ལན་ཐུང་ཀུ།
དུས་ཡུན་རིངམོ་བལྟ་ཞིབ་འབད་མི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ལོ་ཅིག་ནང་ Mediterranean དང་ MIND ཟས་རིགས་དང་ དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་རུང་། འདི་ཆ་མཉམ་རང་མེན། ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་ MIND ཟས་རིགས་ཀྱི་ལོ་གསུམ་གྱི་གནད་དོན་བཀོད་རྐྱབ་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ནང་། བསམ་གཞིག་ནུས་པ་དང་ཀླད་པའི་པར་རིས་ལུ་ཚད་འཛིན་ཟས་རིགས་དང་གཤིབ་བསྡུར་འབད་བ་ཅིན་ ཁྱད་པར་གསལ་ཏོག་ཏོ་མི་མཐོང་། ཟས་རིགས་དང་སྨན་བཟོ་གང་རུང་གིས་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་ ངེས་དཔྱད་མེད། དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཟ་བ་དང་འཐུང་བ་ལངམ་སྦེ་ཟ་འཐུང་འབད་ཚུགས་པ་འདི་གལ་ཆེ་ཤོས་ཨིན།
- དུས་ཡུན་རིངམོ་བལྟ་ཞིབ་འབད་མི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ལོ་ཅིག་ནང་ Mediterranean དང་ MIND ཟས་ལུགས་དང་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་རུང་། འདི་ཆ་མཉམ་རང་མེན།
- ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ ལོ་ཆེ་བའི་མི་ ༦༠༤ ལུ་འབད་མི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ MIND ཟས་རིགས་ཟ་མི་ཚུ་གིས་ལོ་གསུམ་གྱི་ཤུལ་ལས་བསམ་གཞིག་བརྟག་དཔྱད་དང་ཀླད་པའི་པར་རིས་ནང་ཚད་འཛིན་ཟས་རིགས་ཟ་མི་ཚུ་ལས་ལེགས་ཤོམ་མ་བྱུང་།
- National Institute on Aging གིས་ ཟས་རིགས་གཅིག་པ་ཟ་བའམ་མི་ཟ་བ་གིས་ Alzheimer's སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་དཔྱད་འབྲས་མེད་ལུ་ ཝི་ཊ་མིན་དང་སྨན་བཟོ་གང་རུང་གིས་འདི་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་ངེས་དཔྱད་མེད་ཟེར་སླབ་ཨིན།
- ཚོད་མོ་དང་། ཤིང་འབྲས། སྲན་མ་རིགས། འབྲུ་རིགས་ཆ་ཚང་། ཉ་ཤ་མང་སྦེ་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་ཀྱིས་སྙིང་གི་འཕྲོད་བསྟེན་ལུ་རོགས་རམ་འབད་ཚུགས་ལུ་ གནོད་ཁ་མཐོ་བའམ་ཁྲག་ཁུ་གནད་དོན་ལ་སོགས་པའི་ཉེན་ཁ་ལུ་ཡང་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད།
- དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལག་པ་གིས་ཟ་ཆོག་པའི་ཟས། ཚོས་གཞི་མ་འདྲ་བའི་ཐོབ་དང་སླ་ཁ། ཞི་འཇམ་སྦེ་ཟ་བའི་དུས་ཚོད། དུས་རྒྱུན་དུ་ཆུ་འཐུང་བ་བཅས་ཀྱིས་ཟས་རིགས་དམིགས་བསལ་ཅིག་ལས་གལ་ཆེ་བ་འབྱུང་སྲིད།
ཤོག་ངོས་འདིའི་སྟེང་དུ།7 དོན་ཚན།)
- Mediterranean དང་ MIND ཟས་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ག་ཅི་ཨིན་ན?
- ཟས་རིགས་འདི་ཚུ་གིས་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་ཉེན་ཁ་ཉུང་བཟོ་ཚུགས་ག?
- ལོ་ ༢༠༢༣ གི་ MIND ཟས་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ནང་ག་ཅི་མཐོང་ཡི?
- ཟས་རིགས་དམིགས་བསལ་དང་སྨན་བཟོའི་སྐོར་ལས་ག་ཅི་སླབ་ཅི?
- ཟས་རིགས་འདི་ལེགས་ཤོམ་དང་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པའི་སྦེ་ག་དེ་སྦེ་བཞག་ཚུགས?
- དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་ལུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཟ་བཅུག་ནི་ལུ་ག་དེ་སྦེ་རོགས་རམ་འབད?
