Oilongadano

Oilonga yokoshikunino yaavo ve na oudu wokudimbwa

Sha talululwa Elesho lominute 7Kokangudu ka-Golden Moments · Nghee hatu shange

Enyamukulo lixupi

Oilonga yokoshikunino nokukala pondje otai dulu okukala oshinima shombili noshi shiiwa komunhu oo e na oudu wokudimbwa. Kendabaleni okutekela oimeno omeva, okutwika oimeno yomidimba, okukufa omaluva a kukuta ile okweenda kanini mehalandjadja la dingililwa. Longifeni ombete ile oshitaafula opo kape na ou ta pumbwa okwiinyongamena, henukeni oilongifo ya twa neimeno li na oudiyo ile oushungu, indeni pondje pomhito opo pe na outalala, nokukala alushe nomunhu oo.

  • Oilonga ilula yokoshikunino ngaashi okutekela omeva, okutwika eembuto, okunhuwifa oimeno yomidimba nokuteya omaluva otai dulu okulongwa ofika ile omutumba.
  • Ombete da yeluka, oikangwa noshitaafula sha tuvikiwa ohai eta oshikunino polupe lometi nokushunifa pedu oupyakadi wokuwila po.
  • Henukeni oilongifo ya twa, oimeno i na eeshonga ile tai piyaaneke olutu, nosho yo keshe shimwe shi na oudiyo. Taleni kutya edu inali talwa ko li li oikulya.
  • Oupyu otau dulu okukala wa nyika oshiponga kovakulunhu. Indeni pondje ongula ile konguloshi, kaleni mu na omeva nomudidimbe, ndele alukeni meni diva ngeenge mwa mono edidiliko lokuhauwa nawa.
  • Ovanhu vahapu ovo ve na oudu wokudimbwa ohava endaenda vehe shii apa tava i pefimbo limwe. Kaleni nomunhu oo pondje nokukala mu na efano lopaife nosho yo oshipululo shaye.
Kepandja eli (oitukulwa 8)
  1. Oilonga ilipi yokombada noyokoshikunino tai longo nawa?
  2. Ohandi ningi ngahelipi opo oshikunino shi kale shipu okulongifwa?
  3. Oimeno ilipi ndi na okuhenuka?
  4. Ohandi kala ngahelipi nda amenwa koupyu netango?
  5. Ohandi ungaunga ngahelipi nokweendaenda vehe shii apa tava i ngeenge tu li pondje?
  6. Ohandi lundulula ngahelipi oilonga yokoshikunino eshi oinima tai lunduluka?
  7. Onaini tu na okushuna meni?
  8. Eteni oshikunino meni meumbo kekelela

Kovanhu vahapu, oshikunino osho onhele imwe oyo ve shii nawa. Okupapula edu, okutekela omeva nokuteya omaluva ohai longifa ounongo wa hongwa nale, nokukala pondje ohaku eta omhepo ipe, ouyelele wetango neendaka doudila. Ehangano lNational Institute on Aging otali tumbula okufila oshisho oimeno, okutwika omaluva noiimati, nosho yo okupopya kombinga yanghee oimeno tai kulu mokati koilonga oyo ovanhu ve na oudu waAlzheimer tashi dulika va hafele. Epepa eli otali yelifa osho mu na okukendabala, nghee mu na okuningifa oshikunino shipu okulongifwa, nonghee mu na okukala mwa amenwa koupyu, ketango nokweendaenda vehe shii apa tava i.

Oilonga ilipi yokombada noyokoshikunino tai longo nawa?

Oilonga iwa oyo ilula, i shiiwa notai dulu okulongwa ofika ile omutumba. Hoololeni she likolelela kwaasho omunhu a li e hole nale.

Moshikunino

  1. Okutekela omeva. Okandini kanini okatekeli taka dulu okuhumbatwa noupu ile omunino tau yandje omeva nombili nokwa tumbala oikangwa inini i li popepi. Okutekela omeva oku na ehovelo nexulilo la yela nokashi fi shidjuu okupuka.
  2. Okutwika eembuto moikangwa. Ehangano lAlzheimer’s Foundation of America otali popile okutwika eembuto moikangwa inini nokutala nghee tadi kulu. Eembuto dinene ngaashi omakunde, omangolola ile oipifingo odipu okukwata.
  3. Okukufa omaluva a kukuta. Okuteya omaluva a kukuta nomake oshilonga shombili notashi endululwa. Hoololeni oimeno ihe na eeshonga.
  4. Okuteya oiimati ile oimeno yomidimba. Outamate vanini, omakunde noimeno yomidimba odipu okuteya nokuya melaka. I eteni meni mu i longife pokulya kwomutenya.
  5. Okunhuwifa nokukwata oimeno yomidimba. Rosemary, mint na lavender oi na edimba liwa nola kola. Pinyuneni efo meke loye ndele mu mu pe a nhuwe.
  6. Okukomba ondjila ile ehalandjadja. Olumbololo itai kwata unene kombada ya yelekwa noya kukuta, ngeenge okweenda kwa kanghama nawa.
  7. Okuyadifa oshiyadifilo shoudila. Ndele mu kale omutumba pamwe mu tale kutya oolyelye tave uya.

