Аҭак кьаҿ
Адеменциа абжьаратә ҩаӡараҟны зегь раасҭа еиӷьуп икьаҿу, еицырдыруа, шьаҿа-шьаҿала ишоу аусқәа: амаҭәа аҵәахра, амаҵәақәа реиҩшара, аԥшьқәа рыӡхра, ашәаҳәара, аҩызцәара, афотосахьақәа рахәаԥшра, имариоу асахьатә хәмаррақәа. Аускәа еиҿышәца, раԥхьатәи ашьаҿа шәырба, иуадаҩу шәахылаԥш, убри инамыцхәырҭахо аҵакы ашәҭ. Ианамыкәшәо, агәырӷьара аннамҭо иаҟәыҵ.
- Еицырдыруа аҩны усурақәа лассы зегь раасҭа еиӷьуп, избанзар урҭ ихадоу усураны, адуцәа рхымҩаԥгашьаны ирбоит.
- Аҳәара аҵас шәырба, ашьаҿақәа акы-акыла инарыгӡала, иара убас ацынхәрас ҩ-алхра мариоук шәырҭа.
- Зегь раасҭа иуадаҩу шәара шәахылаԥш, убри ашьҭахь ауаҩы инапы злакымкәа иаауа ахәҭа инаигӡарц азы.
- Агәҭынчымра лассы ауаҩы акы ҟаиҵарц шиҭаху азышароуп. «Мап» шәаҳәацынхәрас, иаԥсоу аус идишәгала.
- Ахәаԥшра, маҷк ацхыраара, мамзаргьы аус иаартра иаҟәыҵра — зегь ԥхасҭада иҟоуп.
Ари адаҟьаҿы (5 аҟәшақәа)
Адеменциа абжьаратә ҩаӡара лассы зегь раасҭа идуоу ҩаӡароуп, убри аамҭазы аусқәа иҵоуроу ацхыраара рыҭаххоит. Ажәақәа лассы ирцәыӡуеит, ашьаҿақәа еиларсуа иалагоит, акәа акгьы алагара ауадаҩуп. Аха аусура алахәра, убри аус аҵакы амазарц агәаҳәара аанхоит. Маҷк еиқәыршәарала, ари аҩаӡара иаҵанакуа ауаҩы даара ирацәаны агәырӷьара аиуар алшоит, хаҭала шәара шәацхыраауа еицыжәҵо еицырдыруа аусурақәа, амузика, афотосахьақәа рыла.
Иарбан усқәоу адеменциа абжьаратә ҩаӡараҟны бзиахо?
Икьаҿу, еицырдыруа, напқәала инагӡахо, ашьаҿақәа акы-акыла ишоу аусқәа зегь раасҭа еиӷьуп. Alzheimer’s Association ишазгәанаҭо ала, ҿыц акгьы еиқәыршәатәым: аусқәа каҳарада иҟоу аԥсҭазаара иахәҭакны иҟалар алшоит, ҿырԥштәыс, еицыфатә ҟаҵара, абаҳчаҟны аусура, амузика азыӡырҩра, ма аҩызцәара.
Alzheimer’s Foundation of America ишазгәанаҭо ала, ари аҩаӡараҟны ауаа лассы аус аҵакы амазарц, ма акы ихылаԥшарц агәаҳәара ду рымоуп, убри аҟынтә аусқәа ралагареи рынагӡареи рҿы ацхыраара рыҭаххоит. Урҭ рабжьаратә ҩаӡара асиа иаҵанакуеит амаҭәа аҵәахра, аԥшьқәа рыӡхра, амаҵәақәа реиҩшара, имариоу аснапыркра, еицырдыруа амузика аҵас акәашара, аҩызцәара, ашәаҳәара, имариоу асахьаҭыхра, афотосахьақәа рахәаԥшра.
Аус шԥаеиқәыршәатәу уи агәырӷьара аарԥшырц азы?
Аусқәа реиҳарала рқәҿиара ма рықәымҿиара уи шьеиқәыршәоу иадҳәалоуп. Alzheimer’s Association иара убас Family Caregiver Alliance иргәаҭаз ари аҵасқәа даараӡа ахархәара ду рымоуп:
- Аҭыԥ арыцқьара. Ателевизор шәаҿых, абнашә шәарк, ари аус иаҭаху акакәны еиқәыршәа.
- Шәара шәхаҭа шәалага. Амаҭәа аҵәахра ма аиларҭәара шәалага, убас шәиааиԥхьа: «Ари сцхраауама?»
- Шәырба, анаҩс шәазыԥш. Ашьаҿа акы шәырба. Шәнапыла ишәырба, ҿырԥштәыс, аԥшь ахьышьҭаҵатәу.
- Ашьаҿақәа акы-акыла шәырҭа. «Абжьаранӡа иаарҵәах» аҳәара «арҭ зегь шәҵәахны ԥшшәыла еиҩшәша» аасҭа имариоуп.
