Кӗске хурав
Çутă кунти йĕрке тăраннине, апатланнине, хăйне тивĕçтернине тата çывăрма выртнине пĕр вăхăтра тытса тăрать, чи пысăк ĕçе çын чи лайăх хăйсене туйнă вăхăта лартать, ĕçпе кана та танлаштарать. Йĕркене çын пурнăçĕпе килĕштерĕр, тулли кунне ĕçпе тултармăр, кашни кун çутă та хускану та пултăр, йывăр кунсенче йĕркене кирлĕ пек улăштарăр.
- Тăранни, апатланни, хăйне тивĕçтерни тата çывăрни пĕр вăхăтра пулсан, кунне паллахлă тума пулăшать.
- Чи пысăк ĕçе çын хăйне чи лайăх туйнă вăхăта лартăр, чылай чухне ирхине.
- Кашни самантне ĕçпе тултармăр. Кану та лăпкă вăхăт та йĕркене пырса кĕреççĕ.
- Кунти çутă, кашни кун хускану, каç кăштах çывăрма ан выртăр тата каç кава ларас ĕçме ан йăрăр: ку каçхине йĕркелĕхсĕрлĕхсĕрех пулма пулăшма пултарать.
- Йĕрке — ертÿ, йĕрке мар. Йывăр кунсенче мĕнпурне улăштарма, кĕскетме е хăварма пулать.
Ку страницӑра (5 пайсем)
Çутă йĕрке кун валли паллă йĕрке парать: тăранни, апатланни, пĕчĕк ĕç, кану тата çывăрни пĕр-пĕрне çывăх вăхăтра. Вăл йышăнусене тата кĕтменлĕхсене чакарма пулăшать, тата эсир мĕн тумаллине пĕлмен чухне те план парать. Аяларахри йĕрке — сăн мар, пример кăна. Ăна пуçламăш пек илĕр те эсир пăхса тăракан çын патне мая килтерĕр.
Кунти йĕрке мĕншĕн пулăшать?
Тĕрĕс йĕрке пулăшать, мĕншĕн тесен паллă ĕçсем çĕннисенчен ансатрах килеççĕ. Alzheimer’s Association каланă тăрăх, йĕркеленĕ кун мĕн тумаллине шухăшласа ларма сахал вăхăт ыйтать тата кăмăлла ĕçсемпе усă курма ытларах вăхăт парать. Çавăн пекех вăл тăрану тата çывăрма выртну вăхăчĕсем пĕр пек пулни çывăрас йывăрлăхсене тата каçхине йĕркелĕхсĕрлĕхсĕрех пулнине чакарма пулăшма пултарнине палăртать. National Institute on Aging лăпкă кил-çуртшăн кĕпе шывăна кĕнине, тумланнине тата апатланнине кашни кун пĕр вăхăтра тăвас тесе сĕнет, Family Caregiver Alliance те пĕр евĕрлĕ йĕркене сыхласа хăма сĕнет.
Çутă кун примерĕ
Вăхăтсем — пример кăна. Пĕтĕм кунне çын хăйĕн ритмĕпе килĕштерсе маларах е каярах куçарăр.
| Вăхăт | Мĕн пулать | Сăнсем | Йывăр кунпа |
|---|---|---|---|
| 8:00 ирхине | Тăранни, çăвăнни, тумланни | Кашни кун пĕр йĕркепе; тумсене тăхăнмалли йĕркепе хатĕрлĕр | Пĕчĕк ĕçсем кăна тăвăр; çĕнĕ кĕпе те çителĕклĕ |
| 8:45 ирхине | Ирхи апат | Кава тата саспа вулакан хаçат е радио | Пĕрле лăпкăх апатланăр, калаçма ан васкăр |
| 9:30 ирхине | Чи пысăк ĕç | Тум тирпей лартни, апат пĕçерни, пахча ĕçĕ, кĕске çÿре тухни е уçни | Кĕскерех вариант е эсир ĕçлетĕр, вăл сăнать |
| 10:30 ирхине | Лăпкă вăхăт | Кĕвĕ, сăнÿкерчĕксемпе альбом е чÿрече патĕнче ларни | Юратнă креслара канни |
| 11:00 ирхине | Каçхи апата хатĕрлеме пулăшни | Пахча çимĕçне çăвăнни, сĕтел хатĕрлени | Эсир пĕçеретĕр, вăл юнашар пулать |
| 12:00 каçхи | Каçхи апат тата тирпейлени | Сĕтеле шăлни, темĕшĕн таса типĕтлени | Килти ĕçсене хăварăр |
| 1:00 каçхине | Кĕске кану | Урасене çĕклесе, çемĕ кĕвĕ | Çавăн пекех |
| 2:00 каçхине | Урамра е хускану | Уçни, подъезд умĕнче ларни, ÿсентăрансене шывлани, шарпа ырлаçтарни | Хĕвел çутăллă чÿрече патĕнче ларни |
| 3:00 каçхине | Пĕрле е творчествăллă ĕç | Çыравçă кĕни, шăнкăрав, сăнÿкерчĕксене пĕр-пĕринпе йĕркелени, сăн ÿкерни, карта | Пĕрле ĕçмелли е çимелли |
| 4:30 каçхине | Лăплану вăхăчĕ | Каррисене хупни, çутă çунтарни, тум тирпейлени пек лăпкă ĕç | Паллă кĕвĕ, сахал сасă |
| 5:30 каçхине | Каçхи апат | Пăтăртма е сĕтел лартма пулăшни | Ансат, паллă апат |
| 6:30 каçхине | Каç пĕрле | Пылак хыççăн аса илни, карта, юратнă передачă, алă массажĕ | Лăпкă пĕрлĕх |
| 8:00 каçхине | Çывăрма хатĕрленни | Кĕпе шывăна кĕни е çăвăнни, çывăрмалли тум, çемĕ кĕвĕ, сахал çутă | Пурне те кĕскетерĕр; хăтлăлăх малтан |
Ку пример Alzheimer’s Association хăйĕн малтанхи тата вăтамранхи этапсем валли панă пример графикне йăлăнать: хăйне тивĕçтернинчен тата ирхи апатран пуçласа, килти ĕçсем, уçни, кĕвĕ, кану тата çыравçăсем урлă каçхи апата, аса илнине тата çывăрма хатĕрленнине çитни.