Meni meumbo, ngeenge okuya pondje itashi shiiva

  • Oshikangwa shomidimba pekende sha basil, parsley ile chives.
  • Okutwika kombada yoshitaafula sha tuvikiwa. AFA otai popile okulongifa outemba va fa vomokafeteria opo edu li kale monhele imwe nokulundulula edu noikopi inini.
  • Okulongekida omaluva a tetwa nomaluva noitayi ya dja moshikunino ile kositola.
  • Omaluva a fininikwa okudja moshako shomaluva, oo taa dulu okunatelwa komakutu konima. Taleni oilonga yomake mu mone omadiladilo mahapu.
  • Okuninga oukutu vanini va lavender ile va rosa, ediladilo limwe laAFA olo tali eta edimba loshikunino meni meumbo.

Okuya pondje kanini

  • Okweenda kanini mepandavanda, moshikunino shopashiwana ile moshitola shoimeno, neendelelo litalala noponhele yokukala omutumba.
  • Okukala omutumba pondje pongulu ile kombada yoshitaafula shokombada okupwilikina koudila nokuuva omhepo. Eshi osho oshilonga sha wana pasho vene.
  • Okutalela po oshikunino shopashiwana pefimbo opo pe na ombili. NHS oya ti kutya eenhele dimwe odi na oikunino tai kumu omaliudo i na oimeno i na edimba, oinima tai kumwa nomeva.
  • Okupalula oondokwe ile okutala oudila popepi nomeva, ndele kaleni kokule nomunghulo womeva.

Ohandi ningi ngahelipi opo oshikunino shi kale shipu okulongifwa?

Eteni oshikunino popepi nomunhu, ndele hamunhu a ye koshikunino.

  • Ombete da yeluka ile oikangwa ile yafa polupe lometi otai ti kape na ou ta pumbwa okwiinyongamena ile okweefa ombuda.
  • Oikangwa kombada yoshitaafula otai longo nawa kwaavo hava longifa oshitaafula sheehwili ile va hala okukala omutumba.
  • Eendjila da mbwalangadja noda yelekwa dihe na omamanya a yeluka ile omakumbafa a ekelwashi otadi shunifa pedu oupyakadi wokupunduka.
  • Oipundi i na omaoko nomudidimbe mondjila, opo okupumifa ku kale alushe tashi shiiva.
  • Oilongifo i na omakwamo manene nomalelela iipu okukwata. Henukeni oiteto, eendjebo noinima aishe ya twa.
  • Oshitukulwa sha dingililwa shi na oshivelo tashi patekwa omo omunhu ta dulu okutala nonhele noupu ofimbo mu li popepi.

Oimeno ilipi ndi na okuhenuka?

Hoololeni oimeno i li nawa okukumwa, ngele tashi shiiva, i li yo nawa nonande ya makelwa. AFA otai yandje omayele mu longife oimeno ihai piyaaneke olutu luhapu, mu tale ngeenge ope na ou e na ouyahame koimeno yonhumba, nokupashukila nawa keshe ou ta dulu okutala ko edu li li oikulya. Omayele eameno omeumbo aNIA okwa kwatela mo okukufa po ile okupata oimeno i na oudiyo.

  • Henukeni eengala di na eeshonga, oikakatushi noimeno i na omahadi taa piyaaneke olutu.
  • Ngeenge kamu shii nawa oimeno yonhumba, puleni koshikondo shi na sha noudiyo ile koshitola shoimeno ofimbo inamu i twika.
  • Oimeno oyo omunhu a li e hole nale otai dulu okweetifa omaiuvo mawa. AFA oya tumbula eengala nosho yo Christmas cactus ngaashi oihopaenenwa. Hoololeni oinima ihe na eeshonga.
  • Kaleni mu na omaadi okulonga oimeno, oudiyo wokudipaa oinima nosho yo oinima yokukufa po eengaho ya patwa, ndele inamu i longifa meenhele omo omunhu ta dulu okufika.

Ohandi kala ngahelipi nda amenwa koupyu netango?

