I åpmam na ineppe
Gi tinanom yan gi fuera siña na'ma'ayuda para i taotao ni gai demensia. Sigi este: manhånom tanom, mamunu yerbas gi tiestu, mamuno' flores ni manmatåi, pat mangaenhan gi kapa' ni hinalom gi tinituhon ni hakkat. Usa kahon tinanom pat lamesa para ti debi di manhaddong, ti usa kuchiyon yan tanom ni gai tatak, ya manhalom gi tiempon mas malamlam gi mafañot, ya siempre gumimen yan i taotao.
- Ti diskarga na aktividåt gi tinanom, taiguini manhånom, mama'ulan simiyas, manma'amot yerbas, yan mamunu flores, siña mafa'tinas gi pumupo pat gi tumalo'.
- Kahon tinanom, tiestu, yan lamesa ni tinanom ma'chocho i tinanom para gi kanton i sakkan, ya mas ti ma'ayuda manhulat.
- Ti usa kuchiyon, tinituhon ni gai tatak, pat tanom ni gai lalala. Sumusungon na i tuna ti ma'atkihi ni kumana' guini.
- I kuestion siña mo'na para i manhåhan mas dañoso. Manhalom gi malamlam pat gi hulo', nagi hanom yan sinenta, ya mañohngon gi momento ni ma'pos i tiempo na maguf.
- Gi mamaila' na taotao ni gai demensia, sigon manhalu'u gi sumagaye na tiempo. Sigi gumimen yan i taotao gi fuera, ya gai retrato yan ID gi kulan.
Gi este na pahina (8 seksion siha)
- Hayi na aktividåt gi fuera yan tinanom ma’ayuda?
- Taiguini ma’chocho i tinanom para mas fasil?
- Hayi na tinanom debi di u tungo’?
- Taiguini sigura gi kalot yan sun?
- Taiguini manhalu’u kuandu manhålom gi fuera?
- Taiguini ma’adåpta i tinanom kuandu manmamaila’ i kosas?
- Kuándo debi di mañohngon gi hilo’?
- Tuge’ i tinanom gi hilo’ gi pantalla
Para mamaila’ na taotao, i tinanom mismo i uno ni para mas manmasusedi siha ni sumåsaga gi hinasso. Manhånom, manmamatta, yan mamuno’ flores ni manmanaiklåru i aktividåt ni manmanhanao anai takhilo’. Ya i fuera ma’ayuda i hinasso ni manmalaknos, i hangin ni fresko, i suni, yan i mamaila’ na pa’a. I National Institute on Aging ma’å’ na i manmamaila’ manmatuge’ i tinanom, mamuno’ flores yan gulasa, yan mamafa’tinas gi kumentåt put kon manmatalaleng i tinanom siña mana’sedi put i Alzheimer’s. Este na pahina ha na’ma’lag hayi i debi di u gaige, kon taiguini ma’ayuda i tinanom mas fasil, ya kon taiguini sigi sigura gi kalot, sun, yan manhalu’u.
Hayi na aktividåt gi fuera yan tinanom ma’ayuda?
I mas ma’ayuda na tinituhon manhåhan simple, manmafamilia, ya siña mafa’tinas gi pumupo pat tumalo’. Mana’ma’pos sigun i kosas ni ma’gof manmatinas i taotao anai takhilo’.
Gi tinanom
- Manhånom. Gai ma’ahi na hånom ni ligeru pat siñaga ni makpa’ ni hånom, yan mamaila’ tiestu ni siña ma’alcansa. I manhånom gai kumentåt yan fatto, ya ti mafa’tinas makkat.
- Mamaila’ simiyas gi tiestu. I Alzheimer’s Foundation of America ma’ufresi na mamaila’ simiyas gi tiestu pekeñu yan manmamaila’ ni manmamaisen. I dakkon simiyas, siha takhilo’ i fasoli, girasol, pat guisantes, mas fasil na manhalom.
- Mamuno’ flores ni manmatåi. Manpinça i flores ni manmatåi gi mano’ ni ti manmaunu, ya guini uno ni maluluk ya manmatinas. Chuli’ tinanom ni ti gai tinik.