- Ҩ-алхра мариоук шәырҭа, аҭак рацәа зҭаху азҵаарақәа мап. «Аҵаашәа алҭынчқәа ма ишкәақәоу?» азҵаара аҭак аҭара «Иарбан усуроу ишәҭаху?» аасҭа имариоуп.
- Зегь раасҭа иуадаҩу шәара шәахылаԥш. Шәара шәаԥхьаӡоит, урҭ еиларҭәоит. Шәара амарда шәҭаҵоит, урҭ аӡахәа еиқәырԥшӡоит.
- Аус аҵакы ашәҭ. «Арҭ асалфеткақәа амҽыша амш фатәызы ауп» уҳәозар, аус иаҳа ихадоуны иҟалоит.
- Ирҭахзар, ахәаԥшра азин рышәҭ. National Institute on Aging ишазгәанаҭо ала, каҳарада ахәаԥшрагьы агәырӷьара аарԥшыр алшоит.
Абжьаратә ҩаӡаразы аусқәа рзы аидеяқәа
Аҩны усурақәа
- Алҭынчқәа рарԥшӡара. Ихәыҷу, имариоу амаҭәақәа зегь раасҭа имариоуп. Иԥшоу алҭынчқәа ркаланк аҵәахра, рырҵәцара, даҽазныкгьы реиқәыршәара ҟалоит.
- Амаҵәақәа реиҩшара. Еиԥшым амаҵәа ҩба-ҩбала шәалага. Ԥшшәыла мацара реиҩшарагьы бзиахоит.
- Имырҩахо аԥшьқәа рыӡхра ма рарӷәра. Иԥшоу, асабынтә ӡы анапқәа рзы гәахәарауп. Итәаны аԥшьқәа рарӷәра ашьапы лассы иацхыраауеит.
- Астол аҿы аԥшьқәа ршьҭаҵара. Акакәны ахархәага шәырҭала, ҿырԥштәыс шәхаҭа астол аҿы акы шәшьҭаҵа.
- Афатә ҟаҵараҟны ацхыраара. Акартофқәа рыӡхра, асалат аӡра, ма аԥшь еиларҭәара. Аҩақәеи амцеи шәара шәахылаԥш.
- Арыцқьара, агәабара, ма ашәара. Астол азы амаҭәа, аҩны ҿаԥхьа арыцқьаразы имариоу алаба.
Даҽа рацәак шәахәаԥш household tasks аҟны.
Амузикеи аиҭаҵреи
- Раԥхьатәи ашәақәа раҳәара. Шәара шәхаҭа ашәаҳәара шәалага; уамашәа рацәа ауаа шәацырҳәалоит шықәсырацәала издыруа ашәақәа. Шәахәаԥш music activities.
- Ахьыԥшымрала акәашара. Шәҵашәыршәа, шәнапы шәаҵәца, ма шәгәы ишызҭаху шәеиҭаҵ. Итәаны акәашарагьы бзиахоит.
- Аҳауатә шар ахсара. Уи ԥсынкны ицоит, итәаныгьы акапареи ааникылареи мариоуп.
- Еицыҩызцәара. Икьаҿу, еицырдыруа амҩақәа рахь шәныҟәа, иахәҭазар напыла еицышәкыла.
Афотосахьақәеи аҭоурыхқәеи
- Афотоальбом ахәаԥшра. Азҵаарақәа раасҭа ишәбо аӡбахә шәҳәа: «Ари амашьына дахәаԥш. Сзеиҭаҳәа убри атәы.» Шәахәаԥш reminiscence activities.
- Ацәажәаразы акартқәа рхархәара. Conversation cards асахьеи аԥышәара змам аиҿцәажәареи реидыскылоит.
- Еицырдыруа афильм ахәаԥшра. Еицырдыруа акы шәалх, азааигәара шәаангыл, аԥсшьарақәагьы шәаҟәыҵла.
Имариоу, агәҭынчымра змам ахәмаррақәа
- Асахьақәа рпақәа (иаарту асахьақәа). Picture pairs асахьақәа ҿакны иаанрыжьуеит, убри аҟынтә уи агәалашәара акәымкәа, агәаҭара ауп.
- Еиԥшу аԥшаара. Find the same асахьаки ҩба инаркны ԥшьба рҟынӡа алхрақәеи аарԥшуеит.
- Еицыҩшара. Sort together аекранаҿы амаҭәа аиҩшара еиԥшуп: асахьа шәақәыӷәӷәа, анаҩс уи акалан.
- Асахьатә бинго. Picture bingo аҭаацәара ма агәыԥқәа рзы даара бзиахоит.
Ахәмарра агәаҟра ма агәаӷьра аарԥшыр, иаҟәыҵны даҽа уск шәалага. Шәахәаԥш how to play together.
