मधल्या टप्प्यातील डिमेन्शियासाठी उपक्रम

डिमेन्शियाचा मधला टप्पा अनेकदा सर्वात दीर्घ असतो, आणि याच वेळी उपक्रमांना खऱ्या आधाराची गरज भासू लागते. शब्द कमी सहज येतात, पायऱ्या गडबडतात आणि काहीही सुरू करणे कठीण वाटू शकते. पण उपयोगी आणि सहभागी असण्याची इच्छा सहसा टिकून राहते. थोड्या मांडणीने मधल्या टप्प्यातील व्यक्ती आश्चर्य वाटावे इतक्या गोष्टींचा आनंद घेऊ शकते, विशेषतः ओळखीची कामे, संगीत आणि चित्रे आपल्या शेजारी बसून.

मधल्या टप्प्यातील डिमेन्शियामध्ये कोणते उपक्रम चांगले चालतात?

एकेका पायरीत विभागलेले छोटे, ओळखीचे, हाताने करण्याचे उपक्रम सर्वोत्तम चालतात. Alzheimer’s Association म्हणते की करण्यासाठी नवीन गोष्टी शोधण्याची गरज नाही: उपक्रम रोजच्या जगण्याचा भाग असू शकतात, जसे की एकत्र जेवण करणे, बागकाम, संगीत ऐकणे किंवा फेरफटका मारणे.

Alzheimer’s Foundation of America नमूद करते की या टप्प्यातील व्यक्तींना अनेकदा उद्देशपूर्ण वाटण्याची किंवा कशाची तरी काळजी घेण्याची तीव्र गरज असते, आणि उपक्रम सुरू करायला किंवा चालू ठेवायला मदत लागते. त्यांच्या मधल्या टप्प्यातील यादीत कपड्यांच्या घड्या घालणे, भांडी धुणे, मोजे वेगळे करणे, सोपा व्यायाम, ओळखीच्या संगीतावर नाचणे, सोबत फेरफटका, सामूहिक गाणी, सोपे रंगकाम आणि फोटो अल्बम पाहणे यांचा समावेश आहे.

उपक्रम चालावा म्हणून तो कसा मांडावा?

बहुतेक उपक्रम मांडणीवरच यशस्वी किंवा अयशस्वी होतात. Alzheimer’s Association आणि Family Caregiver Alliance यांच्याकडून घेतलेल्या या सवयी सर्वात मोठा फरक पाडतात:

1. जागा मोकळी करा. टीव्ही बंद करा, दार लावा आणि उपक्रमाला लागेल तेवढेच बाहेर ठेवा.
2. सुरुवात आपणच करा. घड्या घालायला किंवा ढवळायला सुरू करा आणि त्यांना बोलवा: “यात मला मदत कराल का?”
3. दाखवा, मग थांबा. एक पायरी करून दाखवा. बोट दाखवा किंवा हाताने मार्गदर्शन करा, उदाहरणार्थ ताट कुठे ठेवायचे ते दाखवा.
4. एका वेळी एकच पायरी द्या. “यांच्या घड्या घालून रंगानुसार रचा” यापेक्षा “याची अर्धी घडी घाला” सोपे आहे.
5. खुल्या प्रश्नांऐवजी दोन पर्याय द्या. “तुम्हाला काय करायचे आहे?” यापेक्षा “निळे टॉवेल की पांढरे?” याचे उत्तर देणे सोपे आहे.
6. अवघडाचा भाग आपण करा. आपण मोजा, त्या ढवळतात. आपण सुईत दोरा ओवा, त्या लोकर गुंडाळतात.
7. त्याला कारण द्या. “हे नॅपकिन्स रविवारच्या जेवणासाठी आहेत” असे म्हटल्याने काम खरे वाटते.
8. त्यांना हवे असेल तर पाहू द्या. National Institute on Aging नमूद करते की फक्त पाहणेही आनंददायी असू शकते.

मधल्या टप्प्यासाठी उपक्रमांच्या कल्पना

उपयोगी कामे

• टॉवेल आणि फडक्यांच्या घड्या घाला. लहान, सपाट वस्तू सर्वात सोप्या असतात. उबदार फडक्यांची एक टोपली घडी घालता येते, सपाट करता येते आणि पुन्हा घडी घालता येते.
• मोज्यांच्या जोड्या लावा. काही अगदी वेगळ्या जोड्यांपासून सुरुवात करा. फक्त रंगानुसार वेगळे करणेही चालते.
• न फुटणारी भांडी धुवा किंवा पुसा. कोमट, साबणाचे पाणी हातांना सुखद वाटते. बसून पुसणे पायांना सोपे जाते.
• ताट-वाट्या मांडा. एका वेळी एकाच प्रकारची वस्तू द्या, आणि नमुना म्हणून एक जागा आपण मांडा.
• जेवणात मदत करा. बटाटे धुणे, पाने तोडणे किंवा भांड्यातले ढवळणे. सुरी आणि आचेचे काम आपण करा.
• झाडा, धूळ पुसा किंवा फडके फिरवा. टेबलासाठी फडके, अंगणासाठी हलका झाडू.

अनेक आणखी कल्पनांसाठी घरगुती कामे पाहा.

संगीत आणि हालचाल

• जुनी आवडती गाणी गा. आपण स्वतः गायला सुरुवात करा; अनेक जण दशकानुदशके ओळखीच्या गाण्यांत सामील होतात. संगीत उपक्रम पाहा.
• मोकळेपणाने नाचा. डोला, टाळ्या वाजवा किंवा जसे बरे वाटते तशी हालचाल करा. बसूनही चालते.
• फुगा उडवा. तो हळू जातो आणि खुर्चीतून झेलायला सोपा असतो.
• सोबत फेरफटका मारा. एका छोट्या, ओळखीच्या वाटेवर एकत्र चाला, मदत होत असेल तर हातात हात घालून.

चित्रे आणि गोष्टी

• फोटो अल्बम पाहा. प्रश्न विचारण्याऐवजी जे दिसते त्यावर टिप्पणी करा: “ती गाडी पाहा. तिच्याबद्दल सांगा.” जुन्या आठवणींचे उपक्रम पाहा.
• गप्पांची कार्डे वापरा. गप्पांची कार्डे चित्र आणि खुला, परीक्षा नसलेला प्रश्न जोडतात.
• जुना चित्रपट एकत्र पाहा. ओळखीचा निवडा, जवळ राहा आणि विश्रांतीसाठी थांबा.

सोपे, दडपणाशिवायचे खेळ

• चित्रे दिसत ठेवून चित्र जोड्या. चित्र जोड्या मध्ये चित्रे दिसत राहतात, त्यामुळे ते लक्षात ठेवण्याबद्दल नव्हे, तर लक्ष देण्याबद्दल आहे.
• तेच शोधा. तेच शोधा मध्ये एक चित्र आणि फक्त दोन ते चार पर्याय दिसतात.
• एकत्र वर्गीकरण. एकत्र वर्गीकरण म्हणजे स्क्रीनवर कपडे वेगळे करण्यासारखे आहे: चित्रावर टॅप करा, मग त्याच्या टोपलीवर.
• चित्र बिंगो. चित्र बिंगो कुटुंबाच्या मेळाव्यांसाठी आणि गटांसाठी चांगले चालते.

एखाद्या खेळाने चिडचिड होऊ लागली, तर थांबा आणि दुसरे काहीतरी करा. एकत्र कसे खेळावे पाहा.

अस्वस्थतेचे उपक्रमात रूपांतर करणे

अस्वस्थ किंवा पुन्हा पुन्हा होणाऱ्या वागण्यामागे अनेकदा कारण असते. Family Caregiver Alliance निदर्शनास आणते की सतत कपाट रिकामे करणारी व्यक्ती व्यस्त आणि उत्पादक वाटण्याची गरज पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करत असू शकते. Alzheimer’s Association अशी ऊर्जा थांबवण्याऐवजी जुळणाऱ्या उपक्रमाकडे वळवण्याचे सुचवते.

केव्हा थांबावे किंवा दिशा बदलावी

थकवा, चिडचिड, लाजिरवाणे वाटणे किंवा कंटाळ्याची चिन्हे दिसली की थांबा, जसे की चुळबुळ, भुवया आकसणे, वस्तू दूर ढकलणे किंवा “मला जमत नाही” म्हणणे. Alzheimer’s Association दिवसाच्या वेगळ्या वेळी पुन्हा प्रयत्न करण्याचे किंवा उपक्रम आणखी सोपा करण्याचे सुचवते. जबरदस्ती करू नका. नकार भीतीतून किंवा काम खूप अवघड असल्यामुळे येऊ शकतो; नकार दिल्यावर पाहा.

लवकर संपवणे चालते. एक कप चहा घेत फक्त एकत्र बसणेही चालते. क्षमता आणखी बदलल्या की उशिराच्या टप्प्यातील उपक्रम मधील कल्पना जास्त योग्य ठरू शकतात, आणि 101 उपक्रम मध्ये करून पाहायला आणखी अनेक आहेत.