Tembiapo demencia mbyte gotyo jave

Demencia mbyte gotyogua jave sapy’ánte ha’e ipukuvéva, ha upépe tembiapokuéra oikotevẽ pytyvõ añete. Ñe’ẽ ndouporãvéi, tembiapo rape oñembojehe’a, ha oñepyrũ hag̃ua peteĩ mba’e ikatu hasy. Ha katu pe deseo oipota hína iporã ha oĩ hag̃ua sapy’ánte opyta. Oñembosako’íramo michĩmi, pe tapicha oikovéva demencia ndive ikatu gueteri ovy’a heta mba’ére, ko’ỹtéã tembiapo ojekuaáva, purahéi ha ta’anga ojehecháva nde ykére.

Mba’e tembiapo oiko porã demencia mbyte gotyo jave?

Tembiapo mbyky, ojekuaáva ha ojejapóva pópe, oñemboja’óva peteĩ tembiapo peteĩme, ha’evéma oiko porãve. Alzheimer’s Association he’i natekotevẽi rejapo mba’e pyahu: tembiapokuéra ikatu oĩ ára ha ára rekovépe, techapyrã oñondive tembi’u ñembojy, yvotyty ñangareko, purahéi ñehendu térã jeguata.

Alzheimer’s Foundation of America he’i ko etapa jave hetaiterei tapicha oikotevẽ oñandu iporãva térã oñangarekóva peteĩ mba’ére, ha oikotevẽ pytyvõ oñepyrũ térã osegi hag̃ua tembiapokuérape. Iñemuhakuéra demencia mbyte gotyogua apytépe oĩ ao ñembojere, tembiporu ñemopotĩ, kysepuku ñemoĩ porã, tetemỹi ndahasýiva, jeroky purahéi ojekuaáva ndive, jeguata oñangarekóva reheve, purahéi oñondive, ta’anga jejapo simple ha ta’anga aranduka jehecha.

Mba’éichapa oñembosako’i peteĩ tembiapo oiko porã hag̃ua?

Hetaiterei tembiapo oiko porã térã nahániri oñembosako’ígui. Ko’ã mba’e, oúva Alzheimer’s Association ha Family Caregiver Alliance guive, oipytyvõve:

1. Emopotĩ pe tenda. Embogue pe TV, emboty pe okẽ ha eheja añoite pe tembiapope g̃uarãva.
2. Nde eñepyrũ. Eñepyrũ embojere térã embojopyru ha ejerure chupe oike hag̃ua: “Ikatúpa chepytyvõ kóvare?”
3. Ehechauka, upéi eha’arõ. Ehechauka peteĩ tembiapo. Ehechauka nde pópe térã embohape, techapyrã ehechaukahápe moõpa oñemoĩ pe plato.
4. Eme’ẽ peteĩ tembiapo peteĩteĩme. “Embojere mbytépe” ndahasyive “embojere ko’ãva ha emoĩ sa’y reheháicha”.
5. Eme’ẽ mokõi poravo, ani porandu ijurupe’ỹva. “Ao hovy térã ao morotĩ?” ndahasyive oñembohovái hag̃ua “Mba’épa reipota rejapo?”
6. Ejapo pe hasývéva nde. Nde eha’ã, ha’e ombojopyru. Nde embohasa pe ku’i, ha’e ombojere pe poyvi.
7. Eme’ẽ peteĩ mba’e porã. “Ko’ã servilleta oñeikotevẽ arapokõi karu guaraníme” ojapo pe tembiapo añeteve.
8. Eheja tojesareko oipotáramo. National Institute on Aging he’i ojesareko añónte ikatu avei ovy’a.

Tembiapo idea demencia mbyte gotyo jave g̃uarã

Tembiapo iporãva

• Embojere toalla ha ao mopotĩ michĩ. Mba’e michĩ ha plana ndahasyive. Peteĩ ajaka ao mopotĩ haku reheve ikatu oñembojeréva, oñemokã ha oñembojeréva jey.
• Emoĩ joja kysepuku. Eñepyrũ mokõi térã mbohapy joja iñambuéva reheve. Emoĩ porã sa’y rehe añoite avei oĩ porã.
• Emopotĩ térã emokã tembiporu ndojekaiva. Y haku, havõ reheve, ovy’a pópe g̃uarã. Emokãvo oguapývo ndahasyive heta jave.
• Embosako’i mesa. Eme’ẽ peteĩ mba’e peteĩteĩme, ha embosako’i peteĩ tenda nde techapyrãramo.
• Eipytyvõ tembi’u apópe. Eñepyrũ emopotĩ yvy’a, emondoro ka’avo térã embojopyru peteĩ mba’yru. Nde ejapo kyse ha pe mba’e haku reheve.
• Emopotĩ yvy, emboje’o mboyve térã emokã. Peteĩ ao mesa g̃uarã, peteĩ typycha vevúi okẽ pegua g̃uarã.

Ehecha tembiapo óga pegua hetave idea rehehápe.

Purahéi ha jeroky

• Epurahéi purahéi yma guaréva. Nde eñepyrũ repurahéi; hetaiterei tapicha oike purahéikuérape oikuaa va’ekuévape heta ary. Ehecha tembiapo purahéi rehegua.
• Ejeroky sãso. Eñemomýi, ejatykakue térã eñemongu’e nde reipotaháicha. Oguapývo avei oĩ porã.
• Emombo globo. Omýi mbeguekatu ha ndahasyi ojagarra oguapývo.
• Ejeguata oñangarekóva reheve. Peẽ jeguata mbyky, tape ojekuaáva rupi, popyte ojejopyramo upéva oipytyvõrõ.

Ta’anga ha tembiasakue

• Ehecha ta’anga aranduka. Emombe’u rehecha rehe, ani eporandu: “Ehecha pe mba’yrumýi. Emombe’u chéve hese.” Ehecha tembiapo mandu’a rehegua.
• Eipuru kuatia ñemongeta. Kuatia ñemongeta omoĩ peteĩ ta’anga peteĩ porandu ijurupe’ỹva, ndaipóri kuaapyrãva reheve.
• Peẽ hecha peteĩ ta’angamýi yma guare oñondive. Eiporavo peteĩ ojekuaáva, eime ijykére ha epyta sapy’ami ikotevẽramo.

Ñembosarái simple, nañeñembyaíriva

• Ta’anga joja ojehecháva reheve. Ta’anga joja oheja ta’angakuéra ojehecha hag̃ua, upévare oñeñandu jehechápe, ani mandu’ápe.
• Ejuhu pe ojoguáva. Ejuhu pe ojoguáva ohechauka peteĩ ta’anga ha mokõi térã irundy poravo añoite.
• Ñemohenda oñondive. Ñemohenda oñondive ha’e ao ñemohendaicha pantalla ári: ejopy peteĩ ta’anga, upéi iñajaka.
• Bingo ta’anga rehegua. Bingo ta’anga rehegua oiko porã aty oñondive jave.

Ñembosarái oñepyrũramo omoñeko’õi, epyta ha ejapo ambue mba’e. Ehecha mba’éichapa oñembosarái oñondive.

Mba’éichapa ñambohasa pe ndahekói peteĩ tembiapópe

Teko ndahekóiva térã ojapo jey jeyva sapy’ánte oreko mba’e porã. Family Caregiver Alliance he’i peteĩ tapicha omboty ha ijurupe’a jey jeyva róga ra’ymi ikatu oheka hína oñandu ojapóva peteĩ mba’e ha iporãva. Alzheimer’s Association he’i iporã oñembohasa ko energía peteĩ tembiapópe oñembojóva rehe, ani oñemboyke.

Araka’épa iporã opyta térã oñemoambue

Epyta rehecharamo kane’õ, ñeko’õi, ñetĩ térã kaigue, techapyrã oñemomýi, oity, omombo mba’e térã he’i “Ndaikatuvéi”. Alzheimer’s Association he’i ikatu oñeha’ã jey ambue aravope térã oñembohasy’ive pe tembiapo. Ani ejopy. Pe ndoipotái ikatu ou kyhyje térã pe tembiapo hasyitegui; ehecha ndoipotáiramo.

Opa voi korai térã voi, upéva oĩ porã. Oguapy oñondive peteĩ tasa ka’ay reheve avei oĩ porã. Pe katupyry oñemoambuéramo, idea-kuéra tembiapo demencia pahápe g̃uarã ikatu oñembojo porãve, ha 101 tembiapo oreko hetave eha’ã hag̃ua.