Ọrụ n'Èzí na Ọrụ Ubi maka Ndị Nwere Dementia

Maka ọtụtụ ndị, ubi bụ otu n’ime ebe ha maara nke ọma. Ịkwa ala, ịgba mmiri na ịchịkọta ifuru na-eji nkà e kụziri kemgbe ọtụtụ afọ, ịnọ n’èzí na-eweta ikuku ọhụrụ, ìhè anyanwụ na ụda nnụnụ. National Institute on Aging depụtara ilekọta osisi, ịkụ ifuru na akwụkwọ nri, na ikwu otú osisi ndị ahụ si eto n’etiti ọrụ ndị nwere Alzheimer nwere ike inwe obi ụtọ na ha. Ibe a na-ekwu ihe ị ga-anwale, otu esi eme ka ubi dị mfe iji, na otu esi echekwa onwe gị n’okpomọkụ, anyanwụ na ịgagharị.

Ọrụ n’èzí na ọrụ ubi ndị gịnị na-arụ ọrụ nke ọma?

Ọrụ ndị kacha mma dị mfe, a maara ha, enwere ike ime ha mgbe a na-eguzo ma ọ bụ na-anọdụ ala. Họrọ dabere n’ihe onye ahụ na-amasị na mbụ.

N’ubi

1. Ịgba mmiri. Obere ite mmiri dị mfe ma ọ bụ ọnụ ọkpọ mmiri dị nro na ite ole na ole n’ebe aka ya ga-eru. Ịgba mmiri nwere mmalite na ọgwụgwụ doro anya, o siekwara ike ịme ya n’ụzọ na-ezighị ezi.
2. Ịkụ mkpụrụ n’ite. Alzheimer’s Foundation of America na-atụ aro ịkụ mkpụrụ n’obere ite na ilele ka ha na-eto. Mkpụrụ buru ibu dị ka agwa, sunflower ma ọ bụ pịa dị mfe ijide.
3. Iwepụ ifuru ndị kụrụ akụ. Ịtụpụ ifuru ndị kụrụ akụ n’aka bụ ọrụ dị nwayọọ, nke a na-emeghachi. Họrọ osisi na-enweghị ntu.
4. Ịchịkọta akwụkwọ nri ma ọ bụ ahịhịa ọgwụ. Tomato ndị pere mpe, agwa na ahịhịa ọgwụ dị mfe ịchịkọta ma dị ụtọ ịnụ. Kpọbata ha n’ime ụlọ iji ha n’ehihie.
5. Ịnụ isi na imetụ ahịhịa ọgwụ aka. Rosemary, mint na lavender nwere isi siri ike, dị mma. Jiri mkpịsị aka gị metụ akwụkwọ ahụ nwayọọ ka isi pụta, wee nyefee ya.
6. Ịhịa ụzọ ije ma ọ bụ ogige. Ifiri dị mfe n’elu ala dị larịị, kpọrọ nkụ, ma ọ bụrụ na ọ na-eguzosi ike.
7. Ịmejupụta ebe a na-enye nnụnụ nri. Wee nọdụ ọnụ ma lee ndị na-abịa leta.

N’ime ụlọ, mgbe ọ gaghị ekwe omume ịpụ

• Ubi obere ahịhịa ọgwụ n’akụkụ windo nke basil, parsley ma ọ bụ chives.
• Ịkụ ihe n’ite n’elu tebụl e kpuchiri. AFA na-atụ aro iji treyị ka ala ghara ịgbasa, na iji obere iko wegharịa ala.
• Ịhazi ifuru site na ifuru e gbutere egbutere na akwụkwọ ndụ e si n’ogige ma ọ bụ n’ahịa weta.
• Ifuru a pịpụtara (pressed flowers) site na ifuru e nyere, ma e mesịa jiri gum kpọkọta ha n’elu kaadị. Lee ọrụ nka na aka maka ndị ọzọ.
• Ịmepụta obere akpa isi ísì nke lavender ma ọ bụ rose, echiche AFA ọzọ nke na-eme ka isi ísì ubi nọrọ n’ime ụlọ.

Ịpụ ma na-aga ije

• Ije mkpụmkpụ gburugburu ebe obibi, n’ogige ma ọ bụ n’ebe a na-ere osisi, jiri nwayọọ, nwee ebe a ga-anọdụ.
• Ịnọdụ n’èzí n’ọnụ ụzọ ụlọ ma ọ bụ n’oche ma na-ege ntị n’ụda nnụnụ na ịnụ ikuku. Nke a bụ ọrụ zuru ezu n’onwe ya.
• Ịleta ogige ọha n’oge ụbọchị dị jụụ. NHS na-ekwu na ụfọdụ ebe nwere ogige maka ahụ mmetụta nwere osisi na-esi ísì ụtọ, ihe dị iche iche ịmetụ na mmiri na-asọ.
• Inye nnụnụ nri ma ọ bụ ilele ha n’ọdọ mmiri nke mpaghara, na-anọ n’ebe dị mma site n’ọnụ mmiri.