- སྨན་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད།
༼ཀླད་པ་ལུ་ཕན་པའི་༽ ཟས་རིགས་ཀྱིས་ Alzheimer’s སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་ཟེར་མི་ཁྱོད་ཀྱིས་ལྷག་སྲིད། དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་དེ་ལས་ལྷོད་ཆ་སྦེ་ཨིན། དུས་ཡུན་རིངམོ་བལྟ་ཞིབ་འབད་མི་ ཞིབ་འཇུག་ཚུ་ནང་ཟས་ལུགས་ལ་ལོ་ཅིག་དང་ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་རུང་། ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབད་ཡོད་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ཕན་ཐོགས་གསལ་ཏོག་ཏོ་མི་མཐོང་། ཤོག་ལེབ་འདི་ནང་ གཉིས་ཆ་ར་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཞིནམ་ལས་། དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་གི་དོན་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ལས་གལ་ཆེ་ཤོས་ག་ཅི་ཨིན་ན་ ཟ་བ་དང་འཐུང་བ་ལངམ་སྦེ་ཟ་འཐུང་འབད་ཚུགས་པ་དང་ དེ་ལས་སྤྲོ་སྣང་ལང་ཚུགས་པ་འདི་ཨིན།
འདི་སྤྱིར་བཏང་གི་བརྡ་དོན་ཨིནམ་ལས་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་མེན། ཁྱོད་རའི་ཟས་རིགས་ཡང་ན་ གཞན་གྱི་ཟས་རིགས་བསྒྱུར་བཅོས་མ་འབད་པའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་ཡང་ན་ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའི་ ཟས་རིགས་ཀྱི་མཁས་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད་གནང་། ང་བཅས་ཀྱི་ སྨན་བཅོས་ཁས་མི་ལེན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་ ལུ་གཟིགས།
Mediterranean དང་ MIND ཟས་རིགས་ཟེར་མི་འདི་ག་ཅི་ཨིན་ན?
National Institute on Aging (NIA) གིས་ འདི་ཚུ་འདི་འབད་འགྲེལ་བཤད་རྐྱབ་ཨིན། (NIA གིས་ཟས་རིགས་དང་ Alzheimer’s གི་སྐོར་ལས་):
- Mediterranean ཟས་རིགས: ཤིང་འབྲས། ཚོད་མོ། འབྲུ་རིགས་ཆ་ཚང་། སྲན་མ་རིགས། ཉ་ཤ་དང་མཚོ་ཁའི་ཟས། ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ལ་སོགས་པ་མང་སྦེ་ཟ་ཞིནམ་ལས་། ཤ་དམར། སྒོ་ང་། མངར་ཟས་ཚུ་ཉུང་སྦེ་ཟ་ཨིན།
- MIND ཟས་རིགས (Mediterranean–DASH Intervention for Neurodegenerative Delay): གནོད་ཁ་ཚོད་འཛིན་གྱི་དོན་ལུ་ Mediterranean ཟས་རིགས་དང་ DASH ཟས་རིགས་མཉམ་མཐུད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ ཚོད་མོ་ ལྷག་པར་དུ་ལྗང་ཁུའི་ཚོད་མོ། བེ་རི་ཤིང་འབྲས། འབྲུ་རིགས་ཆ་ཚང་། སྲན་མ་རིགས། སྲ་རྫས། བདུན་ཕྲག་རེ་ནང་ཉུང་མཐའ་ལུ་ཚར་གཅིག་ཉ་ཤ། ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ལས་། ཤ་དམར། མངར་ཟས། ཕོར་བ། མར་དང་མར་བཟོ། སྣུམ་བསྐོལ་ཟས་དང་མགྱོགས་ཟས་ཚུ་ཉུང་སྦེ་ཟ་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
ཟས་རིགས་འདི་ཚུ་གིས་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་ཉེན་ཁ་ཉུང་བཟོ་ཚུགས་ག?
