Tuinieren en buitenactiviteiten voor mensen met dementie

Voor veel mensen is de tuin een van de meest vertrouwde plekken die ze kennen. Graven, water geven en bloemen plukken gebruiken vaardigheden die lang geleden zijn geleerd, en buiten zijn brengt frisse lucht, zonlicht en vogelzang. Het National Institute on Aging noemt voor planten zorgen, bloemen en groenten poten en praten over hoe de planten groeien onder de activiteiten waar mensen met Alzheimer plezier in kunnen hebben. Op deze pagina lees je wat je kunt proberen, hoe je een tuin makkelijker bruikbaar maakt en hoe je veilig blijft bij hitte, zon en weglopen.

Welke buitenactiviteiten en tuinactiviteiten werken goed?

De beste taken zijn eenvoudig, vertrouwd en staand of zittend te doen. Kies op basis van wat de persoon vroeger leuk vond.

In de tuin

1. Water geven. Een kleine, lichte gieter of een zachte sproeier en een paar potten binnen bereik. Water geven heeft een duidelijk begin en einde en is moeilijk fout te doen.
2. Zaadjes in potten poten. De Alzheimer’s Foundation of America stelt voor zaadjes in kleine potten te poten en ze te zien groeien. Grote zaden zoals bonen, zonnebloemen of erwten zijn makkelijker te hanteren.
3. Uitgebloeide bloemen wegknippen. Verwelkte bloemen met de hand afknijpen is een rustige, herhalende taak. Kies planten zonder doorns.
4. Groenten of kruiden plukken. Cherrytomaatjes, bonen en kruiden zijn makkelijk te plukken en lekker om te proeven. Neem ze mee naar binnen voor de lunch.
5. Aan kruiden ruiken en ze aanraken. Rozemarijn, munt en lavendel hebben een sterke, prettige geur. Wrijf een blaadje tussen je vingers en geef het door.
6. Een pad of terras vegen. Een lichte bezem op een vlakke, droge ondergrond, als het evenwicht stabiel is.
7. Een vogelvoederhuisje vullen. Ga daarna samen zitten kijken wie er op bezoek komt.

Binnen, als naar buiten gaan niet kan

• Een kruidentuintje op de vensterbank met basilicum, peterselie of bieslook.
• Verpotten op een afgedekte tafel. De AFA stelt voor dienbladen te gebruiken om de aarde op één plek te houden en aarde met kleine bekertjes te verplaatsen.
• Bloemschikken met snijbloemen en groen uit de tuin of van de supermarkt.
• Geperste bloemen uit een boeket, later op kaarten geplakt. Zie knutselen en creatief bezig zijn voor meer.
• Lavendel- of rozenzakjes maken, nog een idee van de AFA dat de geur van de tuin binnenhoudt.

Er even op uit

• Een korte wandeling om het blok, in een park of bij een tuincentrum, in rustig tempo en met een plek om te zitten.
• Buiten zitten op een terras of bankje om naar vogels te luisteren en de bries te voelen. Dit is op zichzelf een complete activiteit.
• Een publieke tuin bezoeken op een rustig moment van de dag. De NHS merkt op dat sommige plekken tuinen voor de zintuigen hebben, met geurende planten, structuren om aan te raken en waterpartijen.
• Eenden voeren of vogels kijken bij een vijver in de buurt, op veilige afstand van de waterkant.

Hoe maak ik een tuin makkelijker bruikbaar?

Breng de tuin naar de persoon toe, niet andersom.

• Verhoogde bakken of hoge plantenbakken op ongeveer heuphoogte betekenen niet knielen en niet bukken.
• Potten op een tafel werken voor mensen in een rolstoel of die liever zitten.
• Brede, vlakke paden zonder losse stenen of tuinslangen op de grond verkleinen het risico op struikelen.
• Stoelen met armleuningen en schaduw onderweg, zodat rusten altijd mogelijk is.
• Gereedschap met dikke, zachte handvatten dat makkelijk vast te pakken is. Laat snoeischaren, messen en alles wat scherp is weg.
• Een omheind gebied met een afsluitbaar hek dat de persoon vrij kan verkennen terwijl jij in de buurt blijft.

Welke planten moet ik vermijden?

Kies planten die veilig zijn om aan te raken en bij voorkeur ook veilig als iemand ervan proeft. De AFA adviseert planten te gebruiken die de huid meestal niet irriteren, op allergieën te letten en goed op te passen bij iemand die aarde voor eten kan aanzien. Het advies van het NIA voor een veilig huis omvat giftige planten weghalen of buiten bereik zetten.