Longekideni efimbo lokukala pondje she likolelela konghalo yomhepo. NIA otai yelifa kutya ovakulunhu ove li moshiponga shokuvela omolwoupyu, molwaashi olutu ihali lidilulula noupu komalunduluko omhepo nomiti dimwe ohadi kumu nghee olutu tali ungaunga noupyu.

  • Indeni pondje ongula ile konguloshi. Henukeni pokati kefiku meemwedi dopoupyu. Taleni oupyu aushe pamwe nomhepo, hanomwaalu ashike wouteku.
  • Yandjeni omeva luhapu. Inamu teelela omunhu a tye oku na enota. Henukeni oikolwifa noikunwa i na caffeine moupyu.
  • Djaleni sha wapalela. Oikutu ya toka, ya manguluka, embale la mbwalangadja nomakende omesho.
  • Longifeni omaadi okudja ketango. NIA otai popile omaadi taa amene ketango e na SPF 15 ile shihapu, taa tulwa natango mefiku.
  • Hoololeni omudidimbe. Tuleni oshitaafula shokutwikila koshi yomuti ile yoshitengelelo.
  • Kaleni oule wefimbo lixupi. Okukala pondje kanini otaku dulu okuwana, unene tuu momafiku opoupyu.
  • Taleni omadidiliko oshiponga. NIA oya tumbula okweehama momutwe, omalimbililo, okweehama ile ounghundi ngaashi omadidiliko oo tashi dulika a ulike oudu womolwoupyu. Omunhu oo e na oudu wokudimbwa otashi dulika aha tye kutya oku udite nai, onghee taleni oshipala shaye nelihumbato laye. Alukeni meni, mu mu talaleke nomeva netukutuku litalala, ndele mu konge ekwafo lopauhaku ngeenge ina xwepopala diva. Heat stroke, nomadidiliko ngaashi okwiidilila, omalimbililo ile olutu la kukuta notali xwama, oyo onghalo yopaulumomhumbwe: dengeleni 10111.

Outalala nao owa fimana. Mefimbo loutalala, kaleni pondje oule wefimbo lixupi nokushilipaleka kutya omake neemhadi oda dja oupyu noda kukuta.

Ohandi ungaunga ngahelipi nokweendaenda vehe shii apa tava i ngeenge tu li pondje?

Kaleni nomunhu oo efimbo keshe a li pondje. Ehangano lAlzheimer’s Association otali ti ovanhu 6 movanhu 10 ovo ve na oudu wokudimbwa otava ka endaenda vehe shii apa tava i lwanima lumwe, navahapu ohave shi ningi lwoikando ihapu. Otashi dulu okuningwa pefimbo keshe.

Omayele aNIA e na sha nokweendaenda nokukanifa ondjila okwa kwatela mo:

  • Shilipalekeni kutya omunhu oku na oshipululo ile ombandi youhaku i na edina laye, ondjukifi nonomola yoye yongodi, ile mu shangeleni oshipululo koikutu yaye.
  • Kaleni mu na efano lopaife ile okavidio komunhu oo.
  • Shiivifileni ovashiinda kutya omunhu otashi dulika a endeende ehe shii apa ta i.
  • Ameneni ehalandjadja noluumbo noshivelo sha patwa.
  • Inamu fiya omunhu oo a li nale ha endeende ehe shii apa ta i oye aeke.

Ehangano lAlzheimer’s Association otali popile yo okutunga eenhele dokukala meni nokombada odo tadi dulu okutalwa noupu neameno, nokulongekida oilonga pefimbo olo omunhu ha kala ehe na ombili unene. Okweendaenda mehalandjadja la amenwa otaku dulu okukala sha wapalela ngeenge pe na okuhe na ombili konguloshi. Taleni ewiliko letu li na sha nokuhe na ombili konguloshi.

Ngeenge omunhu okwa kana, ehangano lAlzheimer’s Association otali yandje omayele mu konge ponhele i li popepi diva nokudengela 10111 ngeenge ina monika moule wominute 15. Lombweleni opolifi kutya omunhu oku na oudu wokudimbwa.

Ohandi lundulula ngahelipi oilonga yokoshikunino eshi oinima tai lunduluka?

Ngeenge eshi osha ninga shidjuu Kendabaleni eshi ponhele yasho
Okutwika ombete aishe Okutwika embuto limwe moshikangwa shimwe
Okukufa po eengaho (okutongola eengaho noimeno) Okutekela omeva, ile okukufa omaluva a kukuta taa monika nawa
Okweendaenda moshikunino Okukala omutumba poshitaafula nokatemba ke na edu noshimeno
Okuya pondje nandenande Oshikangwa shomidimba koshitaafula shokombiya, ile okukala omutumba pekende la yeuluka
Okulonga keshe oshilonga Okukala omutumba pondje pamwe, okupwilikina nokutala

Ovanhu vamwe ohava hafele ashike okutala eshi to longo. NIA oya ti kutya okweefa omunhu a tale ashike oshi li nawa ngeenge osho e hole.