དཔྱད་འབྲས་འདི་མ་འདྲཝ་ཨིན། NIA གིས་ དུས་ཡུན་རིངམོ་བལྟ་ཞིབ་འབད་མི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ལོ་ཅིག་ནང་ Mediterranean དང་ MIND ཟས་རིགས་དང་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་མཐོང་རུང་། ཆ་མཉམ་རང་མེན། འདི་ཚུ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟས་ལུགས་ ཤ་དམར། སྣུམ་ཚད་མཐོ་བ། བྱེ་མར་མང་བ་ལ་སོགས་པ་ དང་གཤིབ་བསྡུར་འབད་བའི་སྐབས་ཨིན།
ལོ་ ༢༠༢༤ གི་ Lancet Commission གིས་ ཞིབ་འཇུག་འདི་ཚུ་རྒྱས་པ་སྦེ་བལྟ་ཞིབ་འབད་ཡི། (Lancet Commission):
- མཉམ་འབྲེལ་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་བསྡུ་ཞིབ་འབད་མི་ཅིག་ནང་ ཟས་རིགས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་ དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་ཉེན་ཁ་བརྒྱ་ཆ་ ༢༠ ཅིག་ཙམ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་མཐོང་ཡི།
- མཉམ་འབྲེལ་ཞིབ་འཇུག་གསུམ་གྱི་དཔྱད་ཞིབ་སྦོམ་ཅིག་ནང་ MIND ཟས་རིགས་ལུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ རྒྱུན་འཁྱོངས་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་མཐོང་ཡི།
- དེ་འབདཝ་ད་ སུའི་ཌེན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ནང་ ལོ་ལྟག་གི་མི་ ༢༨,༠༢༥ ལུ་ལོ་ ༢༠ ཙམ་བལྟ་ཞིབ་འབད་བ་ཅིན་ འོས་སྦྱོར་འབད་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་ཡང་ན་ Mediterranean བཟུམ་མའི་ཟས་རིགས་ཟ་མི་ཚུ་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་གནས་ཚུལ་མི་མཐོང་།
དུས་ཡུན་རིངམོ་བལྟ་ཞིབ་འབད་མི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ངེས་དཔྱད་འབད་མི་ཚུགས། འདི་བཟུམ་སྦེ་ཟ་མི་ཚུ་ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ། ཤེས་ཡོན། ལུས་རྩལ། སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་སོགས་པ་ གཞན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་ཡོདཔ་འོང་། Commission གིས་ ཟས་རིགས་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་གིས་ དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་ཐད་ཀར་དུ་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་ཟེར་སླབ་ནིའི་དཔྱད་འབྲས་ལངམ་སྦེ་མེད་ཟེར་ གྲུབ་འབྲས་བཏོན་ཡི། དེ་འབདཝ་ད་ ཤིང་འབྲས་དང་ཚོད་མོ་མང་སྦེ་ཟ་ཞིནམ་ལས་ ལས་སྦྱོར་ལྷག་དྲགས་འབད་ཡོད་པའི་ ཟས་རིགས་ཉུང་སྦེ་ཟ་ནི་འདི་གིས་ ལུས་སྟོབས་ཀྱི་གནད་དོན་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་ལས་ ལུས་སྟོབས་ལྷག་དྲགས། ཁྲག་ཁུ་གནད་དོན། གནོད་ཁ་མཐོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉེན་ཁ་ལུ་ཡང་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད། དེ་གིས་ ཟས་རིགས་འདི་ ཉེན་ཁའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ ༡༤ གི་ཐོ་ཡིག་ནང་མ་བཙུགས།
ལོ་ ༢༠༢༣ གི་ MIND ཟས་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ནང་ག་ཅི་མཐོང་ཡི?
ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་དྲག་ཤོས་འདི་ ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ New England Journal of Medicine ནང་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་ གནད་དོན་བཀོད་རྐྱབ་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཨིན། (MIND ཟས་རིགས་ཞིབ་འཇུག་):
- ག་འདྲའི་མི: ལོ་ ༦༥ ལས་ལྷག་པའི་མི་ ༦༠༤། འདི་ཚུ་ Chicago དང་ Boston ས་ཁོངས་ནང་ཡོད་མི་ཨིནམ་ལས་ བསམ་གཞིག་གི་དཀའ་ངལ་མེདཔ་དང་། དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་ཡོད་མི་ཉེ་འབྲེལ་ཀྱི་ནང་མི་ཡོདཔ། ལུས་སྟོབས་ཅུང་མཐོ་བ་དང་། འགོ་ཐོག་ལས་ཟས་རིགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དེ་ཙམ་ལེགས་ཤོམ་མེདཔ་ཨིན།
- ག་ཅི་འབད་ཡི: ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་ལུ་ ཕྱེད་ཀ་གཅིག་གིས་ MIND ཟས་རིགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཕྱེད་ཀ་གཞན་ཅིག་གིས་རང་གི་སྤྱིར་བཏང་ཟས་རིགས་ཟ་ཡི། སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ཉིནམ་རེ་ལུ་ ཟས་ཀྱི་ནུས་པ་ ཀེ་ལོ་རི་ ༢༥༠ ཙམ་ཉུང་བཟོ་དགོ་པའི་ཞུ་བ་འབད་ཞིནམ་ལས་། ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའི་ ཟས་རིགས་ཀྱི་མཁས་པ་ཚུ་ལས་དུས་རྒྱུན་དུ་སློབ་སྟོན་འབད་ཡི།
- གྲུབ་འབྲས: བསམ་གཞིག་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ར་ ནང་ཏོག་ཏོ་ལེགས་ཤོམ་འབྱུང་ཡི། སྡེ་ཚན་གཉིས་ཀྱི་བར་ནའི་ཁྱད་པར་འདི་ཆུང་ཀུ་ཨིནམ་ལས་ གྲངས་ཀྱི་ཐོག་ལས་གསལ་ཏོག་ཏོ་མེན་པས་ ཨིན། ཀླད་པའི་པར་རིས་ཚུ་ནང་ཡང་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ར་ནང་འདྲ་མཉམ་སྦེ་འགྱུར་བ་མཐོང་ཡི།
- ལུས་སྟོབས: སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་རང་ ཀི་ལོ་ ༥ ཙམ་ (པོན་ ༡༡ ཙམ་) ཉུང་ཡི།
ཞིབ་འཇུག་ནང་ཁྱད་པར་ཅིག་ཡང་མ་མཐོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ག་ཅི་འོང་ནི་མས?
