Ҡыҫҡа яуап .
Сенсор эшмәкәрлек тейеү, еҫ, тәм, тауыш һәм күренеш аша эшләй: әкрен ҡул массажы, йомшаҡ матаһы себер, тотоу өсөн яңы үләндәр, тәбиғәт тауыштары йәки тәҙрә аша ҡоштарҙы ҡарау. Улар теләһә ниндәй этапҡа яраша һәм һуңғы осорҙа айырыуса ҡиммәтле. Башта тамаҡ тығылыу, аллергия, тире проблемалары һәм еҫкә һиҙгерлекте тикшерегеҙ, бер ваҡытта бер нәмә тәҡдим итегеҙ, һәм кеше борсолоп күренһә, туҡтағыҙ.
- Сенсор эшмәкәрлектә дөрөҫ яуап кәрәкмәй, шуға күрә ул һәр этапта, шул исәптә карауатта йәки креслола ултырғанда ла, яраша.
- Тыныс бүлмәлә бер ваҡытта бер тойғо ғына тәҡдим итегеҙ һәм кранар алдынан һорағыҙ йәки хәбәр итегеҙ.
- Кесе әйберҙәрҙән һәм ашамлыҡҡа оҡшаған, әммә ашамлыҡ булмаған нәмәләрҙән һаҡланығыҙ: кеше уларҙы авыҙына ҡуйырға мөмкин.
- Лосьондарҙы, еҫтәрҙе йәки ашамлыҡтарҙы ҡулланыр алдынан аллергияны, тире проблемаларын һәм һулыш ҡыйынлығын тикшерегеҙ.
- Аромотерапияның деменция симптомдарына ярҙам итеүе тураһында ышандырырлыҡ дәлил юҡ; еҫтәрҙе, әгәр ҙә, бары ябай рәхәтләнеү өсөн генә ҡулланығыҙ.
Был биттә (6 бүлектәре)
Сенсор эшмәкәрлек биш тойғоны ҡуллана: тейеү, еҫ, тәм, тауыш һәм күренеш. Улар хәтерҙе, аҙымдарҙы һәм «дөрөҫ» яуаптарҙы талап итмәй, шуға күрә теләһә ниндәй этапта яраша ала. Иң ҡиммәтлеһе — һуңғы осорҙа. Alzheimer’s Association билдәләүенсә, һуңғы этапта донъя төп вә нәҡ тойғолар аша ҡабул ителә, һәм ҡайғыртыуығыҙҙы тейеү, тауыш, күренеш, тәм һәм еҫ аша күрһәтергә мөмкин. Бер нисә хәүефһеҙлек тикшерешенән һуң был эшмәкәрлектәр барыһына ла рәхәт булырға мөмкин.
Деменция өсөн сенсор эшмәкәрлек ниндәй?
Сенсор эшмәкәрлек — бер ваҡытта бер тойғоға бағышланған ябай тәжрибәләр, мәҫәлән, матаны тойоу, үләндәрҙең еҫен тойоу йәки яңғыр тауышын тыңлау. NHS һуңғы этап эшмәкәрлектәренең күп осраҡта тойғоларға йүнәлтелергә тейешлеген яҙа, һәм музыканы, ҡулға алырлыҡ нәмәләрҙе һәм ҡул массажын атап үтә. Alzheimer’s Foundation of America билдәләй: һуңғы этаптағы кешеләрҙең тыныслану өсөн ниҙер ҡулға алып тотоу ихтыяжы көслө булырға мөмкин.
Сенсор идеялар, тойғо буйынса
Тейеү
- Ҡул массажы. Ҡулдарығыҙҙа бер аҙ лосьон йылытығыҙ һәм буғаҙҙан бармаҡ осона тиклем әкрен һыйпағыҙ. National Institute on Aging еҫһеҙ лосьон менән массаж яһауҙы тынғанлыҡ өсөн атап үтә.
