Cida fatobe cidawa am dementia-a kəlanzadəro

Am dementia-a kəlanzadə ngəwu saa ngəwu fatodə kulosəna, tadawa cizəna, biya na cidabea dazəsəna. Cida fatobe jirero banazəro bowotədə, «nyi kərma fatoyedə-a» maananzə cidawa gadero cədinma yitəngən. Warak adəye cida finso faidajinma, futu dazəmi, futu waktə faltəyiro faltəmi, kuru futu cidanzə kəliwobe-a na karewubedə kəliworo daptəmi bayanzəgən.

Ndayin cida fatobe cidawa ngəlaro faidajin?

Cida fatobe faidajin, dalilnzə suro nozəna-a niyanzə bayin-a. National Institute on Aging cidawa yakkəgən, misallo tasa tultə, tebur dazəmtə, fatodə fatə, kazəmu fatə cizayintə, wasika karemtə, karewu tawadə, kuru awo faidatənma karemtə, am Alzheimer-a kəlanzadəye cida yakkəgə-a cədinro mbejima lan suro tədənadən. Alzheimerʼs Association bayanzəna, cida tebur dazəmtəye gai, kamro fatodəye kəlanzə faidatəma manazəro banajin.

Cida fatobe kəlanzən dalil baditəbe mbeji. «Karewu anyi banasəmidə wa?» gulzə adə, «Cida laa dio raamma wa?» gulzədən ngəlaaro amnzə «aa» manajin.

Cida fato finso jarabtəro ngəla?

Cida kamdə burwon cədənadəye lan badinə, kuru kərmaadəye ku cədinma-a kəltə.

Karewu-a awo fatobe-a

• Karewu-a «washcloth»-a tawadə. Awo kərana, kəlanzə lambu-a tasa-a teburben yikke. Karewu tawadə ngəla: futu tawadə kalkal gənatənyi.
• Kazəmu karemtə. Awo kəltənadə teburben fərtə. Kazo rotaa zauro waljia, launi indi biya yakkə gade so runon faidatə.
• Lambutə-a dəkkə. Karewu teburbe, karewu kənəshimbe, biya karewu tasa tulinbe lambutə-a dəkkərin. Adə ngawo daryero, tawadə faltəgə ngəwuro waljiya, faidajin.

Tebur-a cidanzə kəliwo-a

• Tebur dazəmtə. Na fal dazə misalro de, kuru kamdə adəgaidəro dio. Adə zauroa, awo fal-falro kinə: «Awo cida adə tasa dəgaimaro.»
• Awo cida buibe karemtə. «Fork», cokali, kuru kəji bərəmnyia tasa-a kəltə, kuru na karemtəbero yikke. Kəji kəjiso cində.
• Tasa fatə. Tasa namzənyi-a karewu lambu-a adəgaidə cida kəliwoma.
• Tebur biya «counter» fatə. Karewu njia-a na bayin-a. Alzheimerʼs Association shawari cin, kam laa teburro muskonzəye fatəgənadəro, karewu-a tiro kinəmia, kəla hangal faltənadə cida faidatəmaro waltəgəro.

Fatodən

• Kazəmu fatə cizayintə. Awo kazəmu fatə cizayinma lambu-a na duno ngəwu gade-a, misallo tebur kərana biya na kitawube-a.
• Wasika karemtə. Wasika faidabawo-a mujallawa-a karemtəro: roza, na gadero yikke, biya ngawo karəŋa. Wasika kəmowube-a cek-a na gaden roza.
• Awo faidatənma karemtə. Gasa, kwalba, kuru warak fatənadə tasa gade-gadero yikke.
• Fatə. Fato cin biya cidanzə kəliwo-a fatəgəro «broom» gana-a, dazənzə kəliwoa.
• Kəskə njia. Awo njibe kərana, lambu-a kəskə gade na kuruwuyen-a.

Cida kəla ngəla kəlanzə kulasatəben

Cidaa kəla-a kamro hangal ngəla ngəwu suro cizəgəro walzəyin. NIA bayanzəna, kamdə awo cidabe samzə, luwuzə, kəltə, kuru fizəro, biya kam gadero cida kəla ngəlaro curozəro koltə. Cida ngəla so:

• kəskə tultə biya taduwa tultə
• cidaa ciwuzə biya salat kəba ciwuzə
• kəskə letus namzə
• burodiro bota kəji bərəmnyi-a yirtə
• kuki tasa-a ben dazə
• pizza ben awo kəla-a dazə

Luwutə zauro waljia, Alzheimerʼs Association bayanzəna, nyi luwutədə tamone, kuru faltəgə gade, misallo ciwuzə, kamdro de.

Futu cidanzə dazəkkiya ngəlaro waltəgə?

1. Loktu kalkallo kartə. Loktu kamdə ngəwu tusu-a hangalnzə kəliwo-a ro kartə. Am ngəwuro adə suwa.
2. Nadə fatə. Cida fal, na fal, teburben awo gade bawo.
3. Bowone, amarnyi. «Karewu anyi banasəmidə wa?» gulzə adə, «Kərma karewu tawadəye loktu» gulzədən ngəla.
4. Buro fal fəlle. Karewu fal sirinlan tawe, kuru gade dəgaimadə de. Fəllətə gulzədən ngəlaaro bayin.
5. Faltəgə fal-falro de. Amari ngəwu loktu falnza kamro zauro walzəyin. Faltəgə fal dajintəro ngawo gade manəne.
6. Na falnza cidane. Na falnza cida kəltə adə rokko manajin, kulasatə gənatənyi.
7. Cidaa manane, awowa tamotənadə gənatənyi. «Adəgaidə shawa lambu» biya «Futu karewu fuwumdəyen na karewube dazəmiro raamma?» gulzə adə mana cizəgəro bowojin, kamma jarabtənnyi.

Kərma faltəgənzə faltəyiro, futu cidawa faltəkki?

Kərma cidaa wakta-a yakkəgən kuru yimbi-yimbiro faltəyin. Alzheimerʼs Association shawari cin, kərmaadə ngawo daryero cizəyiro, cidawa ngəla-a kəltəgəro-a ro lewone.

Kuru kurumadə kəltəgə. NIA bayanzəna, am laa kurumaro kasad cizayin, adəma cidanzədən nasha adinma ngəla.

Futu cida fatobe kəliworo dekkə?

Kəliwo adə kərmaaye burwoyedə, ngaltema cidanzə kəliwodən. NIA ye kuli kəliwobe shawarinzə Alzheimer kulasama ro lan suro tədənadən:

• Awo fatə cizayinma, «laundry detergent pod»-so suronzən, adəgaidə tamtəmaro caruiro walzayin, kəliben roza biya cində.
• Kəji, makasi, kuru awo cidabe dunobe so na kəliben roza.
• Cidanzə kəliwoben «stove knob cover»-a «automatic shut-off»-a yikke.
• Alama «Dane» biya «Zauro kausu» cidanzə kəliwobe, «toaster»-a «iron»-a kəriwunzəyen de, amma kənnu ciwuzənnyi.
• Nji kausu luwutə 120°F ro de, kənnu kasharro kasartəgəro.
• Taduwa jirenyi-a awo tamtəmabe kəskəbe-a cində, adəgaidə tamtəmaro caruiro walzayin.

Adaa adabe ngəwu gade so banajin:

• Kausuwo, cidanzə kəliwo, biya awo kəji-a cidaa faidatəyinma sa dəgaima, fatodə kəlanzən napkəne.
• Tasa fatə-a tebur dazəmtə-a lan tasa namzənyi faidatə.
• Fatə biya fatə njia sa, cidiyaram fatə-a bayin-a ro koltə.
• Kamdə burwon awo cidabe faidatənaa, Alzheimerʼs Association bayanzəna, awo kəliwobawo cidabe nadəyen cində, cida kəliwoma, misallo kəskə gana sasartə, kərmaadən cədinro.

Awowa «kalkallo» cədənnyiyaa, awi dimi?

Koltə. Karewu yakkəro tawadəna, indiro tawadənnyi yaye, karewu tawadənama. Alzheimerʼs Association bayinna: faidatəmadə sawa rokko-a kamdə faidatə manazə-a, karewu kalkallo tawadənaro gənatənyi. Awo shima waltə dioma wajia, ngawo kamdə curuiro waltəne.

Loktudən faltənzə faltə adə, cida ngəlamadə awo faccənadəro taktərjinro walzəyin. «Useniya, adə bana kura» manazə adə ngəwu loktudən kalkal.

Sawi dane?

Hangal kənasar, kəlata, biya kasada faduwuro ruuida, dane biya faltə. Gafalta dazə adə awowa kalkal, faccətə gənatənyi. Nyi:

• faltəgə ngəlaaro gadero faltəyin
• awo tusuma, misallo kəla biya kafe-a, ro lewoyin
• ngawo biya yimbi gaden waltə jarabtəyin
• biya rokko kəlanzən naptəyin

Kamdə «aʼa» manajia, dunonjinro. «Aʼa» manajiya futu dimi kurunə, futu hangal lambulan jaawu kintə.

Awo ngəla gade loktu tusumaro

Cida kəla tima dio waljiya, karemtə-a kazo rotaa-a naptənadən cədin. Sort Together lan fotowa tasa cidanzə kəliwobe biya kəskəbebero yikkəmi, kuru Picture Pairs foto kura-a loktu gənatənyi-a bawo, kazo rotaa cidawa ngəla. Conversation Cards lan koro fato-a yalwa-a manabe mbeji, cidanzə ngawo kafe-a tənadən ngəlaro faidajin.

Cidaa yimbi kəlanzəro dazəgəro bana mbejiya, andeye shawarinza yimbi tusuma dazəgə kurunə. Futu ngawo daryero cidawa gade mbejiya, cidawa ngawo daryebe kurunə.