ཞིབ་འཇུགཔ་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་མཚན་ལ་ལོ་ཅིག་བརྗོད་ཡི། ཚད་འཛིན་ཟས་རིགས་ཟ་མི་སྡེ་ཚན་ནང་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ རང་གི་ཟས་རིགས་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ཡོདཔ་འོང་སྲིད་། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཁོང་ཚུ་གི་ལུས་སྟོབས་ཡང་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་ཉུང་ཡི། བརྟག་དཔྱད་ལོ་གཏོམ་འབད་བ་ཅིན་ མི་ཚུ་བརྟག་དཔྱད་ལུ་གོམས་འདྲིས་ཡོདཔ་ལས་ གྲུབ་འབྲས་རང་ལེགས་ཤོམ་འབྱུང་སྲིད། ལོ་གསུམ་འདི་ཐུང་དྲགས་འོང་སྲིད། ཞིབ་འཇུག་ནང་ལུ་བཅའ་མར་གཏོགས་མི་མང་ཤོས་ཅིག་ ཤེས་ཡོན་ཡོད་མི་དང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་ལས་ཨིན་པས་ གྲུབ་འབྲས་འདི་མི་ག་ར་ལུ་མི་འཇུག་སྲིད།
དེ་འབདཝ་ལས་ དྲང་བདེན་གྱི་བསྡུ་བཟུང་འདི་: MIND ཟས་རིགས་ཀྱིས་ ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཚོད་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་ལས་ལེགས་ཤོམ་མ་བྱུང་། འདི་གིས་ཟས་རིགས་ ལེགས་ཤོམ་ཟ་ནི་འདི་ཕན་ཐོགས་མེད་ཟེར་མི་སླབ། ཟས་རིགས་དམིགས་བསལ་ཅིག་གིས་ དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་ཟེར་རེ་བ་མི་བཞག་དགོཔ་འདི་སླབ་ཨིན།
ཟས་རིགས་དམིགས་བསལ་དང་སྨན་བཟོའི་སྐོར་ལས་ག་ཅི་སླབ་ཅི?
NIA གིས་ ཟས་རིགས་གཅིག་པ་ཟ་བའམ་མི་ཟ་བ་གིས་ Alzheimer’s ཡང་ན་ལོ་རྒས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་དཔྱད་འབྲས་མེད་ཟེར་སླབ་ཨིན། བེ་རི་སྔོནམོ། ལྗང་ཁུའི་ཚོད་མོ། ཀ་ཀ་རུ་ལ་སོགས་པ་ཞིབ་འཇུག་འབད་ཡོད་རུང་ ངེས་དཔྱད་མ་མཐོང་། NIA གིས་ ཝི་ཊ་མིན་དང་ སྨན་བཟོ་གང་རུང་གིས་ Alzheimer’s སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་ངེས་དཔྱད་མེདཔ་ལས་ དེ་གི་དོན་ལུ་འོས་སྦྱོར་ཡང་མི་འབད་ཟེར་སླབ་ཨིན། NIA གིས་ Alzheimer’s སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་ ཟེར་སྦེ་བཙོང་མི་ ངེས་དཔྱད་མེད་པའི་ཐོན་རྫས་ཚུ་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་འོང་། དངུལ་འཕྲོ་བརླག་འོང་། ཡང་ན་ སྨན་པ་གིས་སྤྲོད་ཡོད་པའི་སྨན་ལུ་བར་ཆད་བཟོ་སྲིད་ཟེར་ཉེན་བརྡ་བཏོན་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ ག་ཅི་ར་འབད་ནི་འབད་པའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད་གནང་། (NIA གིས་ Alzheimer’s སྔོན་བཀག་གི་སྐོར་ལས་).