- Mamuno’ gulasa pat yerbas. Tomates, fasoli, yan yerbas fasil na manmamuno’ ya sabroso. Matuge’ gi kusina para i almuerzo.
- Mamaila’ yan manmalalak i yerbas. Rosemary, menta, yan lavanda gai tinaelo’ ni manmadulse. Manhålom i uno ni hoja gi entre i dida’ ya pasa gi hinasso.
- Manhalala’ i patio pat dalan. Usa kamaleño ligeru gi tinituhon ni patta yan ti mamåtos, kao ti taimanu.
- Manhålom i kaha ni pinakpak. Despues pumupo hamyo ya manmaneggon hayi na manmamaisen i manmanaiklåru.
Gi hilo’, kuandu ti siña mo’na fuera
- Tinanom ni yerbas gi bentana, takhilo’ albaka, perehil, pat siboyas.
- Manhåtsa tiestu gi lamesa ni gai tatak. I AFA ma’ufresi na usa bandeha ni gai kanton para ma’chocho i tano’ gi uno na lugat, ya mamaila’ tano’ ni kumutsara.
- Mamuno’ flores ginen i gulasa pat hoja ginen i tinanom pat i tienda.
- Flores ni manmaprensa, ginen i ramu ni flores, despues manmanmalaknos gi kåtta. Ma’ayuda aktividåt ni artes yan manofisio para mas.
- Mamaila’ sachet ni lavanda pat rosas, otro ideya ni AFA ni ma’ayuda manmantieni i sinenta ni tinanom gi hilo’.
Manmanhalu’u yan manmamaila’ gi fuera
- Manhalala’ ti dayi, gi kalle, gi parke, pat gi tinanom ni fuente, gi mafañot na minenhot, yan lugat para pumupo.
- Manpumupo gi fuera gi balkon pat banko para manmanggu’ i paluma’ yan manmanhålom i hangin. Este na aktividåt sumisiste na lokkue’.
- Manma’chocho i tinanom ni pupbliku gi tiempon ti manmeggot na taotao. I NHS ma’ufresi na mamaisen na sumåsaga siha ni tinanom ni sensory, ni gai tinaelo’, tinituhon, yan hånom.
- Mamanhanåo pato pat mamaila’ paluma’ gi lagu ni gai tasi, sigi distancia gi hinanao i tasi.
Taiguini ma’chocho i tinanom para mas fasil?
Ma’anåo i tinanom para i taotao, ti i taotao ma’anåo para i tinanom.
- Kahon tinanom pat tiestu ni manhåtsa gi takhilo’ hinasso, ya ti debi di manhaddong pat manmanggaddong.
- Tiestu gi lamesa ma’ayuda para i manggaigi ni gai silya di ruedas pat ni manmaprefiere pumupo.
- Dalan ni ancho yan patta ti gai ma’gas na tano’ pat hose gi tinituhon, para ti dumankolo’ i taotao.
- Silya ni gai kamot yan sombra gi tinanom, para ti debi di tumaleng.
- Gaduan ni gai kastiga, ya ma’nå’i ti ma’toke. Ti usa pruner, kuchiyon, pat kosas ni dañoso.
- Lugat ni dinaña gi kinerkas ni gai tuge’ yan gaige, na siña manenhanao i taotao, ya humuyong ta’ yo’ gi hilo’.
Hayi na tinanom debi di u tungo’?
Mamili tinanom ni sigura para tomak, ya gi mas ma’ayuda, sigura kuandu ma’lamen. I AFA ma’ufresi na usa tinanom ni ti maseha manmamaguma’ i kalan, ma’chocho i alerhía, yan siña ma’kuenta i manmamaila’ na taotao ni ha tuma’ i tano’ na kumana’. I consejos ni NIA para i fuerte ni gai ma’nå’i gi hilo’ gai ti mamaisen na manmanhahanao pat manmanmaluknu i tinanom ni dañoso.
- Ti usa tinituhon ni gai tinik, kaktus, yan tinanom ni gai sap ni mamaguma’ i kalan.
- Kuandu ti sigura hayi na tinanom, chule’ ginen i centro ni poison control pat i tienda ni tinanom.