Kedu ka m ga-esi mee ka ubi dị mfe iji?

Kpọta ubi ahụ nso onye ahụ, ọ bụghị onye ahụ nso ubi.

• Ebe ubi e buliri elu ma ọ bụ ite osisi ndị toro ogologo n’ókè ukwu pụtara na ọ dịghị mkpa ịkpọ ikpere ma ọ bụ ịkpọdo ahụ.
• Ite osisi n’elu tebụl na-adaba maka ndị na-eji oche nwere ọsọ ma ọ bụ ndị masịrị ịnọdụ ala.
• Ụzọ ije sara mbara, dị larịị na-enweghị nkume ma ọ bụ ọkpọ mmiri dị n’ala na-ebelata ihe egwu nke ịkwa ngọngọ.
• Oche nwere ebe e ji edebe aka na ndò n’ụzọ, ka izu ike bụrụ nhọrọ mgbe niile.
• Ngwa nwere aka ọkpụrụkpụ, dị nro nke dị mfe ijide. Hapụ ihe e ji egbutu osisi, mma na ihe ọ bụla dị nkọ.
• Ebe nwere mgbidi na ọnụ ụzọ e kpọchiri nke onye ahụ nwere ike ịchọgharị n’efu mgbe ị na-anọ nso.

Osisi ndị gịnị ka m kwesịrị izere?

Họrọ osisi ndị dị nchebe ịmetụ aka, ma ọ bụrụ na o kwere omume, ndị dị nchebe ma ọ bụrụ na a nụ ụtọ ha. AFA na-adụ ọdụ iji osisi ndị na-adịghị akpasu ahụ iwe n’ozuzu ya, ịlele maka allergy, na ilekwasị anya nke ọma n’onye nwere ike iji ala mara nri. Ndụmọdụ nchekwa ụlọ nke NIA gụnyere iwepụ ma ọ bụ ịkpọchi osisi na-egbu egbu.

• Zere osisi rose nwere ntu, cacti, na osisi nwere mmiri na-akpasu ahụ iwe.
• Jụọ ụlọ ọrụ nchịkwa ọgwụ na-egbu egbu ma ọ bụ ebe a na-ere osisi n’mpaghara gị maka osisi ọ bụla ị na-ejighị n’aka tupu ịkụ ya.
• Ihe ndị a maara na-amasị nwere ike iweghachite mmetụta dị mma. AFA kwuru rose na Christmas cactus dị ka ihe atụ. Họrọ ụdị na-enweghị ntu.
• Kpọchie fatịlaịza, ọgwụ igbu ụmụ ahụhụ na ọgwụ igbu ahịhịa, ejikwala ha n’ebe onye ahụ nwere ike iru.

Kedu ka m ga-esi chekwaa onwe m n’okpomọkụ na n’anyanwụ?

Hazie oge n’èzí dabere n’ọnọdụ ihu igwe. NIA na-akọwa na ndị okenye nọ n’ihe egwu dị elu nke ọrịa metụtara okpomọkụ, akụkụ n’ihi na ahụ anaghị emeghari nke ọma n’mgbanwe okpomọkụ, ụfọdụ ọgwụ na-emetụtakwa otu ahụ si eche okpomọkụ ihu.

• Pụọ n’èzí n’isi ụtụtụ ma ọ bụ mgbede. Zere etiti ụbọchị n’ọnwa ndị na-ekpo ọkụ. Lelee otú ọkụ si dị n’ezie, ọ bụghị naanị ọnụ ọgụgụ okpomọkụ.
• Nye mmiri ugboro ugboro. Echerela ka onye ahụ kwuo na akpịrị na-akpọ ya nkụ. Zere mmanya na ihe ọṅụṅụ nwere kafịn n’ime okpomọkụ.
• Yiwe uwe kwesịrị ekwesị. Uwe dị mfe, nwere agba dị ọcha, okpu nwere nnukwu ọnụ na enyo anya maka anyanwụ.
• Jiri mmanụ nchebe anyanwụ. NIA na-atụ aro SPF 15 ma ọ bụ karịa nke na-echebe n’ụzọ sara mbara, na-ete ya ọzọ n’ime ụbọchị.
• Họrọ ndò. Debe tebụl ịkụ osisi n’okpuru osisi ma ọ bụ nchebe anwụ (umbrella).
• Mee ya mkpụmkpụ. Obere oge n’èzí nwere ike ịdị zuru ezu, karịsịa n’ụbọchị ndị na-ekpo ọkụ.
• Lezie anya n’ihe ịrịba ama ịdọ aka ná ntị. NIA depụtara isi ọwụwa, mgbagwoju anya, isi ọgbụgbọ ma ọ bụ ọgbụgbọ dị ka ihe ịrịba ama nwere ike ịbụ nke ọrịa okpomọkụ. Onye nwere dementia nwere ike ghara ịgwa gị na ahụ adịghị ya mma, ya mere lee ihu na omume ya. Banye n’ime ụlọ, mee ka ahụ dị jụụ site na mmiri na akwa jụụ, chọọkwa enyemaka ahụike ma ọ bụrụ na ọ dịghị mma ngwa ngwa. Ọkụ ahụ siri ike n’ihi okpomọkụ (heat stroke), nwere ihe ịrịba ama dị ka ịda n’ala n’enweghị ọnọdụ, mgbagwoju anya, ma ọ bụ akpụkpọ ahụ kpọrọ nkụ, na-acha ọbara ọbara, bụ ihe mberede ahụike: kpọọ nọmba mberede nke mpaghara gị.