ཟས་རིགས་འདི་ལེགས་ཤོམ་དང་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པའི་སྦེ་ག་དེ་སྦེ་བཞག་ཚུགས?
ལོ་ཆེ་བའི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ དམིགས་ཡུལ་འདི་ བཟུང་འབྲིས་དྲག་པོ་ཅིག་མེན་པར་ བཟའ་བཏུམ་ལེགས་ཤོམ། གོམས་འདྲིས་ཡོད་པའི། སྤྲོ་སྣང་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་ཨིན།
- ཁྱོད་ར་ལུ་དགའ་མི་ཟས་རིགས་ལས་ཟས་འདི་བཟོ། Mediterranean ལུགས་ནང་ལས་ ཚོད་མོ། ཤིང་འབྲས། སྲན་མ་རིགས། འབྲུ་རིགས་ཆ་ཚང་། ཉ་ཤ། ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ལ་སོགས་པ་ལག་ལེན་འཐབ།
- དགའ་མི་མངར་ཟས་ཆུང་ཀུ་བཞག། སྤྲོ་སྣང་དང་ཟ་འདོད་འདི་གལ་ཆེ་ཨིན་། ལྷག་པར་དུ་ལོ་རྒས་པའི་ཤུལ་ལས་ཨིན།
- ཚུད་ཆོག་པ་ཅིན་གཞན་དང་མཉམ་དུ་ཟ། མཉམ་དུ་ཟ་མི་འདི་སྤྱིར་བཏང་གི་མཉམ་འབྲེལ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན།
- མཉམ་དུ་ཟས་བཟོ། ཚོད་མོ་བཀྲུ་བའམ་ཕོར་པ་ནང་ཟས་བསྲེ་ནི་འདི་མཉམ་དུ་འབད་བའི་ལས་རིམ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན། ཁྱིམ་གྱི་ལས་ཀ་ ལུ་གཟིགས། ནང་མིའི་དགའ་མི་ཟས་ཐོ་ཅིག་གིས་ཡང་ དྲན་གསོ་ འབད་ནིའི་གོ་སྐབས་བྱིན་ཚུགས།
ལོ་ཆེ་བའི་མི་ཚུ་གིས་ སྨན་པ་དང་མ་སླབ་པར་ ཟས་ཀྱི་ཚད་མ་ཉུང་བཟོ་དང་ལུས་སྟོབས་མ་ཉུང་བཟོ། ཟས་མ་ཟ་བར་བཞག་ནི་ལུ་ཡང་ཉེན་ཁ་ཁ་སྐོང་ཡོད། ང་བཅས་ཀྱི་ ཟས་མ་ཟ་བར་བཞག་ནིའི་ལམ་སྟོན་ ལུ་གཟིགས།
དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་ལུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཟ་བཅུག་ནི་ལུ་ག་དེ་སྦེ་རོགས་རམ་འབད?
དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལངམ་སྦེ་ཟ་འཐུང་འབད་ཚུགས་པ་ འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལས་གཙོ་བོའི་གནད་དོན་ཨིན། Alzheimer’s Association གིས་ མི་ལ་ལོ་ཅིག་གིས་ ཟ་ནི་བརྗེད་སྲིདཔ་དང་། ཟ་ཚར་ཟེར་བསམ་སྲིདཔ། ཡང་ན་གདམ་ཁ་མང་དྲགས་པ་ལས་སེམས་ཁྲལ་འབྱུང་སྲིད་པའི་ སྐོར་ལས་སླབ་ཨིན། དེ་ལས་ བཟའ་བཏུམ་མ་ལངམ་པ་འདི་གིས་ སྤྱོད་པའི་གནད་དོན་ལྷག་སྟེ་ ལུས་སྟོབས་ཉུང་སྲིད་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན། (Alzheimer’s Association གིས་ཟ་བ་དང་འཐུང་བའི་སྐོར་ལས་). འོག་གི་ལམ་སྟོན་འདི་ཚུ་ Alzheimer’s Association, NIA དང་ Alzheimer’s Society ལས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན།
- ལག་པ་གིས་ཟ་ཆོག་པའི་ཟས་ཕུལ། སེན་ཌུའིཆ་ཀྱི་དུམ་བུ། བྱ་ཤའི་དུམ་བུ། ཉ་ཤའི་དུམ་བུ། ཚ་ལུ་མའི་དུམ་བུ། ཁུ་བསྐོལ་བྲོ་ཀོ་ལི་ལ་སོགས་པ་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འཛིན་སྟེ་ཟ་ཆོག་པའི་ཟས་ཀྱིས་ ཐུར་མ་ལག་ཆས་མེད་པར་རང་གིས་ཟ་བཅུག་ཚུགས།