- Матаһы себер. Вельвет, бәхмәт, флис, атлас һәм йөн ҙур квадраттары: һыйпарға, бөкләргә һәм һөйләшергә.
- Йылы сепрәк. Һалҡын көндә ҡулдар өсөн йылы, нәм сепрәк. Температураны тәүҙә үҙегеҙҙең беләгегеҙҙә тикшерегеҙ.
- Эшмәкәрлек фартуғы йәки тубыҡ һуҙғыс. Ҙур төймәләр, ҡыҫҡыстар, тасмалар һәм текстуралы яңылыҡтар ныҡ итеп тегелгән.
- Бөкләү һәм тигеҙләү. Таҙа сепрәктәр йәки салфеткалар себере: бөкләргә, йыйырға һәм яңынан бөкләргә.
- Йомшаҡ нәмә тотоу. Флис пледы, эстәлек йәки реаль йомшаҡ хайуан, ябай ғына тәҡдим ителгән, бер ҡасан да уйынсыҡ кеүек түгел.
Еҫ
- Яңы үләндәр. Мәтрүшкә, розмарин, базилик йәки лаванда япраҡтарын бармаҡтар араһында ышҡығыҙ һәм кешегә тотоғоҙ.
- Ашхана еҫтәре. Кофе ҡайнаған, икмәк ҡыҙҙырған, корица йәки апельсин ҡабығы — йәнәһе генә янда.
- Сәскәләр. Баҡсанан йәки кибеттән бер нисә яңы сәскә алып килегеҙ.
- Таныш продукт. Улар мәңге ҡулланған ял йәки лосьон, әгәр тире уны күтәрә алһа.
Тәм
- Яратҡан тәм. Бер аҙ ғына яратҡан нәмә — мәҫәлән, алма ҡуйыртмаһы, пудинг йәки ҡатыҡ — хәүефһеҙ текстурала.
- Пешерешкә ярҙам. Бергә пешергәндә емешкә йәки бер аҙ глазурға тәм ҡарау.
- Миҙгел ризыҡтары. Йәйҙә карбуз, көҙҙә йылы алма шәрбәте — хәүефһеҙ температурала.
Тауыш
- Яратҡан музыка. Таныш йырҙар йомшаҡ күләмдә; ҡарағыҙ: музыка эшмәкәрлеге.
- Тәбиғәт тауыштары. Яңғыр, дулкындар йәки ҡоштар һайрауы. NIA билдәләүенсә, музыка, аҡ шау-шыу һәм тәбиғәт тауыштары кайһы бер кешеләрҙе тынысландыра кеүек.
- Һеҙҙең тауыш. Тыңлаусыға юллап уҡыу, моңлау йәки хикәйә һөйләү.
- Ябай инструменттар. Ҡул барабаны, шейкер йәки ҡыңғырау — музыка менән бергә уйнау өсөн.
Күренеш
- Тәҙрә аша ҡарау. Тышта ҡош азығы, мәктәптән ҡайтҡан балалар йәки ҡар яуыуы.
- Балыҡ һауыҙы йәки әкрен видео. Шау-шыуһыҙ, еңел хәрәкәт.
- Ҙур фотолар. Бер ваҡытта бер аныҡ фото, күҙ кимәлендә тотоу.
- Төҫ һәм рәсем. Төҫлө матаһы киҫәктәрен, сәскәләрҙе йәки салфеткаларҙы төҫтәр буйынса тәртипкә килтереү, йәки беҙҙең буяу биттәре йыйынтығынан ябай бит.
- Тышта. NHS еҫле үҫемлектәре, текстуралы өлөштәре һәм һыу эйәләре булған сенсор баҡсалар тәҡдим итә. Ҡарағыҙ: тышта һәм баҡсасылыҡ эшмәкәрлеге.
Сенсор тартмаһы нисек яһарға
- Тема һайлағыҙ, кешенең тормошона бәйле: диңгеҙ, баҡса, ашхана, остахана, тегеү.