Onaini tu na okushuna meni?

Shuneni meni ngeenge omunhu ta monika a loloka, e udite oupyu, outalala, ehe udite nawa ile a hala okumanifa. Ominute omulongo dinini diwa oda xwepo pefimbo lile olo tali xulu meudifo lii. Okuxulifa po diva oshi li oshizemo shiwa.

Eteni oshikunino meni meumbo kekelela

Momafiku odula, Sort Together oi na okambashu koshikunino kokutula omafano melandulafano, ndele Conversation Cards oi na omapulo a manguluka oo taa dulu okueta omahokololo oshikunino. Ngeenge mwa aluka meni moupyu tamu endelele, Calm Breathing otai yandje efimbo lombili nelitulemo mu dulu okukala pamwe. Komadiladilo mahapu a tungilwa kokukwata, okunhuwifa nokupwilikina, taleni ewiliko letu li na sha noilonga tai kumu omaliudo.

Omapulo haa pulwa olundji

Oilonga ilipi yokoshikunino omunhu oo e na oudu wokudimbwa ta dulu okulonga?

Okutekela oimeno omeva, okutwika eembuto moikangwa inini, okunhuwifa nokukwata oimeno yomidimba, okukufa omaluva a kukuta, okuteya oiimati, okulongekida omaluva a tetwa nokukomba ondjila oyo oilonga iwa. Meni meumbo, oshikangwa shomidimba pekende ile okatemba ke na edu kombada yoshitaafula sha tuvikiwa otashi longo nawa. Hoololeni oshilonga she likolelela kwaasho omunhu a li e hole nale naasho ta dulu okulonga paife noupu.

Ohandi dulu ngahelipi okukaleka omunhu oo e na oudu wokudimbwa a amenwa moupyu?

Longekideni efimbo lokukala pondje ongula ile konguloshi eshi ku na outalala, kaleni oule wefimbo lixupi, ndele mu mu pe omeva luhapu. Hoololeni omudidimbe, embale la mbwalangadja, oikutu ya manguluka nohayi pepe nosho yo omaadi okudja ketango. Ovakulunhu ove li moshiponga shokuvela omolwoupyu, nomalimbililo, okweehama momutwe ile ounghundi otau dulu okukala omadidiliko, onghee alukeni meni ndele mu talaleke diva ngeenge mwe a mono.

Ohatudulu ngahelipi okuya pondje ngeenge oha endeende ehe shii apa ta i?

Kaleni nomunhu oo efimbo alishe, longifeni ehalandjadja la dingililwa li na oshivelo tashi patekwa, nokushilipaleka kutya oku na oshipululo shokombinga ile e shi humbate. Kaleni mu na efano laye lopaife. Ngeenge omunhu okwa kana, ehangano lAlzheimer’s Association otali yandje omayele mu dengeleni 10111 ngeenge ina monika moule wominute 15.

Oshike hatu ningi ngeenge katu na oshikunino?

Oikangwa inini kombinga yongulu, oshikangwa pekende ile okatemba ke na oimeno yomidimba koshitaafula shokombiya osha wana. Otamu dulu yo okutalela po oshikunino shopashiwana ile shomoshitukulwa. Okukala omutumba pondje nokupwilikina koudila nako oku li oshilonga shokombada.

Eeshako doilongifo

Ohatu tula omalinki komahangano nokeekonakono omo epandja eli la likolelela. Keshe shimwe osha li sha talululwa eshi epandja la pepalekwa.

  1. Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America
  2. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  3. Hot Weather Safety for Older Adults · National Institute on Aging
  4. Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
  5. Wandering · Alzheimer's Association
  6. Activities for dementia · NHS

Mbela owe lilongekela eudano liondjabi?

Omafano manene, kaku na efimbo lokuvalwa, kaku na oitwa, nokaku na okulishangifa. Daneni pamwe me-browser yeni.

Kufa omaudano aa pamwe naave

O-app yoshali ya-Golden Moments yee-iPhone, iPad na-Android: omafano manene eetaila, omaudano e na omafano oukwaneumbo woye mwene, nomakanghameno omafano oo haa longo nopehe na Wi-Fi. Kaku na o-akaunda, omaulikifo oipindi, efimbo lokuvalwa ile oitwa.