ކުރު ޖަވާބެވެ
މީހުން ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަލާ ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި މެޑިޓެރޭނިއަން ފެންވަރުގެ ކެއުމާއި MIND ޑައިއެޓް ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭކަން ފެނިފައިވާނަމަ، އެކަން އަބަދުވެސް ފެނިގެން ނުދޭ. 2023 ވަނަ އަހަރު ޝާއިޢުކުރި، ތިން އަހަރުގެ MIND ޑައިއެޓް ޓްރަޔަލެއްގައި، ކޮންޓްރޯލް ޑައިއެޓަކާ އަޅާބަލާއިރު ވިސްނުމުގެ ޤާބިލިއްޔަތުގައި ނުވަތަ ބްރެއިން ސްކޭންތަކުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ތަފާތެއް ނުފެނުނު. ޑިމެންޝިއާ ހުއްޓުވާނެކަން ސާބިތުކޮށްދޭ އެއްވެސް ކެއުމެއް ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓެއް ނެތް. ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް އެންމެ މުހިންމަކީ މަދުވެރިނޫން ގޮތަކަށް ކައި ބޯކޮށް ހުރުމެވެ.
- މީހުން ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަލާ ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި މެޑިޓެރޭނިއަން އަދި MIND ކެއުމުގެ ގޮތް ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭކަން ފެނިފައިވާނަމަ، އެހެން ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި އެކަން ނުފެނެ.
- 2023 ވަނަ އަހަރު 65 އަހަރުން މަތީގެ 604 މީހުންނާ ކުރި ޓްރަޔަލެއްގައި، MIND ޑައިއެޓް ބޭނުންކުރި މީހުން ތިން އަހަރަށް ފަހު ވިސްނުމުގެ ޓެސްޓްތަކުގައި ނުވަތަ ބްރެއިން ސްކޭންތަކުގައި ކޮންޓްރޯލް ޑައިއެޓް ބޭނުންކުރި މީހުންނަށް ވުރެ ރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ނުދައްކައި.
- National Institute on Aging ބުނާ ގޮތުގައި، ވަކި ކެއުމެއް ކެއުމުން ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމުން އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުއްޓޭނެކަމަށް ދައްކާ ހެއްކެއް ނެތް، އަދި އެއީ ހުއްޓުވާނެކަން ސާބިތުވެފައިވާ ވިޓަމިނެއް ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓެއްވެސް ނެތް.
- ތަރުކާރީ، މޭވާ، ގަރުދިޔާ، ގަނޑު އާނދާއި މަސް ގިނަ ޑައިއެޓެއް ހިތްޕުޅުގެ ޞިއްޙަތަށް އެހީތެރިވެ، ލޭގެ ފިއްތަ މަތިވުމާއި ޑަޔަބިޓީސް ފަދަ ނުރައްކާތެރިކަން ކުޑަކުރުމަށް އެހީވެދާނެ.
- ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް، އަތުން ނަގާ ކެއުން، ތަފާތު ކުލައިގެ ތަށިތަކާއި ބޭސްން، ހަމަޖެހިފައިވާ ކެއުމުގެ ވަގުތާއި އަބަދު ބުއިން ދިނުން ފަދަ ކަންކަން ގިނަ ފަހަރަށް ވަކި ޑައިއެޓެއްަށް ވުރެ މުހިންމުވެދޭ.