Агәҭынчымра аусурахь аиагара
Агәҭынчымра ма аусқәа реиҭаҳәара лассы мзыз амоуп. Family Caregiver Alliance ишазгәанаҭо ала, ашкаф лассы-лассы иҭазыцқьо ауаҩы аус диҿазарц, инапы злакымкәа иаауа ахәҭа аарԥшырц шиҭаху убри ауп. Alzheimer’s Association убри амч аанкылара аасҭа, иақәшәо аусурахь аиагара агәадиҵоит.
| Ишәбо | Шәара шәҭар шәылшо |
|---|---|
| Астол ашәара ма анапы ахаркра | Илаҟьоу амаҭәеи астол арыцқьаразы аҳәареи |
| Ашьапы еиҭаҵра ма акәашара | Ииашоу аритм змоу амузика |
| Ашкафқәа ма аҭыӡқәа рыҭацқьара | Амаҭәақәа ма алҭынчқәа ркалан, реиҩшареи рҵәахреи азы |
| Даҽазныкгьы убри азҵаара аҭара | Агәрагара, анаҩс еицыҳәатәу ашәа ма еицыҟаҵатәу аус |
| Аҩны ахь-аахыс аныҟәара | Еицыҩызцәара, ма акакра иадҳәалоу аус |
| Ахьца агәҭынчымра | Алашара бзиаҿы иҭынчу, еицырдыруа аус; шәахәаԥш late-day restlessness |
Ианаҟәыҵтәу ма аус ԥсахтәу
Ауаҩы данеурахо, агәҭынчымра, аԥхашьара ма ахы рҿахәыра аншәбо — ҿырԥштәыс, агәҭынчымра, аҿаԥхьа аԥсахра, амаҭәақәа рцакра ма «слымшоит» ҳәа аҳәара — убри аамҭазы иаҟәыҵ. Alzheimer’s Association ишазгәанаҭо ала, даҽа аамҭак азы даҽазныкгьы шәалага, ма аус имариоу шәырҭа. Амч шәамхархәан. Амап аҳәара ашәара аҟынтә ма аус даара иуадаҩны иҟазар алшоит; шәахәаԥш when they say no.
Иаартра иаҟәыҵра ԥхасҭада иҟоуп. Ачаи кьасеик шәацуны итәарагьы бзиахоит. Аҵадыррақәа анԥсахуа, late-stage activities аҟны иҟоу аидеяқәа иаҳа ирықәшәар алшоит, иара убас 101 activities даҽа рацәа аидеяқәа шәырҭоит.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Адеменциа абжьаратә ҩаӡараҟны иарбан усқәоу зегь раасҭа еиӷьу?
Икьаҿу, еицырдыруа, напқәала инагӡахо аусқәа лассы еиӷьуп: алҭынчқәа рарԥшӡара, амаҵәақәа реиҩшара, аԥшьқәа рыӡхра, астол аҿы аԥшьқәа ршьҭаҵара, раԥхьатәи ашәақәа раҳәара, аҩызцәара, афотосахьақәа рахәаԥшра, имариоу асахьатә хәмаррақәа. Аусқәа шьаҿа-шьаҿала шәша, шәара шәацхыраауа еицышәҵа.
Шьҭа, ауаҩы аус далалгартә шԥаҟаҵатәу?
Зегь еиқәыршәаны шәырҭа, анаҩс шәхаҭа аус шәалага, иара убас шәхылаԥшуа ауаҩы шәиааиԥхьа: «Ари алҭынчқәа сцхраауама?» Уамашәа рацәа ауаа аус алахәра рҭахуп, аха иалагара ауадаҩуп. Раԥхьатәи ашьаҿа ацырбара лассы аиҭаҳәара аасҭа еиӷьуп.
Ауаҩы акоуп-акы даҽазныкгьы иааникылс иҟаиҵозар, иҟаҵатәузеи?
Аиҭаҳәара лассы ԥхасҭада иҟоуп, уи ауаҩы аус диҿазарц шиҭаху, ма агәралра шиҭаху азышароуп. Уи аиашара ацынхәрас, убри аҵас иақәшәо аус идишәгала, ҿырԥштәыс, алҭынчқәа рҵәахразы акалан ма ашәа еицышәҳәа.
Аус шәара ишәҭахыз еиԥш инамыгӡазарзеи?
Аԥхасҭа амамзар, убас иаанрыжь. Алҭынчқәа егьырҭ реиԥшымкәа еиқәыршәазар, ма аҵәцақәа рыҭыԥ иқәмыргылазар — акгьы аԥхасҭа амам. Уи аиашара агәнаҳауа иҟалоит, аха рыхаҭа ишырҭаху еиԥш ирыбзоурахар, рхы амч амоуп, хадароуп ҳәа ирыԥхьаӡоит.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Middle-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging