Hoạt động cho người sa sút trí tuệ giai đoạn giữa

Giai đoạn giữa của sa sút trí tuệ thường là giai đoạn dài nhất, và là lúc các hoạt động bắt đầu cần sự hỗ trợ thật sự. Lời nói đến khó hơn, các bước bị lẫn lộn và việc bắt đầu bất cứ điều gì cũng có thể thấy nặng nề. Nhưng mong muốn được có ích và được tham gia thường vẫn còn. Chỉ cần chuẩn bị một chút, người ở giai đoạn giữa vẫn có thể tận hưởng rất nhiều điều, nhất là những việc quen thuộc, âm nhạc và hình ảnh, làm cạnh bên bạn.

Hoạt động nào hiệu quả ở giai đoạn giữa?

Những hoạt động ngắn, quen thuộc, làm bằng tay và chia thành từng bước đơn lẻ là hiệu quả nhất. Alzheimer’s Association cho biết bạn không cần nghĩ ra những việc mới để làm: hoạt động có thể là một phần của sinh hoạt bình thường, như cùng nấu bữa tối, làm vườn, nghe nhạc hay đi dạo.

Alzheimer’s Foundation of America lưu ý rằng người ở giai đoạn này thường có nhu cầu mạnh mẽ được làm điều có ý nghĩa hoặc được chăm sóc một thứ gì đó, và cần được giúp để bắt đầu hay tiếp tục một hoạt động. Danh sách cho giai đoạn giữa của tổ chức này gồm gấp quần áo, rửa bát, ghép đôi tất, tập thể dục nhẹ, nhảy theo nhạc quen thuộc, đi dạo có người dẫn, hát cùng nhau, vẽ đơn giản và xem album ảnh.

Làm sao chuẩn bị một hoạt động cho thuận lợi?

Phần lớn hoạt động thành hay bại ở khâu chuẩn bị. Những thói quen sau, rút ra từ Alzheimer’s Association và Family Caregiver Alliance, tạo ra khác biệt lớn nhất:

1. Dọn gọn không gian. Tắt TV, đóng cửa và chỉ bày ra những thứ hoạt động cần.
2. Tự bạn bắt đầu. Bắt đầu gấp hoặc khuấy rồi mời người thân vào cùng: “Mẹ giúp con việc này với?”
3. Làm mẫu rồi chờ. Làm mẫu một bước. Chỉ tay hoặc dùng tay dẫn nhẹ, ví dụ chỉ chỗ đặt cái đĩa.
4. Đưa từng bước một. “Gấp đôi lại” dễ hơn “gấp những cái này rồi xếp chồng theo màu.”
5. Đưa hai lựa chọn, đừng hỏi câu mở. “Khăn xanh hay khăn trắng ạ?” dễ trả lời hơn “Mẹ muốn làm việc gì?”
6. Tự làm phần khó. Bạn đong, người thân khuấy. Bạn xỏ kim, người thân cuộn len.
7. Cho việc làm một lý do. “Những chiếc khăn ăn này để dùng cho bữa cơm gia đình cuối tuần” khiến công việc có ý nghĩa thật.
8. Để người thân đứng xem nếu họ thích. National Institute on Aging lưu ý rằng chỉ đứng xem cũng có thể là một niềm vui.

Ý tưởng hoạt động cho giai đoạn giữa

Những việc có ích

• Gấp khăn tắm và khăn mặt. Đồ nhỏ, phẳng là dễ nhất. Một giỏ khăn mặt ấm có thể được gấp, vuốt phẳng rồi gấp lại.
• Ghép đôi tất. Bắt đầu với vài đôi rất khác nhau. Chỉ phân loại theo màu cũng được.
• Rửa hoặc lau bát đĩa không dễ vỡ. Nước ấm có xà phòng làm đôi tay dễ chịu. Ngồi lau bát đỡ mỏi chân hơn.
• Dọn bàn ăn. Đưa từng loại đồ một, và tự bạn bày một chỗ ngồi làm mẫu.
• Giúp nấu bữa tối. Rửa khoai, xé rau, khuấy một tô. Bạn lo dao và bếp lửa.
• Quét, phủi bụi hoặc lau. Một chiếc khăn để lau bàn, một cây chổi nhẹ để quét hiên.

Xem việc nhà để có thêm nhiều ý tưởng.

Âm nhạc và vận động

• Hát những bài xưa yêu thích. Bạn hãy hát trước; nhiều người sẽ hát theo những bài đã thuộc hàng chục năm. Xem hoạt động âm nhạc.
• Nhảy tự do. Đung đưa, vỗ tay hoặc cử động sao cho thấy dễ chịu. Ngồi cũng được.
• Tung bóng bay. Bóng bay bay chậm và dễ bắt khi ngồi trên ghế.
• Đi dạo có người dẫn. Cùng đi một vòng ngắn quen thuộc, khoác tay nhau nếu thấy hữu ích.

Hình ảnh và câu chuyện

• Xem một cuốn album ảnh. Hãy nhận xét về những gì bạn thấy thay vì đặt câu hỏi: “Nhìn chiếc xe kìa. Kể con nghe về nó đi.” Xem hoạt động ôn lại kỷ niệm.
• Dùng thẻ trò chuyện. Thẻ trò chuyện ghép một bức hình với một gợi ý mở, không hỏi bài.
• Cùng xem một bộ phim cũ. Chọn bộ phim quen thuộc, ngồi gần bên và tạm dừng để nghỉ.

Những trò chơi đơn giản, không áp lực

• Ghép đôi hình với hình luôn hiện rõ. Ghép đôi hình để các hình luôn hiện rõ, nên đây là trò nhận ra, không phải trò ghi nhớ.
• Tìm hình giống. Tìm hình giống cho xem một hình và chỉ hai đến bốn lựa chọn.
• Cùng phân loại. Cùng phân loại giống như phân loại đồ giặt ngay trên màn hình: chạm vào một hình, rồi chạm vào chiếc giỏ của nó.
• Lô tô hình ảnh. Lô tô hình ảnh rất hợp cho những buổi họp mặt gia đình và nhóm.

Nếu một trò chơi bắt đầu gây bực bội, hãy dừng lại và làm việc khác. Xem cách chơi cùng nhau.

Biến sự bồn chồn thành một hoạt động

Hành vi bồn chồn hoặc lặp đi lặp lại thường có lý do. Family Caregiver Alliance chỉ ra rằng một người cứ dọn trống tủ quần áo có thể đang cố đáp ứng nhu cầu được thấy bận rộn và có ích. Alzheimer’s Association gợi ý hướng nguồn năng lượng ấy vào một hoạt động phù hợp, thay vì ngăn lại.

Khi nào nên dừng hoặc đổi hướng

Hãy dừng khi thấy dấu hiệu mệt mỏi, bực bội, ngại ngùng hay chán, như loay hoay, cau mày, đẩy đồ ra hoặc nói “tôi không làm được.” Alzheimer’s Association gợi ý thử lại vào một thời điểm khác trong ngày hoặc làm hoạt động đơn giản hơn. Đừng ép. Việc từ chối có thể xuất phát từ nỗi sợ hoặc từ việc quá khó; xem khi họ nói không.

Kết thúc sớm cũng không sao. Chỉ ngồi cạnh nhau bên tách trà cũng vậy. Khi khả năng thay đổi thêm, những ý tưởng trong hoạt động giai đoạn muộn có thể hợp hơn, và 101 hoạt động còn rất nhiều ý tưởng để thử.