- Биш-алты ҙур, хәүефһеҙ әйбер һайлағыҙ, мәҫәлән, ҙур диңгеҙ ҡабығы, ағас ҡалаҡ, йомшаҡ шарф, ябылған ҡоро лаванда ҡапсығы йәки тигеҙ ағас блок.
- Һәр әйберҙе тикшерегеҙ: кесе өлөштәр, үткер ситтәр, бәйләнмәгән ептәр һәм ватыла торған нәмәләр өсөн.
- Бер ваҡытта бер әйберҙе сығарығыҙ. Бирегеҙ, аңлатығыҙ һәм кешегә үҙе тикшерергә мөмкинлек бирегеҙ.
- Тартманы һуңынан йыйып ҡуйығыҙ, шулай ул айырыуса булып ҡала, ә киләһе тапҡыр ҡулланыр алдынан әйберҙәр яңынан тикшерелә.
Иң беренсе — хәүефһеҙлек
Сенсор эшмәкәрлектәр еңел, әммә берничә хәүеф мөһим. Деменциялы кайһы бер кешеләр ашамлыҡ булмаған нәмәләрҙе ашарлыҡ нәмәләр менән ҡарыштыра, һәм ашау-эсеү ваҡыт үтеү менән ауырлаша. NIA иҫкәртә: һуңғы этаптағы йотыу проблемалары тамаҡ тығылыу хәүефен арттыра.
| Хәүеф | Нимә эшләргә |
|---|---|
| Тамаҡ тығылыу | Йотолмаҫлыҡ кенә ҙур әйберҙәр ҡулланығыҙ. Тартмала бәйләнмәгән төймәләр, моңдар, тәңкәләр, шарҡыштар йәки кесе уйынсыҡтар булмаһын. Ашамлыҡты бары ҡарау командаһы хәүефһеҙ тип иҫәпләгән текстураларҙа ғына тәҡдим итегеҙ. |
| Ашамлыҡҡа оҡшаған нәмәләр | NIA лосьондарҙы, ял, шампундарҙы һәм духиҙы ҡулдан алыҫ тотоуҙы кәңәш итә: улар ашамлыҡҡа оҡшарға йәки еҫләнергә мөмкин. Сәнғәти емештәрҙе лә алып ташлағыҙ. Сенсор продукттарҙы ҡулланғандан һуң йыйып ҡуйығыҙ. |
| Аллергия | Башлар алдынан ҡует, ҡыҙыл сумырға, латекс, йөн, үләндәр йәки еҫтәргә аллергияны тикшерегеҙ. |
| Көслө еҫтәр | Көслө духиҙарҙан һәм эфир майҙарынан тартынығыҙ, айырыуса астма йәки башҡа һулыш проблемалары булғанда. Йомшаҡ, тәбиғи еҫтәр хәүефһеҙерәк. |
| Тире | Массаждан алда тире ярыҡ, яраһыҙ йәки нескә түгелме, тикшерегеҙ. Еңел баҫыу ҡулланығыҙ; кеше йыйрылһа — туҡтағыҙ. |
| Температура | Йылы сепрәктәрҙе һәм эскелектәрҙе тәүҙә үҙегеҙҙең беләгегеҙҙә һынағыҙ. |
| Үткер йәки зарарлы әйберҙәр | Үткер ҡоралдар, пыяла йәки зарарлы ҡул эше материалдары юҡ. |
Аромотерапия ярҙам итәме?
Бәлки, күренерлек файҙа килтермәйәсәк. Cochrane тикшереүе деменция өсөн аромотерапия тураһында 708 кеше ҡатнашҡан 13 тикшереүгә бәйле; барыһы ла ҡарау йорттарында үткәрелгән, һәм ышандырырлыҡ файҙа табылмаған. Тикшереүҙәр бик ваҡ, һөҙөмтәләре ҡаршы килә, яҡ тәьҫирҙәре яҡшы яҙылмаған. Әгәр кеше еңел, таныш еҫте, мәҫәлән, баҡсанан лаванданы, ошата икән — уны бүлешергә сәбәп бар. Ә был дауалау түгел.
