Yn answoor giare
Ta ellyn as obbraghyn-laue mie son deiney as mraane assee ta cummal lesh dementia jeeaghyn as gennaghtyn gollrish reddyn assagh: ushtey-daah, collage jeh pabyryn-naight, soiaghey blaa, cray, jannoo kaartyn beggey ny duillagyn daah son deiney assee. Cur magh kuse dy stoo, cooin lesh y chied strok my ta feme er, as loayr rish tra t'ou gobbraghey. Ta'n traa ry-cheilley yn red scanshoil. Cha nel feme er red jeant dy bollagh.
- Reih stoo as cooishyn ta jeeaghyn assagh, lheid as pabyr ushtey-daah, blaa firrinagh as jallooyn ass pabyryn-naight, cha nee glitçher, stiogeyn ny duillagyn cartooney.
- Cur geill da'n obbyr hene: ny daahghyn, yn ennaghtyn jeh'n chray, yn coloayrtys. Ta red jeant dy bollagh ny share, agh cha nee yn dean.
- Cur dean da'n obbyr my oddys oo, lheid as kaart son ogha ny croo son y voayrd.
- Cooin lesh y persoon dy gholl er y hoshiaght, eisht gow couyr dy meein. Dy mennick ta toshiaght strok brush ry-cheilley dy liooar.
- Cha nel feme er obbraghyn y chur jerrey ayns un cheayrt, as ta dy liooar dy scuirr dy leah.
Er y duillag shoh (9 rheynn)
- Cre ta jannoo obbyr ellyn assagh as cha nee paitçhagh?
- Cre’n fa dy chur geill da’n obbyr, cha nee yn jerrey?
- Raaidyn ellyn as obbraghyn-laue dy phrowal
- Kys oddym cur seose cuirrey ellyn?
- Kys oddym caghlaa ellyn myr ta dementia caghlaa?
- Sauçhys lesh stoo ellyn
- Cuin lhisagh shin scuirr?
- Soilshaghey yn obbyr, my she shen baillish y persoon
- Cur ellyn marish nyn gammaneyn
Ta ellyn as obbraghyn-laue cur aght da sleih ta cummal lesh dementia ad hene y hoilshaghey gyn feme er ny focklyn cair y gheddyn. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod obbraghyn ellyn cur ennaght dy chosney as dean as caa dy hoilshaghey ad hene, son y fer-kiarail chammah as son yn persoon lesh dementia. Yn red scanshoil shen dy reayll reddyn assagh, aashagh as gyn tranlaase. Ta’n duillag shoh cur obbraghyn er-lheh, kys dy yannoo aarloo, as kys dy chaghlaa ad myr ta reddyn caghlaa.
Cre ta jannoo obbyr ellyn assagh as cha nee paitçhagh?
Ta obbyr ellyn assagh gymmydey stoo firrinagh, cooishyn assagh as aght meen dwoaieagh. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy reayll obbraghyn ec leval assagh as dy haghney reddyn erbee oddys gennaghtyn begganagh ny paitçhagh.
| Gennaghtyn paitçhagh | Gennaghtyn assagh |
|---|---|
| Glitçher, stiogeyn seose, sooillyn craidee | Pabyr ushtey-daah, aanrit, blaa shirgit |
| Duillagyn daah cartooney | Duillagyn daah jeh gareyghyn, quiltaghyn, gleashtanyn ny coan |
| Moylley “Obbyr vie” son dagh cowrey | Coloayrtys firrinagh: “Ta’n gorrym shen feer aalin rish y geayl” |
| Obbyr-laue gyn ymmyd | Kaart son carrey, croo son y voayrd, gioot |
| Oardaghyn lhaiht myr lessoon | Cuirrey: “Jean eh cooney lhiam lesh shoh?” |
Smooinee er aigney yn phersoon hene. Foddee dy jean persoon va graihagh er whaalaghey goaill soylley jeh laue-lioar aanrit. Foddee dy jean inneeneyder er e aastey cur roish kit lesh meeraghyn mooarey ny reaghey stoo son obbyr. Foddee dy jean fer-ynsee er e aastey goaill soylley jeh jannoo kaartyn.
Cre’n fa dy chur geill da’n obbyr, cha nee yn jerrey?
Er-yn-oyr dy nee yn traa ry-cheilley yn red scanshoil. Ta lioar yn Alzheimer’s Association er obbyr ayns y thie gra dy chur geill da’n obbyr, cha nee yn jerrey. Ta jalloo ta “gorm ny lomarcan” foast ny halloo. Ta collage lesh tree jallooyn foast ny chollage.
Ta’n Cheshaght gra myrgeddin dy vod ellyneyder creeney ve seaghnit liorish caghlaaghyn ayns e obbyr, choud’s foddee dy jean persoon nagh vel ny ellyneyder goaill soylley jeh caa noa dy hoilshaghey eh hene. My va’n persoon ny ellyneyder mie, prowal aght ellyn elley, myr shen dy vel eh gennaghtyn myr cloie, cha nee cosoylaghey.
Raaidyn ellyn as obbraghyn-laue dy phrowal
Ta dagh raa cur magh kys dy yannoo eh ny sassey my vees eh goll er doillee.