Oyi bụkwa ihe dị mkpa. N’oge oyi, mee ka oge n’èzí dị mkpụmkpụ, hụkwa na aka na ụkwụ na-ekpo ọkụ ma kpọrọ nkụ.

Kedu ka m ga-esi lebara ịgagharị anya mgbe anyị pụrụ n’èzí?

Nọnyere onye ahụ mgbe ọ bụla ọ nọ n’èzí. Alzheimer’s Association na-ekwu na mmadụ isii n’ime iri na-ebi ná dementia ga-agagharị opekata mpe otu ugboro, ọtụtụ na-eme ya karịa otu ugboro. Ọ nwere ike ime n’ọkwa ọ bụla.

Ndụmọdụ NIA banyere ịgagharị na ifu ụzọ gụnyere:

• Hụ na onye ahụ yi ihe aka ma ọ bụ ihe ịrịba ama ahụike nwere aha ya, adreesị ya na nọmba ekwentị gị, ma ọ bụ dee aha n’uwe ya.
• Debe foto ma ọ bụ vidiyo ọhụrụ nke onye ahụ.
• Gwa ndị agbataobi na onye ahụ nwere ike ịgagharị.
• Mee ka ogige ahụ dị nchebe site na mgbidi na ọnụ ụzọ e kpọchiri.
• Ahapụla onye na-agagharị ugboro ugboro naanị ya.

Alzheimer’s Association na-atụ aro ịmepụta ebe n’ime na n’èzí nke a ga-achọgharị n’enweghị ize ndụ, na ịhazi ọrụ maka oge ụbọchị mgbe enweghị izu ike kacha dị. Ije n’ime ogige nchekwa, nke a kpuchiri akpuchi nwere ike ịdaba maka enweghị izu ike n’ịgbụ mgbede. Lee nduzi anyị banyere enweghị izu ike n’ịgbụ mgbede.

Ọ bụrụ na onye ahụ efu n’ezie, Alzheimer’s Association na-adụ ọdụ ịchọ ebe dị nso ozugbo na ịkpọ nọmba mberede nke mpaghara gị ma ọ bụrụ na achọtaghị ya n’ime nkeji 15. Gwa ndị uwe ojii na onye ahụ nwere dementia.

Kedu ka m ga-esi gbanwee ọrụ ubi ka ihe na-agbanwe?

Ụfọdụ ndị na-ahọrọ ilele gị ka ị na-arụ ọrụ. NIA na-ekwu na ikwe ka onye ahụ naanị lee anya dị mma ma ọ bụrụ na nke ahụ ka ọ na-amasị ya.

Oge ole ka anyị kwesịrị ịbanye n’ime ụlọ?

Banye mgbe onye ahụ dị ka onye gwụrụ ike, onye na-ekpo ọkụ, onye oyi na-atụ, onye obi na-adịghị mma ma ọ bụ onye chọrọ ịkwụsị. Nkeji iri dị mkpụmkpụ, dị mma ka mma karịa ehihie ogologo nke na-akwụsị n’ahụ erughị ala. Ịkwụsị n’oge bụ nsonaazụ dị mma.

Kpọbata ubi n’ime ụlọ n’elu ihuenyo

N’ụbọchị mmiri ozuzo, Sort Together nwere nkata ubi maka ịhazi foto, Conversation Cards nwekwara ajụjụ mepere emepe nwere ike ibute akụkọ banyere ubi. Ọ bụrụ na ị banyere n’ime ụlọ site n’okpomọkụ na-agba ọsọ, Calm Breathing na-enye ntachi obi dị nwayọọ, dị jụụ ị nwere ike ịkpa ọnụ. Maka echiche ndị ọzọ e wuru na imetụ aka, isi na ụda, lee nduzi ọrụ ahụ mmetụta anyị.