- ཐོབ་དང་སླ་ཁ་གུ་ཚོས་གཞི་མ་འདྲ་བ་ལག་ལེན་འཐབ། མཐོང་ཤུགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཟས་དང་ཐོབ་གཉིས་ངོས་འཛིན་འབད་མ་ཚུགསཔ་འབྱུང་སྲིད། ཚོས་གཞི་མ་འདྲ་བའི་ཐོབ་གཞུང་གུའི་སྟེང་ལུ་ དཀརཔོ་ཐོབ་ཡང་ན་སླ་ཁ་བཞག་པ་ཅིན་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད། རྫུན་རིས་ཡོད་པའི་ཐོབ་དང་ གདན་ཤོག་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལས་འཛེམ།
- ཚར་གཅིག་ལུ་ཟས་རིགས་གཅིག་ཡང་ན་གཉིས་རང་ཕུལ། ཐོབ་ནང་ཟས་གང་བ་ཅིན་ སེམས་ཁྲལ་འབྱུང་སྲིད།
- ཟ་བའི་དུས་ཚོད་ཞི་འཇམ་སྦེ་བཞག། ཊི་བི་སྡོམ་ཞིནམ་ལས་ ཅོག་ཙེ་གུའི་རྒྱབ་ལུ་ ཅ་ལ་ཉུང་སྦེ་བཞག། དུས་ཚོད་ལངམ་སྦེ་བྱིན། NIA གིས་ མགྱོགས་པར་མ་བཟོ་ཞིནམ་ལས་ བཀག་བཙོགས་མ་འབད་ཟེར་སླབ་ཨིན།
- ཟས་ཆུང་ཀུ་དང་ཟས་ཕོར་སྐབས་རེ་ལུ་ཕུལ། NIA གིས་ མི་དེ་གིས་ལངམ་སྦེ་མི་ཟ་བ་ཅིན་ ཟས་ཆུང་ཀུ་སྐབས་མང་གུ་དང་ ཟས་ཀྱི་ནུས་པ་མང་བའི་ཟས་ཕོར་ཕུལ་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། (NIA གི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཟ་ནིའི་ལམ་སྟོན་).
- ཆུ་འཐུང་ནི་ལུ་རོགས་རམ་འབད། ཉིནམ་གུང་ལུ་ ཆུ་ཡང་ན་འཐུང་ཆོག་པའི་ཅ་ལ་ཅིག་ ཕོར་པ་ཆུང་ཀུ་ནང་སྐབས་རེ་ལུ་ཕུལ། དེ་ལས་ ཤིང་འབྲས། ཐུག་པ། འོ་མའི་བསྲེས་ཟས། ཤིང་འབྲས་བསྲེས་ཟས་ ལ་སོགས་པ་ ཆུ་མང་བའི་ཟས་ཡང་ཕུལ། མི་དེ་གིས་ཆུ་འཐུང་ནི་མི་དགའ་བ་ཅིན་ NIA གིས་ ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ཆུ། དྲོད་ཆུ། ཤུ་བ། འོ་མ། ཡང་ན་ ཀ་ཕི་དང་ཇ་ནང་ཀེ་ཕིན་མེད་པ་འཐུང་བཅུག་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
- ཚ་དྲོད་ཞིབ་དཔྱད་འབད། ཟས་ཡང་ན་འཐུང་ཆོག་ཚ་དྲགས་པ་འདི་ མི་དེ་གིས་མི་ཤེས་པར་འོང་སྲིད།
- ཐུར་མ་དང་ཕོར་པ་བཟོ་བཀོད་འབད། ཐོབ་གི་ཚབ་ལུ་སླ་ཁ། ལག་ཁ་སྦོམ་ཅིག་ཡོད་པའི་ཐུར་མ། ཁ་ལེབ་ཡོད་པའི་ཕོར་པ་ལ་སོགས་པ་གིས་ཟ་བར་འཇམ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ཚུགས། གཙང་དྲག་མེད་མི་ལུ་ སེམས་ཁྲལ་མ་འབད།
- ཟས་འདི་སོ་འབྲི་བར་དང་མིད་པར་འཇམ་ཏོག་ཏོ་བཟོ། ཟས་འདི་དུམ་བུ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་གཏུབ་པའམ་ མཉེན་མོ་ཡོད་པའི་ཟས་ཕུལ། ཟ་བའི་སྐབས་ལུ་ མི་དེ་གིས་གློ་ལང་བའམ་ཁམས་ཁུག་པ་ཅིན་ སྨན་པ་ལུ་སླབ་གནང་།
- བཙན་ཤེད་ཀྱིས་མ་བཟའ་བཅུག། NIA གིས་ Alzheimer’s གི་མཇུག་གི་གནས་སྐབས་ནང་ ཟ་འདོད་ཉུང་སྲིད་པ་འདི་རང་བཞིན་གྱི་འགྱུར་བ་ཅིག་ཨིན་ཟེར་སླབ་ཨིན།
སྨན་པ་ལུ་སླབ་དགོ་པའི་མཚོན་རྟགས།