Хăвăр йĕрке мĕнле тумалла?
Схемăран мар, çын пурăннă майран пуçлăр. Alzheimer’s Association йĕрке тума пуçлаиччен çак йышăнусене шухăшлама сĕнет:
- Çын мĕн юратнине, мĕн юратманнине, мĕн пултарнине тата мĕнпе кăсăкланнине.
- Вăл авал кунне мĕнле ирттернĕ. Ирхине иртех тăракан тата йытăпа уçма тухакан çын халь те ирхине уçма тухма пултарать. Каçăн çÿреме юратакан çын 8:00 ирхине пуçланнине пăхмасть пулма пултарать.
- Кунти чи лайăх вăхăчĕ. Кĕпе шывăна кĕнине, çÿре тухнине тата чи пысăк ĕçе унта лартăр.
- Апатлану, çăвăнни тата тумланни валли çителĕклĕ вăхăт, вăскассăр пулмаллине шухăшласа.
- Тăрану тата çывăрма выртну вăхăчĕсем пĕр пек пулмалла.
Çав çăлкуçра килти ĕçсем, апатлану, хăйне тивĕçтерни, творчествăллă ĕçсем, хускану, пĕр-пĕринпе пĕрле вăхăт ирттерни, тĕнпе ĕçсем тата, сăмахран, тус килсе кĕни пек йĕркесĕр лăпкă самантсем те пулмаллине палăртнă.
Пĕр эрне тăрăшса пăхăр та улăштарăр
Кашни кун пĕчĕк çырса хăварăр. Alzheimer’s Association мĕнле ĕçсем чи лайăх пынă, мĕншĕн, хăш вăхăтра ытла нумай ĕç пулнă е вара ытла сахал пулнă, йĕркесĕр плансем килĕшÿллĕ пулнă-и е шухăш çитернĕ-и тесе ыйтма сĕнет. Кирлĕ ĕçсене упрарăр, усăсăррисене улăштарăр.
Ăна курăнать тăвăр
Енчен те çын вулама пултарать пулсан, кунти планне доска çинче е пысăк саспалли карточкăра çырса хума лăпкăлăх парма пултарать. Кĕскерех тăвăр: «Ирхи апат. Сарăпа уçни. Каçхи апат. Кану.» Хăш-пĕр çын малтанах пĕлме юратмасть; Family Caregiver Alliance, енчен те ку шухăш çитерет пулсан, плансем çинчен вĕсем пулас умĕн кăна калаçма сĕнет.
Йĕркене мĕнле улăштармалла
Сывлăх вăхăт хăварăр
Кашни самантне ĕçпе тултармăр. Alzheimer’s Association палăртнă тăрăх, çын валли ĕçпе кану танлашăвĕ кирлĕ тата вăлăм час-часах ытларах кана вăхăт кирлĕ пулма пултарать. Енчен те вăл йăлăхтарса, тимлĕсĕр е йĕркелĕхсĕрех пулса кайсан, ĕçе улăштарăр е кану вăхăтĕ тăвăр.
Каçхине çыхлăр
Нумай çыншăн хĕвел анса кайнă май йĕркелĕхсĕрлĕх ÿсет. NIA кашни кун урамра е чÿрече патĕнче çутăра пулма, ытла нумай ĕç планламасăр хускăнакан пулма, каç кава тата эрех ларас ĕçмĕçсене чарма, каç вăрăм çывăрăвсене те чакарма сĕнет. Хăш-пĕр çемье хĕвел анма çитетиччен каррисене хупса çутă çунтарнине те лайăх тесе шутлать. Каçхине йĕркелĕхсĕрлĕхсĕрех пулни тата çывăрасси çинчен ытларах пĕлме пулать.
