Activiteiten bij dementie in de middenfase

De middenfase van dementie is vaak de langste, en dan beginnen activiteiten echte ondersteuning nodig te hebben. Woorden komen minder makkelijk, stappen raken door elkaar en beginnen aan iets kan zwaar voelen. Toch blijft de wens om nuttig te zijn en erbij te horen meestal bestaan. Met een beetje voorbereiding kan iemand in de middenfase nog verrassend veel genieten, vooral van vertrouwde klusjes, muziek en plaatjes, naast jou.

Welke activiteiten werken goed bij dementie in de middenfase?

Korte, vertrouwde activiteiten met de handen, verdeeld in losse stappen, werken het best. De Alzheimer’s Association schrijft dat je geen nieuwe dingen hoeft te verzinnen: activiteiten kunnen bij het gewone leven horen, zoals samen koken, tuinieren, naar muziek luisteren of een stuk wandelen.

De Alzheimer’s Foundation of America schrijft dat mensen in deze fase vaak sterk de behoefte hebben om iets zinvols te doen of voor iets te zorgen, en hulp nodig hebben om met activiteiten te beginnen of door te gaan. Op de lijst voor de middenfase staan onder meer de was opvouwen, afwassen, sokken uitzoeken, makkelijke beweging, dansen op bekende muziek, begeleide wandelingen, meezingen, eenvoudig schilderen en fotoalbums doorbladeren.

Hoe zet je een activiteit zo op dat het lukt?

De meeste activiteiten slagen of mislukken bij de voorbereiding. Deze gewoonten, afkomstig van de Alzheimer’s Association en de Family Caregiver Alliance, maken het grootste verschil:

1. Maak de ruimte vrij. Zet de tv uit, doe de deur dicht en leg alleen neer wat nodig is voor de activiteit.
2. Begin zelf. Begin met opvouwen of roeren en nodig de ander uit: “Wil je me hiermee helpen?”
3. Laat zien, en wacht dan. Doe één stap voor. Wijs of leid met je hand, bijvoorbeeld door te laten zien waar het bord moet komen.
4. Geef één stap tegelijk. “Vouw hem dubbel” is makkelijker dan “vouw deze op en stapel ze op kleur”.
5. Bied twee keuzes aan, geen open vragen. “De blauwe of de witte handdoeken?” is makkelijker te beantwoorden dan “Welk klusje wil je doen?”
6. Doe het moeilijke deel zelf. Jij meet af, de ander roert. Jij rijgt de naald in, de ander windt de wol.
7. Geef er een reden bij. “Deze servetten zijn voor het zondagse diner” laat het klusje echt voelen.
8. Laat iemand kijken als hij of zij dat liever doet. Het National Institute on Aging schrijft dat alleen al kijken ook prettig kan zijn.

Ideeën voor activiteiten in de middenfase

Nuttige klusjes

• Vouw handdoeken en washandjes op. Kleine, platte dingen zijn het makkelijkst. Een mand warme washandjes kun je opvouwen, gladstrijken en opnieuw opvouwen.
• Zoek sokken bij elkaar. Begin met een paar heel verschillende paren. Alleen sorteren op kleur is ook goed.
• Was of droog onbreekbaar serviesgoed af. Warm zeepsop voelt prettig aan de handen. Zittend afdrogen is minder zwaar voor de benen.
• Dek de tafel. Geef één soort voorwerp tegelijk en dek zelf één plek als voorbeeld.
• Help met het eten. Aardappels wassen, sla scheuren of in een kom roeren. Jij doet de messen en het vuur.
• Veeg, stof af of neem af. Een doek voor de tafel, een lichte bezem voor het terras.

Zie klusjes in huis voor er veel meer.

Muziek en beweging

• Zing oude favorieten. Begin zelf te zingen; veel mensen doen mee met liedjes die ze al tientallen jaren kennen. Zie muziekactiviteiten.
• Dans vrij. Wieg, klap of beweeg zoals het prettig voelt. Zittend mag ook.
• Gooi een ballon heen en weer. Hij beweegt langzaam en is vanuit een stoel makkelijk te vangen.
• Maak een begeleide wandeling. Loop samen een korte, vertrouwde ronde, desnoods arm in arm.

Plaatjes en verhalen

• Blader door een fotoalbum. Zeg wat je ziet in plaats van vragen te stellen: “Kijk, die auto. Vertel er eens over.” Zie activiteiten rond herinneringen.
• Gebruik gesprekskaarten. Gesprekskaarten combineren een plaatje met een open vraag zonder quiz.
• Kijk samen een oude film. Kies een bekende, blijf dichtbij en pauzeer voor een rustmoment.

Eenvoudige spelletjes zonder druk

• Paren zoeken met zichtbare plaatjes. Bij Paren zoeken blijven de plaatjes zichtbaar, dus het gaat om opmerken, niet om onthouden.
• Hetzelfde plaatje. Hetzelfde plaatje toont één plaatje met maar twee tot vier keuzes.
• Samen sorteren. Samen sorteren is als de was sorteren op het scherm: tik op een plaatje en dan op het mandje.
• Plaatjesbingo. Plaatjesbingo werkt goed bij familiebijeenkomsten en in groepen.

Gaat een spel frustratie geven, stop dan en doe iets anders. Zie samen spelen.

Onrust omzetten in een activiteit

Onrustig of herhalend gedrag heeft vaak een reden. De Family Caregiver Alliance wijst erop dat iemand die steeds een kast leeghaalt, mogelijk probeert te voldoen aan de behoefte om bezig en productief te zijn. De Alzheimer’s Association stelt voor zulke energie om te leiden naar een passende activiteit, in plaats van haar te stoppen.

Wanneer je stopt of van koers verandert

Stop als je tekenen ziet van vermoeidheid, frustratie, schaamte of verveling, zoals friemelen, fronsen, dingen wegduwen of “ik kan het niet” zeggen. De Alzheimer’s Association stelt voor het op een ander moment van de dag opnieuw te proberen of de activiteit eenvoudiger te maken. Dwing niets af. Een weigering kan voortkomen uit angst of uit een taak die te moeilijk is; zie als iemand nee zegt.

Eerder stoppen is prima. Gewoon samen zitten met een kopje thee ook. Als de mogelijkheden verder veranderen, passen de ideeën in activiteiten voor de latere fase misschien beter, en in 101 activiteiten vind je er nog veel meer om te proberen.