ལུས་སྟོབས་ཉུང་ནི། ཟ་ནི་མ་འདོདཔ། ངལ་གསོ་དང་སྟོབས་ཤུགས་མེདཔ་བཟུམ་མའི་མཚོན་རྟགས་ཚུ་གིས་ མི་དེ་གིས་ལངམ་སྦེ་མི་ཟ་བའི་རྟགས་འོང་སྲིད། Alzheimer’s Society གིས་ སོ་ཡང་ན་སོ་བཟོ་ན་ནི། སེམས་སྡུག། ཕོ་བ་གཏན་མེདཔ། སྨན་བསྒྱུར་བཅོས་ལ་སོགས་པ་གིས་ཡང་ཟ་འདོད་ཉུང་བཟོ་ཚུགས་ ཟེར་སླབ་ཨིན། (Alzheimer’s Society གིས་ཟ་འདོད་དང་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་གི་སྐོར་ལས་). NIA གིས་སླབ་མི་ལུས་ནང་ཆུ་ཉུང་བའི་མཚོན་རྟགས་ནང་ ཁ་སྐམ་པོ། མགོ་འཁོར་བ། སྙིང་ལྡིར་མགྱོགས་པོ། མིག་གི་འཁྲུལ་སྣང་ལ་སོགས་པ་ཚུད་ཡོད། (NIA གིས་སྤྱིར་བཏང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་གནད་དོན་).
སྨན་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད།
ཁྱོད་རང་གི་ཟས་རིགས་ཡང་ན་གཞན་གྱི་ཟས་རིགས་ལུ་ འགྱུར་བ་སྦོམ་ཅིག་མ་འབད་པའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་ཡང་ན་ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་ཀྱི་མཁས་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད་གནང་། ལྷག་པར་དུ་ ཁྲག་ཁུ་གནད་དོན། མཁྲིས་པའི་གནད་དོན། མིད་པར་དཀའ་ངལ། ཡང་ན་ཉེ་ཆར་ལུས་སྟོབས་ཉུང་མི་ཡོད་པ་ཅིན་ཨིན། དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་གི་དོན་ལུ་ ཉིནམ་རེ་ལུ་ག་དེམ་ཅིག་ཟ་འཐུང་འབད་དགོཔ་ཨིན་ན་དང་ ཟས་རིགས་ཀྱི་མཁས་པའམ་སྨན་བཟོ་གི་རོགས་རམ་དགོཔ་ཨིན་ན་སྨན་པ་ལུ་དྲི་བ་འདྲི་གནང་།
གལ་སྲིད་མི་གཅིག་ལུ་ཟས་ཀྱིས་ཁམས་ཁུག་པ་ཡང་ན་ ཧ་ཅང་གིས་མགོ་འཁོར་ཞིནམ་ལས་ འཕྲལ་དུ་སེམས་ནོན་འབྱུང་བའམ་བརྡབ་སྐྱོན་ཕོག་པ་ཅིན་ མགྱོགས་པར་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རོགས་རམ་ལེན་གནང་།
སྤྱིར་བཏང་གི་དྲི་བ།
MIND ཟས་རིགས་ཀྱིས་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་ག?
ད་ལྟོ་ཚུན་ཚོད་ངེས་དཔྱད་མ་མཐོང་། དུས་ཡུན་རིངམོ་བལྟ་ཞིབ་འབད་མི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་ནང་ MIND ཟས་རིགས་དང་ཉེན་ཁ་ཉུང་བའི་འབྲེལ་བ་མཐོང་རུང་། ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་དཔར་བསྐྲུན་འབད་མི་ལོ་གསུམ་གྱི་གནད་དོན་བཀོད་རྐྱབ་ཞིབ་འཇུག་ནང་ MIND ཟས་རིགས་ཟ་མི་དང་ཚད་འཛིན་ཟས་རིགས་ཟ་མི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་བསམ་གཞིག་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་ཀླད་པའི་པར་རིས་ནང་ཁྱད་པར་གསལ་ཏོག་ཏོ་མི་མཐོང་། སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་རང་ཨིན་རུང་ཏོག་ཏོ་ལེགས་ཤོམ་འབྱུང་སྟེ་ལུས་སྟོབས་ཡང་འདྲ་མཉམ་སྦེ་ཉུང་ཡི།
MIND ཟས་རིགས་དང་ Mediterranean ཟས་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ག་ཅི་ཨིན་ན?
