Golle Hakkilnde wonannde Yimɓe Majjere Hakkil

Golle hakkilnde huutortoo hakkilɗe jowi ɗii: meemgol, uurngol, meeɗgol, nanɗe e yiide. Ɗe naamnaa teskorde, laawol walla jaabawol moƴƴol, ɗum waɗi ɗe mbaawi gollaade e kala tolno. Ɗe ena ɓuri himmude yeeso. Alzheimer’s Association ina hollita wonde e tolno sakkitiingo, aduna oo ina humpitee ko adii fof rewrude e hakkilɗe, tee aɗa waawi hollirde hakkil rewde e meemgol, nanɗe, yiide, meeɗgol e uurngol. Ƴeewndeeji kisal seeɗa ena mbaawi waɗde ɗee golle deeyɗe wonannde mo woni kala.

Hol ko woni golle hakkilnde ngam majjere hakkil?

Golle hakkilnde ko humpitooji weeɓi cakkitiiɗi e hakkil gootel tan sahaa kala, wano memde leɗɗe, uurnude li’oraaɗe walla heɗaade ndiyam tooɓo. NHS ina wi’a wonde golle tolno sakkitiingo ena poti cakkitaade e hakkilɗe, tee ina janta e jimɗi, piiji memeteeɗi e moƴƴinde juuɗe. Alzheimer’s Foundation of America ina hollita wonde yimɓe wonɓe e tolno sakkitiingo ena mbaawi jogiinde sokla tiiɗɗo jogiinde huunde ɓadii ngam ɓural.

Miijooji hakkilnde, hakkil kala

Meemgol

• Moƴƴinde juuɗe. Ngulɗinaa nebban seeɗa e juuɗe maa, moƴƴinaa e sakket gila e jolngo haa e hoore honɗu. National Institute on Aging ina janta moƴƴinde e nebban alaa uurngol ngam ɓural.
• Lefol leɗɗe. Leɗɗe mawɗe leeɓtɗe no velvet, corduroy, fleece, satin e wool ngam meemde, taggude e yewtude.
• Leɗɗe ngulɗuɗe. Leɗɗe ngulɗuɗe, ɓulɗuɗe ngam juuɗe e ñalnde ɓuuɓnde. Ƴeewto nguleendi ndii e jolngo maa ko adii.
• Taabirde walla suddiire gollorde. Butoŋaaji mawɗi, fermoowaaji, leɗɗe pecci e leɗɗe memotooɗe ñippiɗi no feewi.
• Taggude e laaɓnude. Lefol leɗɗe laaɓɗe walla leɗɗe taabal ngam taggude, joɗɗinde e taggitde kadi.
• Huunde leeɓnde ngam jogaade. Suddiire fleece, timmoore walla kulii leeɓiɗɗo, hokkiraa e no feewi, wonaa no fijirde.

Uurngol

• Li’oraaɗe kese. Moppu li’oraaɗe mint, rosemary, basil walla lavande e hoore honɗu maa, ɓadinaa ɗe.
• Uurngol kirsal. Kafe defaaka, mburu diƴɗinaaka, cinnamon walla leemun aadee ɓadii ɗoon.
• Piindi. Addaa piindi kese seeɗa iwɗi e ngesa walla yeeyirde.
• Huunde anndaande. Saabu walla nebban mo ɓe huutortoo sahaa kala, so ɓandu mum ena jaɓi ɗum.

Meeɗgol

• Daande jiɗaande. Funtuuru seeɗa huunde ɓe jiɗi, wano compote pomme, pudding walla ayskirim, e no newiiɗo mo ɓe mbaawi meeɗude e kisal.
• Ballal defirde. Meeɗde ɓiɓɓe leɗɗe walla nebban seeɗa tuma nde defirɗon e joom mum.
• Ñaameteeji sahaa. Pastek e ndungu, jus ngulɗuɗo e ceeɗu, hokkiraa e nguleendi kisndi.

Nanɗe

• Jimɗi jiɗaaɗi. Jimɗi anndaaɗi e daande deeynde; yiy golle jimɗi.
• Nanɗe ladde. Tooɓo, bempeelle walla woyde colli. NIA ina hollita wonde jimɗi, nanɗe laaɓɗe e nanɗe ladde ena ɓurnde deeynaade woɓɓe.
• Daande maa. Janngude e daande dow, woyaade e sakket, walla siimtude taalol.
• Kaɓirɗe jimɗi weeɓi. Buŋal juuɗo, dimbo walla ndeewe ngam fijde e jimol.