- I tinanom ni manmaseha ma’ayuda manmaleluk i maolek ni hinasso. I AFA ha na’ma’lag i rosas yan i cactus ni Navidad. Mamili i ti gai tinik.
- Ma’ola’ i fertilizante, pesticida, yan kosas ni mamatai i pa’a gi lugat, ya ti usa gi lugat ni siña tomak i taotao.
Taiguini sigura gi kalot yan sun?
Planea i tiempon fuera sigun i tiempo. I NIA ha na’klaro na i manhåhan mas dañoso gai sakkan ni taotao ni gai dinani sakkan gi kalot, ya parte ni i tiniki’ ti gai ma’ayuda manmamoddong i kalot, yan i sakkan na gamot ma’chocho kon taiguini manmanfa’tinas i tiniki’ i kalot.
- Manhalom gi mafresko pat gi hulo’. Ti usa i tiempo ni mambobo gi manmamaila’ na kalot. Chule’ i heat index, ti i temperatura solu’.
- Nåña’ hanom sigi. Ti espera i taotao ni manmatinas hao. Ti usa alkohol pat kafeina gi kalot.
- Usa tinanom ni manma’chocho. Tinanom ligeru yan koloran ma’sen, sombrero ni dakkon, yan lentes ni sol.
- Usa sunscreen. I NIA ha rekomenda ni broad-spectrum SPF 15 pat dakkon, ya ma’usa sigi gi tiempo.
- Mamili sombra. Na’pos i lamesa ni tiestu gi papa’ i kahayo pat payong.
- Ti makkat ni tiempo. Uno ni mamaila’ na tiempon fuera siña gai dinanña, sigun gi kalot na tiempo.
- Mamaila’ i sensoha ni ti maolek. I NIA ha lista ni dolor di kabeza, kinanana’, hulo’, pat sakkan na siña ma’sinangan ni kalot. I taotao ni gai demensia siña ti manmanma’ulan na ti maolek hao, ya guaiya i kåra yan i kumpottamiento. Mañohngon gi hilo’, na’hanom yan tinanom fresko, ya chule’ tatinas medikåt kuandu ti manmaolek gi malague’. I kalot ni dañoso, ni gai sinangan takhilo’ manmagaigue, kanana’, pat kulot ti mamaisen, esta emergencia medikåt: lalagu i 911.
I tiempon kalamtes importånte tuma’. Gi tininu, mas fasil ti tiempon fuera, ya sigura na manmamaila’ i lima yan tiñas dumi’ong yan ma’uchi.
Taiguini manhalu’u kuandu manhålom gi fuera?
Sigi yan i taotao kuandu gai fuera. I Alzheimer’s Association ha na’klaro na unu gi sais na taotao ni gai demensia siña manhalu’u dankolo’ uno, ya manmatinas manhalu’u mas ki uno. Siña mapasa gi kualkiera na stage.
I consejos ni NIA put manhalu’u yan ma’ayuda gai:
- Sigura na guaiya ID pat medical bracelet ni gai nagan, direksion, yan numero ta’ telepono, pat ma’lalaknos i sunmalulu’.
- Sigi retrato pat video nuebu ni taotao.
- Na’sosyego i bisinu na i taotao siña manhalu’u.
- Sigura i tinanom ni fence yan gate ni ma’lak.
- Ti sumåsaga i taotao ni gai hestoria ni manhalu’u sin siha sumusubre.
I Alzheimer’s Association ma’ufresi lokkue’ na sumåsaga kuarto yan tinanom gi fuera ni siña manma’ufresi sigura, ya planea aktividåt gi tiempon kuandu manmamaila’ i manmamanhot. Uno ni pasiñu gi tinanom ni sigura pat siña ma’ayuda para i manmanhot gi ma’pos i kuentos. Para i gía ni manmanhot gi ma’pos i kuentos, hålom.
Kuandu i taotao ti gai, i Alzheimer’s Association ma’ufresi na sumalaga i manhalom gi tinanom gi mismo tiempo ya lalagu i 911 kuandu ti ma’alåkku gi 15 minutos. Ågang i pulisia na i taotao gai demensia.