Ыйтăвсем улшăннă май йĕркене те улăштарăр
- Малтанхи этап: йĕркене пĕрле планлăр. Çын хăй графикне тытса пынăна юратма пултарать.
- Вăтамранхи этап: эсир ытларах ертсе пыратăр. Ĕçсене кĕскетерĕр, кана вăхăта ытларах тăвăр, паллă ĕçсене тытса тăрăр; вăтамранхи этапра ĕçсем пăхăр.
- Юлашки этап: йĕрке хăтлăлăх, апатлану тата пăхни çине ларса тăрать, хушшинче кĕвĕ е алă массажĕ пек кĕске вăхăтсем пулма пултараççĕ; юлашки этапра ĕçсем пăхăр.
Йĕркене мар, ĕçсене улăштарăр
Апатланăвă, канăвă тата çывăрăвă тĕрĕсрех тăрăр, вĕсем хушшинчи ĕçсене улăштарса ларăр. NIA кăсăклану хăвармасăр тĕрлĕ кунсенче тĕрлĕ ĕçсем туса пăхма сĕнет. Сăмахран, тунти кун пĕçерме, ытарни кун пахчара ĕçлеме, юн кун сăнÿкерчĕксене пăхма пулать. 101 ĕç сăнĕ тата килти ĕçсем çак вырăнсене тултарма пулăшаççĕ.
Кун йĕркене пăхмасан
Хăш-пĕр кунсенче нимĕн те планпа пымасть. Чир, усăл каç, врач килни е çанталăк улшăнни пурне те йĕркесĕр тăвасшăн. Плана хăварăр, чи кирлĕ япаласене (апат, ĕçмелли, кану, хăтлăлăх) тытса тăрăр та ыран тепре тăрăшса пăхăр. Енчен те çын мĕнпуринчен те антарсан, вăл «çук» тенĕ чухне пăхăр. Пĕрле çутă сывланăвĕ, сăмахран лăпкă сывлани пек, иккĕнне те çĕне вăхăт пуçлама пулăшма пултарать.
Сирĕн хăвăр йĕркÿ те пĕлтерĕшлĕ. Хăвăр валли те кану вăхăтĕ йĕркелĕр, тата çемьере е respite службуна тĕрĕс тăрăх канма пулăшма ыйтăр. Пăхса тăракан çын хăйне тивĕçтерни пăхăр.
Пӗрлехи ыйтусем
Мĕншĕн деменципе пурăнакан çын валли кунти йĕрке кирлĕ?
Малтанах паллă кунта çĕнĕ йышăнусемпе шухăш çинчен йывăрлăхсене чакармасть, ку нумай деменципе пурăнакан çыншăн лăпкăлăха паратать. Alzheimer's Association палăртнă тăрăх, йĕркеленĕ кун мĕн тумаллине шухăшласа ларма сахал вăхăт ыйтать тата иккĕн те килĕшÿллĕ ĕçсемпе усă курма ытларах вăхăт парать. Çавăн пекех вăл эсир хăвăр кунне те йĕркелеме пулăшать.
Деменципе пурăнакан çын валли лайăх кунти график мĕнле?
Пĕртен-пĕр тĕрĕс график çук. Лайăх график тăраннине, апатланнине тата çывăрнине пĕр вăхăтра тытса тăрать, хăйне тивĕçтернине тата чи пысăк ĕçе çын хăйне чи лайăх туйнă вăхăта лартать, урамра е чÿрече патĕнче вăхăт хурать тата кана вăхăт парать. Ăна çын мĕнле пурăннă-ши, çавна тăрса йĕркелĕр.
Деменципе пурăнакан çын кунти çывăрмалла-и?
Кĕске кану, чылай чухне апатланнă хыççăн, усăллă пулма пултарать. National Institute on Aging каçхине вăрăм çывăрăвран та кун каçĕнче çывăрса ларасран та чарса тăма сĕнет, мĕншĕн тесен лайăх çывăрманни каçхине йĕркелĕхсĕрлĕхсĕрех тума пултарать. Çывăрасси чăн-чăн йывăрлăх пулсан, врачпа калаçăр.
Вăл йĕрке хыççăн пымасан мĕн тумалла?
Хальхи вăхăтра хăварăр та каярах тепĕр майпа тăрăшса пăхăр. Ан килĕшни çын ывăннă, чирлĕ, ыратнă е хальлĕхе хатĕр мар пулнине кăтартма пултарать. Йĕрке кунне çăмăлрах тума пулăшас тесе пур, çавна май вăлăмран çын вǎй тумăр.
Ҫӑлкуҫсем
Эпир ҫак страница ҫинче никӗсленекен организацисемпе тӗпчевсем ҫине ссылкӑсем паратпӑр. Кашнине страницӑна ҫӗнетнӗ чухне тӗрӗсленӗ.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance