ޑިމެންޝިއާ ހުރި ބޮޑެތި މީހުންނަށް އާޓް އަދި ކްރާފްޓް

އާޓް އަދި ކްރާފްޓް މަސައްކަތްތަކުން ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ ބޮޑެތި މީހުންނަށް، ރަނގަޅު ބަސްތައް ހޯދުމަށް ބަރޯސާ ނުކޮށް އެމީހުންގެ ހިތްވަރު ދައްކާލުމުގެ ގޮތެއް ލިބެދާނެއެވެ. Alzheimer’s Association ބުނާ ގޮތުގައި އާޓް މަސައްކަތްތަކުން ކުރެވުނު ކަމެއްގެ އުފާވެރިކަމާއި މަގުސަދެއް ލިބިދާނެ، އަދި އަމިއްލަ ހިތްވަރު ދައްކާލުމުގެ ފުރުސަތުވެސް ލިބިދާނެއެވެ؛ މިއީ ޑިމެންޝިއާ ހުރި މީހާއަށްވެސް، ބަލަން އެހީތެރިވާ މީހާއަށްވެސް ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ. މުހިންމު ކަމަކީ ކަންތައް ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް، ސާދާކޮށް، އަދި ފިތުން ނެތި ބަހައްޓައިގަތުމެވެ. މި ޞަފްޙާގައި ވަކި މަސައްކަތްތައް، އެ ތައްޔާރު ކުރާނެ ގޮތް، އަދި ޙާލަތު ބަދަލުވާއިރު އެ ބަދަލު ކުރާނެ ގޮތް ބަޔާން ކުރެވިފައިވެއެވެ.

އާޓް މަސައްކަތެއް ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ އެއްޗަކަށް ހަދަނީ ކޮން ކަމުންތޯ؟

ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ އާޓް މަސައްކަތެއްގައި ބޭނުން ކުރަނީ ހަގީގީ ތަކެތި، ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ މައުޟޫތަކާއި އިޙްތިރާމް އެކުވެރި ބަހުރުވައެވެ. Alzheimer’s Association އިރުޝާދު ދެނީ މަސައްކަތްތައް ބޮޑެތި މީހުންގެ ފެންވަރަށް ބަހައްޓައި، އިޙްތިރާމް ނެތް ނުވަތަ ކުޑަކުދިންނަށް ކުރާ އެއްޗެއް ފަދައިން ފެންނާނެ އެއްޗެއް ދުރުކުރަން ބުނެގެންނެވެ.

އެ މީހާގެ އަމިއްލަ ރުހުމާ ގުޅޭ ގޮތުން ވިސްނާށެވެ. ފޮތްވަންނަން ކަމަށް ރުހުންތެރިވި މީހަކަށް ފެބްރިކް ބޭނުން ކުރުން ކަމަށް ރުހިދާނެއެވެ. ރިޓަޔަރުވެފައިވާ އިންޖިނިއަރަކަށް ބޮޑު ޓުކުޑަތަކުން ހަދާ މޮޑެލް ކިޓެއް ނުވަތަ މަސައްކަތަކަށް ހާޑްވެއާ ތަރުތީބު ކުރުން ކަމަށް ރުހިދާނެއެވެ. ކުރިން މުދައްރިސަކު ކަމުގައި ހުންނެވި މީހަކަށް ކާޑު ހެދުން ކަމަށް ރުހިދާނެއެވެ.

ނަތީޖާއަށް ވުރެ މަސައްކަތް ކުރާ މިންވަރަށް ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހެނީ ކީއްވެ؟

އެއްކޮށް ހޭދަ ކުރާ ވަގުތަކީ މުހިންމު ކަމަށް ވާތީއެވެ. Alzheimer’s Association ގެ ގޭގައި ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކާ ބެހޭ އިރުޝާދު ގައި ބުނަނީ ނަތީޖާއަށް ނޫން، މަސައްކަތް ކުރާ މިންވަރަށް ސަމާލުކަން ދޭން ކަމަށެވެ. «ހަމަ ނޫ ކުލަ އެކަން» ވެސް އެއީ ކުޅެވޭ ތަސްވީރެކެވެ. ތިން ތަސްވީރު އެކުލެވިފައިވާ ކޮލާޖެއްވެސް ކޮލާޖެކެވެ.

އެ ޖަމިއްޔާ އިތުރަށް ބުނަނީ، ވަރަށް ހުނަރުވެރި ފަންނާނަކަށް އެމީހުންގެ މަސައްކަތުގައި އަންނަ ބަދަލުތަކުން ފިތުން އުފެދިދާނެ ނަމަވެސް، ހުނަރެއް ނެތް މީހަކަށް އަމިއްލަ ހިތްވަރު ދައްކާލުމުގެ އާ ފުރުސަތެއް ކަމުގައި އުފާވެރިކޮށް ހޭދަ ކުރެވިދާނެއެވެ. އެ މީހާ ކުރިން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ކުރި ހުނަރުވެރި މީހަކު ނަމަ، އެމީހުން ރަނގަޅަށް ދަންނަ މީޑިއާއާ ތަފާތު މީޑިއާއެއް އަށް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ؛ އޭރުން އެކަން އަބުރާ ކުރި މަސައްކަތާ އަޅާކިޔުމެއް ނޫން، ކުޅޭ ކަމެއް ފަދައިން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ.

އަށް މަސައްކަތް ކުރެވޭ އާޓް އަދި ކްރާފްޓް ޚިޔާލުތައް

ކޮންމެ ޚިޔާލަކާ އެކު އެކަން އުނދަގޫ ވެއްޖެ ނަމަ ސާދާ ކުރާނެ ގޮތްވެސް ހިމެނިފައިވެއެވެ.

1. ވޯޓަރކަލަރ ވޮޝް. ބޯ ވޯޓަރކަލަރ ކަރުދާހެއް ތެތްކޮށް، ބޮޑު ބްރަޝެއް ބޭނުންކޮށް ކުލަ އެއްކޮށް ވެއްޓުމަށް ދޫކޮށްލާށެވެ. ކުލަތައް އަމިއްލައަށް ފެތުރޭތީ ނުބައި ނަތީޖާއެއް ނުއުފެދޭނެއެވެ. ސާދާ ކުރުމަށް: ދެ ކުލަ އެކަނި ދީށެވެ، ނުވަތަ ތެތް ނިޝާން ފެންނަ ކަޅު ކަރުދާހެއްގައި ފެނުން ކުލަ ޖައްސާށެވެ.
2. މެގަޒިން ކޮލާޖް. ބަގީޗާކުރުން، ކެއުން ތައްޔާރުކުރުން، ކާރު، ދަތުރުފަތުރު ނުވަތަ އެ މީހާގެ ކުރީގެ ޝައުގުވެރިކަންތަކާ ބެހޭ މެގަޒިންތަކުން ކުރިން ތަސްވީރުތައް ކަނޑާލާށެވެ. ކާޑް ސްޓޮކް މަތީގައި ތަސްވީރުތައް ހޮވައި ގުއާ ކުރުމަށް ދޫކޮށްލާށެވެ. ސާދާ ކުރުމަށް: ކުރިން ކަނޑާފައިވާ ހަތަރު ތަސްވީރާއި ގުއާ ސްޓިކެއް ދީ، އެއްކޮށް ގުއާ ކުރާށެވެ.
3. މަތަކުރުމެއް އެޅުން. Alzheimer’s Foundation of America ހުށަހަޅަނީ ކަނޑާފައިވާ މަތަކުރުމާއި ފަތްޕިލަ ހިމެނޭ ތަކެތި ސާދާ މައުސިމީ އެޅުމެއް ގޮތުގައި އެޅުމަށެވެ. ބޯ، ސްތިރު ވޭސް އަދި ކުރިން ކަނޑާފައިވާ ޑަގަނޑުތައް ބޭނުން ކުރާށެވެ. ސާދާ ކުރުމަށް: ކުޑަ ކަޕެއްގައި އެއްކޮށް އެއް ޑަގަނޑެއް ޖަހާށެވެ.
4. ޕްރެސް ކުރި މަތަކުރުމުން ކާޑު. ބުކޭއެއްގެ ގެއްލިތަކުގެ މެދުގައި އެއް ހަފުތާ މަތަކުރުން ޕްރެސް ކޮށް، ދެން ފޯލްޑް ކުރި ކާޑް ސްޓޮކް މަތީގައި ގުއާ ކުރާށެވެ. ސާދާ ކުރުމަށް: ތިބާ ގުއާ ޖަހާ، އެމީހާ މަތަކުރުން ފިއްތާށެވެ.
5. ބޮޑެތި މީހުންނަށް ކުލަ ޖަހާ ޞަފްޙާތައް. ސާފު ބޯޑަރާއި ހަގީގީ މައުޟޫތަކެއް ހިމެނޭ ޞަފްޙާތައް ހޮވާށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕްރިންޓް ކުރެވޭ ކުލަ ޖަހާ ޞަފްޙާތައް ސްކްރީނުގައިވެސް ކުލަ ޖެހޭނެއެވެ؛ ކުލައެއް ނަގައި، ދެން ތަސްވީރުގެ ބައެއް ޓެޕް ކުރާށެވެ. ސާދާ ކުރުމަށް: ބޮޑެތި ތަންތަން، މަދު ކުލަތައް، ބޯ މާކަރ.
6. ކްލޭ ނުވަތަ ނުރައްކާ ޑޯ. އެއަރ ޑްރައި ކްލޭ ނުވަތަ ނުރައްކާ މޮޑެލިން ޑޯ އެއްކޮށް އެޅުމަށް، ފިއްތުމަށް އަދި ބައްޓަން ހަދައިގަތުމަށް ބޭނުން ކުރާށެވެ. ކްލޭ މަތީގައި ފަތްޕިލައެއް ފިއްތާލުމުން ސާދާ ނިޝާނެއް އެކުލެވޭނެއެވެ. ސާދާ ކުރުމަށް: ހަމަ މިރުސްކުރުމާއި އެއްކޮށް އެޅުމަކީވެސް ފުރިހަމަ މަސައްކަތެކެވެ. ކްލޭ އަނގައިގަންނަނީ ކަން ބަލާށެވެ.
7. ކާޑު ހެދުން. Alzheimer’s Association ހުށަހަޅަނީ މިކަން ހަގީގީ މަސައްކަތެއް ގޮތުގައި ހުށަހެޅުމަށެވެ: «އަޅުގަނޑުމެން ރައްޓެހިއަކަށް ދުޅަވާލުމުގެ ކާޑެއް ފޮނުވަން ޖެހޭ. އެހީތެރިވެދެއްވާނެތަ؟» ކުރިން ކަނޑާފައިވާ ކާޑް ސްޓޮކާއި މަތަކުރުން ނުވަތަ ސްޓޭމްޕް ސްޓިކަރ އެކަހެރި ރަނގަޅެވެ.
8. ސްކްރެޕްބުކް ހެދުން. ކުރީގެ ފޮޓޯތަކުގެ ކޮޕީ، ޕޯސްޓްކާޑު ނުވަތަ ޓިކެޓް ސްޓަބް އެކުލެވިގެން އެލްބަމް ޞަފްޙާތަކުގައި ޖަހާށެވެ. ކުރަމުން ދާއިރު ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. މާޒީއާ ބެހޭ ގޮތުން ނުރައްކާކޮށް ވާހަކަ ދެއްކުމަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަނދާން އާކުރުމާ ބެހޭ އިރުޝާދު ބައްލަވާށެވެ.
9. ފެބްރިކް އަދި ޓެކްސްޗަރ ބޯޑު. ކޯޑުރޯއި، ވެލްވެޓް، ބަރލެޕް އަދި ސިލްކް ފަދަ ޓުކުޑަތައް ހަރު ކާޑެއްގައި ގުއާ ކުރާށެވެ. ހެދުމަކީ މަސައްކަތެއް؛ ފަހުން އަތްލުމަކީ އެހެން މަސައްކަތެކެވެ. އިތުރު ޚިޔާލުތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ އިހުސާސްތަކާ ބެހޭ މަސައްކަތްތަކުގެ އިރުޝާދު ގައި ހުރެއެވެ.
10. ސާދާ ލަކުޑި ފިނިޝިން. ލަކުޑި މަސައްކަތް ކުރަން ކަމަށް ރުހުންތެރިވި މީހަކަށް، ހަމަ ލަކުޑި ފިލާއެއް ސެންޑް ކުރުން ނުވަތަ ދޫނި ގެއެއްގެ ކިޓެއްގައި ކުލަ ޖެހުން އާންމު ކަމެއް ފަދައިން އިޙްސާސް ކުރެވިދާނެއެވެ. ތިފަ އާލާތްތައް ދުރުކޮށް، ބަލަމުން ދާށެވެ.
11. މިއުޒިކް އައިސް ކުލަ ޖެހުން. ކަމަށް ރުހޭ ރެކޯޑެއް ޖައްސަވައި، މޫޑަށް އެކަށީގެންވާ ބައްޓަން ނުވަތަ ކުލަތައް ޖައްސާށެވެ. މިއީ ގިނަ މީހުން ކަމަށް ރުހޭ ދެ މަސައްކަތެއް ގުޅުވައިދޭ ގޮތެކެވެ. މިއުޒިކް މަސައްކަތްތައް ބައްލަވާށެވެ.

އާޓް ސެޝަނެއް ތައްޔާރު ކުރަނީ ކިހިނެއް؟

1. ކުރިން ތައްޔާރުކޮށްލާށެވެ. މީހާ ދައުވަތު ކުރުމުގެ ކުރިން ހުރިހާ އެއްޗެއް ކަނޑާ، ކަނޑާލައި ތައްޔާރު ކުރާށެވެ. ކަނޑާނެ ކަތުރު ހޯދަމުން މަޑުކުރަން ޖެހުމުން އެ ވަގުތު ގެއްލިދާނެއެވެ.
2. ކުޑަކޮށް ބަހައްޓާށެވެ. ދެ ނުވަތަ ތިން ކުލަ، އެއް ބްރަޝް، އެއް ކަރުދާސް. އިޚްތިޔާރު މާ ގިނަ ކަމުން ހަލަބޮލި ވެދާނެއެވެ.
3. މޭޒު ރައްކާތެރި ކުރާށެވެ. ޕްލާސްޓިކް ކަވަރެއް ނުވަތަ ކުރީގެ ޝީޓެއް އެޅުމުން ކުނިނުކުރާކަން ބޮޑު މައްސަލައެއް ނުވާނެއެވެ.
4. ކައިރިކައިރީގައި އިށީނދެލާށެވެ. އެމީހުންނާ ކައިރީގައި ތިބާގެ އަމިއްލަ މަސައްކަތެއް ކުރާށެވެ. އެއީ ބަލަމުން ތިއްބުމެއް ނޫން، އެއްކޮށް ކުރުމެއް ފަދައިން އިޙްސާސް ކުރެވޭނެއެވެ.
5. ފަށާން އެހީތެރިވާށެވެ. Alzheimer’s Association ބުނާ ގޮތުގައި ބައެއް ފަހަރަށް އެ މީހާއާ އެއްކޮށް ބްރަޝް ހަރަކާތް ފެށަން ޖެހިދާނެއެވެ. ފެށުމުން ފަހު، ގިނަ މީހުން ކުރިއަށް ގެންދާނެއެވެ.
6. މަސައްކަތް ކުރަމުން ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. ކުލަތަކާއި ޓެކްސްޗަރާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކާ، ނުވަތަ އާޓުން ވާހަކަތަކަށް މަގު ހުޅުވާލާށެވެ. «މިއީ ކޮބައިތޯ؟» ފަދަ އިމްތިހާނު ސުވާލުތައް ނުކުރާށެވެ.
7. ފުދޭ ވަގުތު ދީށެވެ. މަސައްކަތެއް އެއް ވަގުތެއްގައި ނިންމަން ކަނޑައެޅިފައެއް ނުވެއެވެ.

ޑިމެންޝިއާ ބަދަލުވާއިރު އާޓް ބަދަލު ކުރަނީ ކިހިނެއް؟

NHS ހުށަހަޅަނީ ފަހު ފިޔަވަހީގައި މަސައްކަތްތައް ގިނަ ފަހަރަށް ސާދާ ކޮށް، އިހުސާސްތަކަށް ސަމާލުކަން ދޭ ގޮތަށް ބަދަލު ކުރަން ކަމަށެވެ. އެހެން މީހަކު ކުލަ ޖަހަނީ ބަލަމުން، ކުލަތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަކީވެސް ހަގީގަތުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ގޮތެކެވެ. ފިޔަވަހި އަކަށް ފަހު ފިޔަވަހި އެކަށީގެންވާ އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް ކޮންމެ ފިޔަވަހިއަކަށް މަސައްކަތްތައް ބައްލަވާށެވެ.

އާޓް ތަކެތި ބޭނުން ކުރުމުގައި ރައްކާތެރިކަން

• ޓޮކްސިން ނެތް ކުލަ، މާކަރ އަދި ގުއާ ސްޓިކް ހޮވާށެވެ.
• ކަތުރު، ކްރާފްޓް ކިނފޭ އަދި ހޫނު ގުއާ ގަން ނުވާ ތަނެއްގައި ބަހައްޓާށެވެ. ކަނޑަން ޖެހޭ ކަންތައް ކުރިން ތިބާ ކަނޑާލާށެވެ.
• ކްލޭ، ކުލަ ނުވަތަ ކުޑަ ތަކެތި އަނގައި ނުޖެހޭތޯ ބަލާށެވެ.
• ފެނާއި ވޭސް އަށް ސްތިރު، ބޯ ކޮންޓެއިނަރ ބޭނުން ކުރާށެވެ.

ހުއްޓަން ޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟

ސަމާލުކަން ދޭ މިންވަރު ދަށްވެއްޖެ ނަމަ ނުވަތަ ފިތުން ފެށިއްޖެ ނަމަ ހުއްޓާލާށެވެ. Alzheimer’s Association ހުށަހަޅަނީ ސަމާލުކަން ދޭ މުއްދަތު ކުރުވެއްޖެ ނަމަ ނުވަތަ ފިތުން އިތުރުވެއްޖެ ނަމަ މަސައްކަތް ހުއްޓާލުމަށް ނުވަތަ ބަދަލު ކުރުމަށެވެ. މަސައްކަތް ރައްކާތެރި ތަނެއްގައި ބަހައްޓައި، އަރާމު ކަމެއް ހުށަހަޅާށެވެ. މާދަމާ އަނބުރާ އެކަމަށް އައިސް ކުރެވޭނެ، ނުވަތަ ދުވަހަކުވެސް ނުކުރެވިދާނެއެވެ. ދެގޮތްމެ ރަނގަޅެވެ.

އެ މީހާ ބޭނުންވެއްޖެ ނަމަ މަސައްކަތް ދައްކާލުން

ތަސްވީރެއް ފްރިޖުގައި ހަރުކުރުން ނުވަތަ ކޮލާޖެއް ފްރޭމް ކުރުން އިޙްތިރާމް ދައްކާލުމުގެ ހަމަހިމަ ގޮތެއް ވެދާނެއެވެ. ކުރިން އަހާށެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް އެމީހުންގެ މަސައްކަތް ފާރުގައި ފެނުން ވަރަށް ކަމަށް ރުހޭނެ؛ އަނެއް ބަޔަކަށް އެހެން ގޮތެއް ބޭނުން ވެދާނެއެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭމްތަކާ އެއްކޮށް އާޓް ކުރުން

ކުލަ ތަކެތި ތައްޔާރު ކުރުން މާ ބުރަ ކަމެއް ފެންނަ ދުވަސްވަރު، Coloring ޓެބްލެޓެއްގައި ކުނިނުކުރާ މަސައްކަތް ކުރެވޭނެއެވެ. Picture Puzzle ގައި ޓުކުޑަތައް ބަދަލު ކުރަމުން ދާއިރު މުޅި ތަސްވީރު އެއްގޮތަށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. Conversation Cards ގައި ތަސްވީރެއް ބަލައިގެން ވާހަކައަކަށް ގެންދެވޭ ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލުތައް ހުރެއެވެ. މި ހުރިހާ އެއްޗެއްގައި ވަގުތު ކަނޑައެޅިފައިވާ ގަޑިއެއް ނުވަތަ ސްކޯއެއް ނެތެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕްރިންޓް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް ކަލެކްޝަނުންވެސް ޞަފްޙާތައް ޕްރިންޓް ކުރެވޭނެއެވެ.