Сенсор эшмәкәрлекте нисек тәҡдим итергә
- Тыныс мәл һайлағыҙ һәм телевизорҙы һүндерегеҙ.
- Алдан яҡынлашығыҙ, исемен әйтегеҙ, тейер алдынан һорағыҙ йәки хәбәр итегеҙ: «Миндә лосьон бар. Ҡулығыҙҙы массажлап ҡарайыкмы?»
- Бер ваҡытта бер нәмә тәҡдим итегеҙ, ҡабул итмәҫлек булмаһын өсөн.
- Реакцияһын күҙәтегеҙ. Йомшаҡ йөҙ, ирекле ҡулдар йәки йылмайыу — яҡшы билдәләр. Артҡа сигенеү, йыйрылыу йәки борсолоу — туҡтау кәрәк.
- Ҡыҫҡа тотоғоҙ. Биш тыныс минут — яҡшы сессия.
Бергә тын алыу туҡтауы, мәҫәлән тыныс тын алыу, әкрен тамамлау өсөн яраҡлы булырға мөмкин. Карауат янындағы идеялар өсөн һуңғы этап эшмәкәрлектәрен ҡарағыҙ, ә кискә ҡараған борсолоу тураһында — көндөң һуңғы өлөшөндә борсолоу.
Дөйөм һорауҙар .
Деменциялы кешегә ниндәй сенсор эшмәкәрлектәр яраҡлы?
Ябай идеялар: лосьон менән әкрен ҡул массажы, йомшаҡ матаһы менән эш итеү, яңы үләндәр йәки кофе еҫкәү, яратҡан музыка йәки тәбиғәт тауыштарын тыңлау, ҡоштарҙы йәки балыҡ һауыҙын ҡарау, яратҡан ризыҡты хәүефһеҙ текстурала татып ҡарау. Бер ваҡытта бер нәмә тәҡдим итегеҙ һәм кешенең реакцияһын күҙәтегеҙ.
Тамаҡҡа әйберҙәр ҡуйған кешегә сенсор эшмәкәрлектәр хәүефһеҙме?
Иғтибарлы булғанда — була ала. Йотолмаҫлыҡ кенә ҙур әйберҙәр ҡулланығыҙ, кесе йәки ватыла торған нәмәләрҙән баш тартығыҙ, эшмәкәрлектән һуң лосьондарҙы, ҡул юыу сәйҙәрен һәм еҫле продукцияны ҡулдан алыҫ тотоғоҙ, сөнки улар ашамлыҡҡа оҡшарға мөмкин. Кеше менән бөтә ваҡыт бергә булығыҙ.
Аромотерапия деменцияға ярҙам итәме?
Cochrane тикшереүе деменциялы кешеләргә аромотерапиҙың ярҙам итеүе тураһында ышандырырлыҡ дәлил табылмауын күрһәтте, тик тикшереүҙәр бик аҙ һәм һөҙөмтәләре бер-береһенә тап килмәй. Кешегә еңел, таныш еҫ оҡшаһа, был зарарлы түгел, әммә көслө эфир майҙарынан, айырыуса һулыш проблемалары йәки аллергия булғанда, тартынығыҙ.
Фиджет йәки эшмәкәрлек фартуғы ул нимә?
Был — тотоу өсөн нәмәләре ныҡ итеп тегелгән матаһы фартуғы, йәки тубыҡ өҫтөнә ябыу. Унда ҙур төймәләр, ҡыҫҡыстар, тасмалар һәм текстуралы яңылыҡтар була. Ул ҡулдарға ҡарарға нәмә бирә. Еш тикшереп торғоҙ: берәй нәмә шыуып төшмәһен.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging
- Aromatherapy for dementia · Cochrane
- Activities for dementia · NHS
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America