- Daah ushtey-daah lhean. Jean slane pabyr ushtey-daah trome fliugh as lhig da’n persoon daah y lhiggey er lesh brush mooar. Ta ny daahghyn skeayley ad hene, myr shen cha nel freggyrt cair ny aggair ayn. Ny sassey: cur magh daa daah ny lomarcan, ny daah lesh ushtey er pabyr doo ta soilshaghey ny cowraghyn fliugh.
- Collage ass pabyryn-naight. Jean jallooyn aarloo ro-laue ass pabyryn-naight er garey, cooilleeney, gleashtanyn, troailt ny shenn chiarailyn yn phersoon. Lhig daue reih as glonney jallooyn er pabyr creoi. Ny sassey: cur magh kiare jallooyn jeant aarloo as maidjey glonney, as jean y ghlonney ry-cheilley.
- Soiaghey blaa. Ta’n Alzheimer’s Foundation of America coyrlaghey dy hoiaghey blaa as duillagyn ayns croaghyn aashagh. Jean ymmyd jeh vaase trome, shickyr as craaneyn jeant giare ro-laue. Ny sassey: cur kuse dy chraaneyn ayns cappan beg, nane ec y traa.
- Kaartyn lesh blaa shirgit. Shirg blaa ass bouquet eddyr duillagyn lioar rish shiaghtin, eisht glonney ad er pabyr kaart fillit. Ny sassey: ta uss cur y ghlonney er, ta adsyn broo y vlaa sheese.
- Duillagyn daah son deiney assee. Reih duillagyn lesh coryssyn baghtal as cooishyn firrinagh. Foddee oo nyn duillagyn daah y chlou ny y dhaahey er y scaaish liorish crig er daah, eisht er peesh jeh’n jalloo. Ny sassey: ardjyn ny smoo, ny sloo daahghyn, markeyderyn trome.
- Cray ny daagh bog. Jean rollagey, broo as cummey cray chirrym-hiauill ny daagh bog. Ta broo duillag stiagh ayns cray jannoo brikk cowraghey aashagh. Ny sassey: ta soie as rollagey ny lomarcan dy liooar. Jeeagh nagh vel yn persoon cur cray ayns e veeal.
- Jannoo kaartyn. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy chur eh magh myr obbyr firrinagh: “Ta shin cur kaart slaynt vie da carrey. Jean eh cooney lhiam?” Ta pabyr kaart jeant giare ro-laue as kuse dy stiogeyn blaa ny stampyn gobbraghey dy mie.
- Scrapbooking. Cur coipaghyn jeh shenn jallooyn, kaartyn-post ny stubbyn ticket er duillagyn albym ry-cheilley. Loayr mychione dagh fer myr t’ou goll er. Jeeagh er y lioar cooinaghtyn son aghtyn meein dy loayrt mychione yn traa t’er gholl shaghey.
- Buirddyn aanrit as ennaghtyn. Glonney meeraghyn jeh corduroy, velvet, burlap as siyr er pabyr creoi. Ta jannoo eh ny obbyr; ta bentyn rish ny s’anmey ny obbyr elley. Ta tooilley raaidyn ayns y lioar obbraghyn ennaghtyn.
- Obbyr fuygh aashagh. Son persoon va graihagh er obbyr fuygh, foddee screebey block fuygh meein ny daah kit thie-ushag ve ennagh ta enney er. Jean giareyderyn geyre y ghoaill ersooyl as freill arrey.
- Daah marish kiaull. Cur er recortyss ennoil as daah cummaghyn ny daahghyn ta cochianglt rish yn aignagh. Ta shoh cur daa obbyr ta ymmodee sleih goaill soylley jeu ry-cheilley. Jeeagh er obbyr kiaull.
Kys oddym cur seose cuirrey ellyn?
- Jean aarloo hoshiaght. Jean giarey, cur ayns ord as cur magh dagh red roish my t’ou cuirrey yn persoon. Foddee farraghtyn choud’s t’ou shirrey scianyn cur yn traa er coayl.
- Freill eh beg. Daa ny tree daahghyn, un brush, un duillag pabyr. Foddee rouyr reih cur tooilley er y persoon.
- Coad y voayrd. Ta brat plastagh ny shenn aanrit jannoo shickyr nagh vel broighid cur imnea ort.
- Soie lhiattee ry-lhiattee. Jean obbyr er dty pheesh hene ry lhiattee oc. T’eh gennaghtyn cooie, cha nee er ny h-arrey.
- Cooin lhieu toshiaght. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod feme ve ort toshiaght gluaise y vrush marish y persoon. Erreish da toshiaght, ta ymmodee sleih goll er.
- Loayr myr t’ou gobbraghey. Jean cowraghyn er daahghyn as ennaghtyn, ny lhig da’n ellyn leeideil gys skeealyn. Jean shickyr nagh vel oo cur feyshtyn myr prowaltaghys, lheid as “Cre ta shoh?”
- Cur traa dy liooar. Cha nel feme er obbyr y chur jerrey ayns un cheayrt.