• Vermijd doornige rozen, cactussen en planten met sap dat de huid irriteert.
• Laat een plant waar je niet zeker van bent controleren bij het plaatselijke vergiftigingeninformatiecentrum, een apotheker of een tuincentrum voordat je hem plant.
• Vertrouwde favorieten kunnen prettige gevoelens terugbrengen. De AFA noemt rozen en de kerstcactus als voorbeelden. Kies variëteiten zonder doorns.
• Sluit kunstmest, bestrijdingsmiddelen en onkruidbestrijders op en gebruik ze niet op plekken waar de persoon bij kan.

Hoe blijf ik veilig bij hitte en zon?

Plan de buitentijd rond het weer. Het NIA legt uit dat ouderen een hoger risico lopen op ziekte door hitte, deels omdat het lichaam minder goed aanpast aan temperatuurveranderingen en sommige medicijnen invloed hebben op hoe het lichaam met hitte omgaat.

• Ga vroeg of laat naar buiten. Vermijd het midden van de dag in de warme maanden. Kijk naar de gevoelstemperatuur, niet alleen naar de temperatuur.
• Bied vaak water aan. Wacht niet tot de persoon zegt dat die dorst heeft. Vermijd alcohol en cafeïnehoudende dranken in de hitte.
• Kleed je erop. Lichtgekleurde, losse kleding, een hoed met brede rand en een zonnebril.
• Gebruik zonnebrandcrème. Het NIA adviseert een breedspectrumcrème met SPF 15 of hoger, tijdens de dag opnieuw aangebracht.
• Kies schaduw. Zet de pottafel onder een boom of parasol.
• Houd het kort. Een korte tijd buiten kan ruim genoeg zijn, zeker op warme dagen.
• Let op waarschuwingssignalen. Het NIA noemt hoofdpijn, verwarring, duizeligheid of misselijkheid als mogelijke tekenen van ziekte door hitte. Iemand met dementie zegt misschien niet dat die zich niet goed voelt, dus let op gezicht en gedrag. Ga naar binnen, koel af met water en een koele doek en zoek medische hulp als het niet snel beter gaat. Een hitteberoerte, met tekenen zoals flauwvallen, verwarring of een droge, rode huid, is een medisch noodgeval: bel 112.

Ook koud weer telt. Houd buitentijd in de winter kort en zorg dat handen en voeten warm en droog blijven.

Hoe ga ik om met weglopen als we naar buiten gaan?

Blijf bij de persoon zodra die buiten is. De Alzheimer’s Association schrijft dat zes op de tien mensen met dementie minstens één keer weglopen, en velen meer dan eens. Het kan in elke fase gebeuren.

De tips van het NIA over weglopen en verdwalen zijn onder meer:

• Zorg dat de persoon een identificatie- of medische armband draagt met naam, adres en jouw telefoonnummer, of label de kleding.
• Houd een recente foto of video van de persoon bij de hand.
• Laat buren weten dat de persoon kan weglopen.
• Beveilig de tuin met een hek en een afgesloten poort.
• Laat iemand die eerder is weggelopen niet zonder toezicht.

De Alzheimer’s Association stelt ook voor binnen- en buitenruimtes te maken die veilig verkend kunnen worden, en activiteiten te plannen op het moment van de dag waarop onrust het waarschijnlijkst is. Een wandeling in een veilige, afgesloten tuin kan goed passen bij onrust aan het eind van de dag. Zie onze gids over onrust aan het eind van de dag.

Raakt de persoon toch vermist, dan adviseert de Alzheimer’s Association meteen de omgeving af te zoeken en 112 te bellen als iemand niet binnen 15 minuten is gevonden. Vertel de politie dat de persoon dementie heeft.

Hoe pas ik tuinieren aan als dingen veranderen?

Sommige mensen kijken liever hoe jij werkt. Het NIA merkt op dat het prima is om iemand gewoon te laten kijken als dat is waar die van geniet.

Wanneer gaan we naar binnen?

Ga naar binnen als de persoon moe, warm, koud, onrustig of klaar lijkt. Tien prettige, korte minuten zijn beter dan een lange middag die in verdriet eindigt. Eerder stoppen is een goede uitkomst.

Breng de tuin binnen op het scherm

Op regenachtige dagen heeft Samen sorteren een tuinmandje om plaatjes in te sorteren, en Gesprekskaarten bevat open vragen die tot tuinverhalen kunnen leiden. Kom je gehaast van de hitte binnen, dan biedt Rustig ademen een langzame, stille pauze die je kunt delen. Meer ideeën rond aanraking, geur en geluid vind je in onze gids over zintuiglijke activiteiten.