริ่มต้น สังเกตความหงุดหงิด ทำให้ท่านรู้สึกว่าทำได้สำเร็จ และให้ท่านแค่นั่งดูถ้าท่านชอบแบบนั้น

• เลือกช่วงเวลาของวันที่ท่านสดชื่นที่สุด และทำแต่ละครั้งให้สั้น
• วางทุกอย่างไว้ก่อน จะได้เริ่มได้ทันที
• ชวน ไม่ใช่สั่ง “ช่วยกันหน่อยได้ไหม” ได้ผลดีกว่า “ถึงเวลาทำกิจกรรมแล้ว”
• ทำขั้นแรกเอง แล้วให้ท่านเข้ามาร่วม
• เสนอทีละขั้นตอน และทีละตัวเลือก
• ให้ท่านทำในแบบของท่าน ผ้าที่พับเบี้ยวก็ไม่เป็นไร
• หยุดในขณะที่ยังรู้สึกดี การจบเร็วเป็นผลลัพธ์ที่ดี ไม่ใช่ความล้มเหลว ถ้าท่านปฏิเสธ ดู เมื่อผู้มีภาวะสมองเสื่อมปฏิเสธ

Alzheimer’s Association สรุปไว้อย่างเรียบง่ายว่า ให้เน้นที่ความเพลิดเพลิน ไม่ใช่ความสำเร็จ