Yiide

• Ndaarde e henorde. Nokku ñaamdu colli caggal henorde, sukaaɓe ɓennotooɓe, walla neesere yanotoonde.
• Liƴƴi walla widewoo deeyɗo. Dillaare deeynde alaa nanɗe tiiɗɗe.
• Nate mawɗe. Natal laaɓngal gootal tan sahaa kala, tammbitaangal e tolno gite.
• Nooneeji e mbaydiiji. Susde leɗɗe nooneeji, piindi walla leɗɗe taabal nooneeji, walla hello noordiingo weeɓngo iwɗo e noordiingo amen.
• Yaajnude. NHS ina wasiyaa ngesiiji hakkilnde jogiiɗi li’oraaɗe uurngol, memotooɗe e geɗe ndiyam. Yiy golle yaajɗe e ngesa.

Hol no waɗirtee boyet hakkilnde

1. Suɓo toɓɓere jokkondirnde e nguurndam neɗɗo mo toppitoɗaa: weendu, ngesa, kirsal, nokku gollirde, ñootagol.
2. Suɓo piiji jowi walla jeegoo mawɗi, kisɗi, wano ŋorɗu maayo mawɗo, kuɗol lekki, leɗɗe leeɓɗe, saako lavande yooro ñippiɗo, walla lefol lekki leeɓngol.
3. Ƴeewto kala huunde ngam geɗe pamari, ceɓɓitiiɗe, ɓoggi fuɗɗiiɗi e ko ɓosoo.
4. Yaltin huunde wootere tan sahaa kala. Hokku nde, sifo nde, tee accu neɗɗo mo toppitoɗaa ƴeewta nde.
5. Mooftu boyet oo caggal ɗum ngam o heddoo heeri, tee piiji ɗii ƴeewtee kadi ko adii laawol garoowol.

Kisal ko adii

Golle hakkilnde ena deeyi, kono hulɗe seeɗa ena poti teskeede. Won e yimɓe nguurɓe e majjere hakkil ena cikka piiji wonaa ñaamande ko ñaamande, tee moɗugol ena waawi saɗtude e nder sahaa; NIA ina reentina wonde caɗeele moɗugol tolno sakkitiingo ena ɓeyda hulde maɓɓitde.

Aromaterapi ina wallita?

Ina gasa tawa alaa e no ɓetirtee. Ƴeewtere Cochrane e aromaterapi ngam majjere hakkil ƴeewtii jaŋdeeji 13 e yimɓe 708, fof e cuuɗi toppitagol, tee yiyaani seedeeji tabitɗi nafa. Jañdeeji ɗii ina pamari, njeñtule ɗee ina luurdi, tee caɗeele battindiiɗe jaŋtaaka no feewi. So neɗɗo mo toppitoɗaa ina yiɗi uurngol deeyngol, anndaangol, wano lavande iwnde e ngesa, ɗum ko huunde moƴƴere ngam lollirde. Wonaa safara.

Hol no hokkirtee golle hakkilnde

• Suɓo sahaa deeyɗo tee ñif televijoŋ oo.
• Ɓadaade yeeso, noddu innde makko, tee naamno walla haal ko adii memde: « Mi mari nebban. Aɗa yiɗi mi moƴƴina maa juuɗe? »
• Hokku huunde wootere tan sahaa kala ngam ɗum waasa heewde.
• Ƴeew no o jaabotoo. Yeeso deeyɗo, juuɗe ɓuttuɗe walla mooso ko maandeeji moƴƴi. Duttude, ŋoƴƴude yeeso walla waawde deeƴaade ko maandeeji dartingol.
• Mooftu ɗum raɓɓiɗo. Hojomaaji jowi deeyɗi ko sahaa moƴƴo.

Foftaare deeynde e foofaango e joom mum, wano foofaango deeyngo, ena waawi wonde no moƴƴiri timminde. Ngam miijooji goɗɗi ɓadii suudu, yiy golle tolno sakkitiingo, e ngam mettu kikiiɗe, yiy mettu kikiiɗe.