Kys oddym caghlaa ellyn myr ta dementia caghlaa?
| Stayd | Cre ta gobbraghey dy mennick | Cre dy chaghlaa |
|---|---|---|
| Toshiaght | Brastyllyn, daah lane, lioaryn scrap, jannoo kaartyn, daah veih jalloo | Cur reih obbraghyn; freill eh sheshoil |
| Mean | Collage jeant aarloo, daah ushtey-daah lhean, soiaghey blaa, daah lesh ardjyn mooarey | Un cheim ec y traa; ta uss jannoo y ghiarey as y ghlonney |
| Jerrey | Strokeyn brush lhean, soie cray, bentyn rish aanrit, jeeaghyn orts daah | Cur geill da ny sheeanaghyn; stiure y laue dy meein my ta shen cooie |
Ta’n NHS coyrlaghey dy vel obbraghyn, ayns ny staydyn s’anmey, dy mennick jeant ny sassey as cur geill da ny sheeanaghyn. Ta jeeaghyn er persoon elley daah, as loayrt mychione ny daahghyn, ny aght firrinagh dy ghoaill ayrn. Son tooilley raaidyn son dagh stayd, jeeagh er obbyr son dagh stayd.
Sauçhys lesh stoo ellyn
- Reih daah, markeyderyn as maidjaghyn glonney nagh vel goll er skielley.
- Freill scianyn, skynnyn obbyr-laue as glonney çheh ass roshley. Jean dagh giarey uss hene, ro-laue.
- Jeeagh nagh vel persoon erbee cur cray, daah ny reddyn beggey ayns e veeal.
- Jean ymmyd jeh saaghyn as vaasyn trome, shickyr son ushtey.
Cuin lhisagh shin scuirr?
Scuirr tra ta geill goll ersooyl ny tra ta seaghyn ry-akin. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy scuirr ny dy chaghlaa obbyr tra ta’n geill goll ny s’leaie ny tra ta seaghyn gaase. Cur yn obbyr ayns boayl sauçhey as cur red sheeoil. Foddee oo cheet erash huggey mairagh, ny gyn dy bragh. Ta ny neesht jeu dy liooar.
Soilshaghey yn obbyr, my she shen baillish y persoon
Foddee cur jalloo er y chreglyss ny cur collage ayns frame ve ny aght meen dy hoilshaghey ooashley. Feysht hoshiaght. Ta paart dy leih goaill soylley jeh fakin nyn obbyr er y voall; by vie lesh feallagh elley gyn.
Cur ellyn marish nyn gammaneyn
Er laghyn tra ta cur magh daah rouyr, ta Daah gobbraghey er tablet gyn broighid. Ta Jig-saw Jalloo freayll yn slane jalloo ry-akin myr cooney choud’s t’ou caghlaa meeraghyn. Ta Kaartyn Coloayrtys cur feyshtyn foshlit oddys leeideil veih jalloo gys skeeal. Cha nel timer ny coontey oc erbee jeu. Foddee oo myrgeddin duillagyn y chlou veih’n chruinnaght obbyr dy chlou.
Feyshtyn cadjin
Kys oddym jannoo shickyr nagh vel obbraghyn-laue gennaghtyn gollrish reddyn paitçhey?
Jean ymmyd jeh stoo ellyn firrinagh, cooishyn assagh as aght meen dwoaieagh. Caghlaa glitçher as duillagyn cartooney son pabyr ushtey-daah, aanrit, blaa, jallooyn ass pabyryn-naight as duillagyn daah lane. Ny jean moylley yn obbyr myr yinnagh oo rish jalloo paitçhey; loayr my-e-chione myr yinnagh oo rish carrey assagh erbee.
Cre ny obbraghyn ellyn ta gobbraghey ayns jerrey-raad dementia?
Ta obbraghyn aashagh ta bentyn rish ny sheeanaghyn gobbraghey share ny s'anmey: strokeyn lhean lesh brush mooar, soie cray bog, soiaghey kuse dy vlaa ayns vaase, ny reaghey meeraghyn aanrit liorish yn ennaghtyn. Foddee dy vel feme ort toshiaght y ghluaise ry-cheilley. Ta jeeaghyn ort jannoo daah as loayrt mychione ny daahghyn myrgeddin aght dy ghoaill ayrn.
Cre my jir ad nagh vod ad jannoo jalloo?
Jean y red eddrym. Prowal obbraghyn gyn freggyrt cair, lheid as daah ushtey-daah, collage, ny soiaghey blaa. Foddee oo gra myrgeddin dy vel cooney lhiat lesh red ennagh er-lheh, lheid as reih daahghyn son kaart, myr shen dy vel eh gennaghtyn myr foayr, cha nee prowaltaghys.
Vel duillagyn daah ro-phaitechagh son deiney assee?
Cha nel, tra t'ad jeant son deiney assee. Reih duillagyn lesh cooishyn assagh lheid as gareyghyn, quiltaghyn, gleashtanyn ny coan. Cur ad myr red sheeoil, cha nee myr lessoon. Foddee oo nyn duillagyn daah y chlou ny y dhaahey er tablet.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America