Mediterranean ཟས་རིགས་ནང་ ཚོད་མོ། ཤིང་འབྲས། འབྲུ་རིགས་ཆ་ཚང་། སྲན་མ་རིགས། ཉ་ཤ། ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ལ་སོགས་པ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ཞིནམ་ལས་ ཤ་དམར་དང་ཞོ་ཁུ། མངར་ཟས་ཉུང་སྦེ་ཟ་ཨིན། MIND ཟས་རིགས་འདི་ Mediterranean ཟས་རིགས་དང་གནོད་ཁ་ཚོད་འཛིན་གྱི་དོན་ལུ་ DASH ཟས་རིགས་མཉམ་མཐུད་འབད་ཡོདཔ་དང་། ལྗང་ཁུའི་ཚོད་མོ་དང་བེ་རི་ཤིང་འབྲས་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ལས་ ཤ་དམར། མངར་ཟས། ཕོར་བ། མར་དང་མར་བཟོ། སྣུམ་བསྐོལ་ཟས་ཚུ་ཉུང་སྦེ་ཟ་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
Alzheimer's སྔོན་བཀག་འབད་མི་ཟས་རིགས་ཡང་ན་སྨན་བཟོ་ཡོད་ག?
མེད། National Institute on Aging གིས་ ཟས་རིགས་གཅིག་པ་ཟ་བའམ་མི་ཟ་བ་གིས་ Alzheimer's ཡང་ན་ལོ་རྒས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་དཔྱད་འབྲས་མེད་ཟེར་སླབ་ཨིན། དེ་ལས་ ཝི་ཊ་མིན་དང་སྨན་བཟོ་གང་རུང་གིས་ཡང་ Alzheimer's སྔོན་བཀག་འབད་ཚུགས་པའི་ངེས་དཔྱད་མེད། སྨན་བཟོ་ཟ་ནིའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་དང་གྲོས་བསྡུར་འབད་གནང་།
དྲན་ཤེས་ཉམས་ཤིང་དང་བཅས་འབྲེལ་བའི་མི་གིས་ཟ་བར་འཇམ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་ག་ཅི་ཨིན་ན?
སེན་ཌུའིཆ་ཀྱི་དུམ་བུ། བྱ་ཤའི་དུམ་བུ། ཚ་ལུ་མའི་དུམ་བུ། ཁུ་བསྐོལ་ཚོད་མོའི་དུམ་བུ་ལ་སོགས་པ་ ལག་པ་གིས་འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འཛིན་སྟེ་ཟ་ཆོག་པའི་ཟས་དུམ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གིས་ ཐུར་མ་ལག་ཆས་མེད་པར་རང་གིས་ཟ་བར་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད། ཟས་སོ་འབྲི་བའམ་མིད་པར་དཀའ་ན་ སྒོ་ང་བསྲེགས་པའི་ཟས། ཀུ་ཤུའི་སིལ་བ། cottage cheese ལ་སོགས་པའི་མཉེན་མོ་ཡོད་པའི་ཟས་ཀྱིས་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད། ཟ་བའི་སྐབས་ལུ་གློ་ལང་བའམ་ཁམས་ཁུག་ན་ སྨན་པ་ལུ་མིད་པའི་ཞིབ་བཤེར་འབད་ནིའི་སྐོར་ལས་དྲི་བ་འདྲི་གནང་།
ཡོང་ཁུངས།
ང་བཅས་ཀྱིས་ ཤོག་ལེབ་འདི་གིས་ ལས་སྡེ་དང་ ཞིབ་འཇུག་ཚུ་ལུ་ འབྲེལ་མཐུད་འབདཝ་ཨིན། ཤོག་ལེབ་འདི་དུས་མཐུན་བཟོ་བའི་སྐབས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
- Trial of the MIND Diet for Prevention of Cognitive Decline in Older Persons · New England Journal of Medicine (via PMC)
- What Do We Know About Diet and Prevention of Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Food, Eating and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Tips for Caregivers: Helping People With Alzheimer's Disease Eat Well · National Institute on Aging
- Common Medical Problems in Alzheimer's Disease: Information for Caregivers · National Institute on Aging
- Appetite and dementia · Alzheimer's Society