Taiguini ma’adåpta i tinanom kuandu manmamaila’ i kosas?
| Kuandu esta manmahirap | Sigi este |
|---|---|
| Mamuno’ uno na kama ni tinanom | Mamuno’ uno na simiyas gi uno na tiestu |
| Mamunu sen yan tinanom (manmamaila’ yan gai tinanom) | Manhånom, pat mamuno’ flores ni manmatåi ni manmaila’ |
| Manhalala’ gi tinanom | Pumupo gi lamesa yan bandeha ni tano’ yan uno na tinanom |
| Mafuera solu’ | Uno na tiestu yerbas gi lamesa ni kusina, pat silya gi kanton bentana ni manmabuka |
| Mañasiña gi tinituhon | Pumupo gi fuera yan hamyo, manmamaila’ yan manmanhålom |
Sumisiste na manmamaila’ na taotao mambobo mandi-mandi. I NIA ha na’klaro na ti malo’ i ma’lalaknos i taotao gi tinanom kuandu esta i ma’gof manmatinas.
Kuándo debi di mañohngon gi hilo’?
Mañohngon gi hilo’ kuandu i taotao manmamaila’ na manmanhot, manmanmoddong, manmanmalamlam, manmanaiklåru, pat esta manmamaisen na ma’pos. Uno ni mandi-mandi na dies minutos ma’ayuda kesi uno na mas makkat na aktividåt ni ma’pos gi sakkan. Ma’pos mas tenmprano ginen ti gai esta ma’pos na maolek.
Tuge’ i tinanom gi hilo’ gi pantalla
Gi tiempo ni manmaloka’, Sort Together gai kanasta ni tinanom para manmaclasifika i retrato, yan Conversation Cards gai pregunta abiertu ni siña ma’ayuda i kuentos put tinanom. Kuandu manmatinas ka ma’pos ginen i kalot, Calm Breathing ma’ayuda na pausa ni makkat yan kalmao ni siña hamyo ma’chocho. Para mas ideya ni manmasusedi gi tomak, sumåsaga, yan suni, humuyong gi giya para aktividåt sensoriales.
kuestion siha ni' ma'usa
Hayi na aktividåt gi tinanom siña mafa'tinas i taotao ni gai demensia?
Manhånom tanom, mamunu simiyas gi tiestu pekeñu, mamaila' yan manhaftos yerbas, mamuno' flores ni manmatåi, mamuno' gulasa, mangaenhan flores ni manmamaila', yan manmalulu' i tinituhon ni hakkat, todo esta ufa'tinas. Gi hilo', i tiestu yerba gi kanton bentana pat i bandeha ni tano' gi lamesa ni gai tatak ufa'tinas. Eskoge i aktividåt sigon i ayuda na i taotao ginen i tiempo ma'ayuda pat i ufa'tinas agupu.
Taiguini siña ma'ayuda i taotao ni gai demensia gi kalot?
Planea i tiempon fuera gi tiempon mafresko gi adeliñu pat gi hulo', ma'ayuda ti dinanña, ya nåña' hanom sigi. Eskoge i tumalo', sombrero ni dakkon, tinanom ligeru, yan sunscreen. I manmamaila' manhåhan mas dañoso para sakkan i kalot, ya i gai kanana', hulo', pat sakkan na manguiyek siña na sinangan, ya kumana' gi hilo' ya matutuhgas sa' ma'ayuda.
Taiguini siña sumåsaga gi fuera kuandu i taotao manhalu'u?
Sigi yan i taotao todo tiempo, usa kahon pat tinanom ni gai kerkas yan mapuno'ña i patta, ya sigura na guaiya ID gi lamasa pat gai ID gi tiestu. Sigi retrato sakkan gi kulan. Kuandu ti gai i taotao, i Alzheimer's Association ma'ayuda na ma'lagu i 911 kuandu ti ma'alåkku gi 15 minutos.
Kao ti gai tinanom?
Mamaila' na tiestu gi balkon, kaha ni bentana, pat bandeha ni yerbas gi lamesa ni kusina dumi'ong. Siña tatkaha parke, tinanom ni pupbliku, pat tinanom ni komunidåt. Pumupo gi fuera ya ma'nunuk i paluma' esta siña na aktividåt gi fuera.
Fuente siha
Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Hot Weather Safety for Older Adults · National Institute on Aging
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Wandering · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS