Virksemi við demens á miðstøði

Miðstøðið í demens er ofta tað longsta, og tað er tá, at virksemi fara at krevja meira stuðul. Orðini kunnu vera truplari at finna, stig kunnu blandast saman, og tað kann kenna torført at byrja nakað. Men ynskið um at vera til nyttu og vera við heldur vanliga fram. Við eitt sindur av fyrireiking kann ein persónur á miðstøði enn njóta nógv, serliga kend arbeiði, tónleik og myndir, tá tit gera tað saman.

Hvat slag av virksemi riggar væl við demens á miðstøði?

Stutt, kend og hondlig virksemi, sundurbýtt í einstøk stig, rigga best. Alzheimer’s Association sigur, at tú ikki skalt finna upp á nýggjum tingum: virksemi kunnu vera partur av gerandisdegnum, so sum at gera døgurða saman, garða, lurta eftir tónleiki ella ganga ein túr.

Alzheimer’s Foundation of America vísir á, at fólk á hesum støði ofta hava eitt sterkt brúk fyri at kenna seg til nyttu ella at taka sær av onkrum, og at tey hava brúk fyri hjálp at byrja ella halda fram við virksemi. Listin teirra fyri miðstøðið fevnir um at leggja klæði saman, vaska upp, sorta sokkar, lætta rørslu, dansa til kendan tónleik, túrar saman, felags sang og at hyggja í fotoalbum.

Hvussu setur tú eitt virksemi upp, so tað riggar?

Tað er ofta fyrireikingin, sum avger, um eitt virksemi riggar ella ikki. Hesir vanarnir, grundaðir á Alzheimer’s Association og Family Caregiver Alliance, gera størstan mun:

1. Rudda plássið. Sløkk sjónvarpið, lat hurðina aftur og legg bert tað fram, sum virkismini hevur brúk fyri.
2. Byrja sjálv/ur. Byrja at leggja saman ella røra runt og bjóð viðkomandi at vera við: „Kanst tú hjálpa mær við hesum?“
3. Vís, og bíða so. Vís eitt stig. Peika ella leið við hondini, til dømis vís hvar tallerkurin skal liggja.
4. Gev eitt stig í senn. „Legg tað saman á miðjuni“ er lættari enn „legg hesi saman og stabla tey eftir liti“.
5. Bjóð tvey úrval, ikki opin spurningar. „Tey bláu handklæðini ella tey hvítu?“ er lættari at svara enn „Hvat vilt tú gera?“
6. Ger tann trupla partin sjálv/ur. Tú málar, tey røra. Tú tráðar nálina, tey vinda garnið.
7. Gev tí eina orsøk. „Hesir servittarnir eru til sunnudagsdøgurðan“ letur arbeiðið kenna meira veruligt.
8. Lat tey hyggja við, um tey heldur vilja tað. National Institute on Aging vísir á, at tað eisini kann vera hugnaligt bert at hyggja við.

Hugskot til virksemi á miðstøði

Arbeiði, sum gevur meining

• Legg handklæði og vaskiklútar saman. Smá, fløt pløgg eru lættast. Ein kurvur við lunknum vaskiklútum kann leggjast saman, slættast og leggjast saman umaftur.
• Finn sokkapør. Byrja við nøkrum fáum, sera ymiskum pørum. Tað er eisini fínt bert at sorta eftir liti.
• Vaska ella turka óbrotligt uppvask. Heitt sápuvatn kennist gott í hondunum. Tað er lættari fyri beinini at turka, meðan ein situr.
• Set borðið. Gev ein sløg av lutum í senn, og set eitt pláss sjálv/ur sum fyrimynd.
• Hjálp við døgurðan. Vaska epli, ríva salat ella røra í eini bollar. Tú tekur tær av knívum og hita.
• Kosta, turka dust ella vaska av. Ein klútur til borðið, ein lættur kostur til trappuna.

Sí hushaldsarbeiði fyri fleiri hugskot.

Tónleikur og rørsla

• Syng gomul yndisløg. Byrja sjálv/ur at syngja; nógv syngja ofta við á løgum, tey hava kent í áratíggju. Sí tónleikur sum virksemi.
• Dansa frítt. Veiva, klappa ella rør teg, so sum tað kennist gott. Tað ber eisini til at sita.
• Kasta ein ballón. Hann flytur seg spakuliga og er lættur at fanga úr einum stóli.
• Gakk ein túr saman. Ganga ein stuttan, kendan túr saman, armin í arm, um tað hjálpir.

Myndir og søgur

• Hygg í einum fotoalbumi. Greið frá tí, tú sært, í staðin fyri at seta spurningar: „Hygg, tann bilin. Sig mær frá honum.“ Sí minnisvirksemi.
• Nýt samrøðukort. Samrøðukort seta eina mynd saman við eini opinari áheitan uttan spurningar.
• Hygg at einum gomlum filmi saman. Vel ein, sum er kendur, ver hjá og steðga til steðgar.

Einfaldir spælir uttan trýst

• Myndapør við myndunum sjónligum. Myndapør letur myndirnar vera sjónligar, so tað snýr seg um at leggja til merkis, ikki um at minnast.
• Finn tað sama. Finn tað sama vísir eina mynd og bert tvey til fýra úrval.
• Sortera saman. Sortera saman er sum at sorta vaski á skíggjanum: pikka á eina mynd og so á rætta kurvin.
• Myndabingo. Myndabingo riggar væl, tá familjan ella ein bólkur er saman.

Um ein spælur byrjar at elva til órógv, steðga og ger okkurt annað. Sí hvussu tit spæla saman.

Ger órógv til eitt virksemi

Órógv ella endurtikin atferð hevur ofta eina orsøk. Family Caregiver Alliance vísir á, at ein persónur, sum altíð tømur eitt skáp, kanska roynir at nøkta eitt brúk fyri at kenna seg uppií og til nyttu. Alzheimer’s Association mælir til at venda slíka orku til eitt hóskandi virksemi í staðin fyri at steðga tí.

Nær tú skalt steðga ella broyta

Steðga, tá tú sært tekin um trættleika, órógv, skomm ella keðsemi, so sum órógv í kroppinum, rynkuta brún, at skumpa ting burtur ella siga „Eg klári tað ikki“. Alzheimer’s Association mælir til at royna aftur eina aðra tíð á degnum ella gera virkismini einfaldari. Neyð ikki. Eitt nei kann koma av ótta ella av, at uppgávan er ov tung; sí tá tey siga nei.

Tað er heilt í lagi at enda tíðliga. Tað er eisini í lagi bert at sita saman við einari kopp av te. Tá førleikar broytast meira, kunnu hugskotini í virksemi á seinasta støði passa betur, og 101 virksemi hevur nógv fleiri at royna.