މި ޞަފްޙާގައި (7 ބައިތައް)
- މެޑިޓެރޭނިއަން އަދި MIND ޑައިއެޓް އަކީ ކޮބާތޯ؟
- މި ޑައިއެޓްތަކުން ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ކުޑަވޭތޯ؟
- 2023 ވަނަ އަހަރުގެ MIND ޑައިއެޓް ޓްރަޔަލުން ފެނުނީ ކޮންކަމެއްތޯ؟
- ވަކި ކެއުންތަކާއި ސަޕްލިމެންޓްތަކަށް ކިހިނެއްތޯ؟
- ކެއުން ރަނގަޅަށް އަދި އުފާވެރިކަމާއެކު ބެހެއްޓެވޭނީ ކިހިނެއް؟
- ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ރަނގަޅަށް ކެއުން ދިނުމަށް އެހީވެވޭނީ ކިހިނެއް؟
- ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ
“ބްރެއިންއަށް ރަނގަޅު” ޑައިއެޓަކުން އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ދުރުކުރެވޭނެ ކަމަށް ތިބާ ކިޔާފައި ހުރެދާނެ. އެކަމަކު، ހަގީޤަތަކީ އެހާ ސާދާ ކަމެކެވެ. މީހުން ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަލާ ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި ބައެއް ކެއުމުގެ ގޮތް ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭކަން ފެނިފައިވާނަމަ، މިހާތަނަށް ކުރި އެންމެ ރަނގަޅު ޓްރަޔަލުން ފާހަގަކުރެވޭ ފައިދާއެއް ނުފެނުނު. މި ޞަފްޙާގައި ދެ ކަމެއް ވަރަށް ސާދާކޮށް ބަޔާންކޮށް، ދެން ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ގިނަ ފަހަރަށް އެންމެ މުހިންމުވާ ކަމަށް އަންނަނީ: މަދުވެރިނޫން ގޮތަކަށް ކައި ބޯކޮށް ހުރުމާއި، ކެއުމުން އުފާ ލިބުން.
މިއީ އާންމު މަޢުލޫމާތެކެވެ، މެޑިކަލް ލަފާއެއް ނޫނެވެ. ތިބާގެ ނުވަތަ އެހެން މީހަކުގެ ޑައިއެޓް ބަދަލުކުރުމުގެ ކުރިން ޑޮކްޓަރަކާ ނުވަތަ ރަޖިސްޓާޑް ޑައެޓިޝަނަކާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މެޑިކަލް ޑިސްކްލެއިމަރ ވެސް ބައްލަވާށެވެ.
މެޑިޓެރޭނިއަން އަދި MIND ޑައިއެޓް އަކީ ކޮބާތޯ؟
National Institute on Aging (NIA) އިން މި ޑައިއެޓްތައް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ މިގޮތަށެވެ (ޑައިއެޓާއި އަލްޒައިމަރުގެ ބަލިއާ ބެހޭ NIA މަޢުލޫމާތު):
- މެޑިޓެރޭނިއަން ޑައިއެޓް: މޭވާ، ތަރުކާރީ، ގަނޑު އާނދާ، ގަރުދިޔާ، މަސް އަދި ކަނޑުމަހުގެ ކެއުން، އަދި އޮލިވް ތެޔޮ ގިނައިރު، ރަތް މަސް، ބިސް އަދި ހަވާދު ކެއުން މަދުކުރުން.
- MIND ޑައިއެޓް (Mediterranean–DASH Intervention for Neurodegenerative Delay): މެޑިޓެރޭނިއަން ޑައިއެޓާއި ލޭގެ ފިއްތަ ބަލަހައްޓަން ބޭނުންކުރާ DASH ޑައިއެޓް އެއްކޮށްފައިވާ ގޮތެކެވެ. މީގައި ތަރުކާރީ، ޚާއްޞަކޮށް ފެހިކުލައިގެ ފަތްފަތް؛ ބެރީ؛ ގަނޑު އާނދާ؛ ގަރުދިޔާ؛ އެހެން ގަރުދިޔާ ތަކެތި؛ ހަފްތާއަކު މަދުވެގެން އެއްފަހަރު މަސް؛ އަދި އޮލިވް ތެޔޮ ހިމެނެއެވެ. ރަތް މަސް، ހަވާދު ކެއުން، ޗީޒު، ބަޓަރ ނުވަތަ މާޖަރިން، އަދި ތެޔޮގައި ކަޅާ ނުވަތަ ފާސްޓް ފޫޑް މަދުކުރުމަށް ބުނެއެވެ.
މި ޑައިއެޓްތަކުން ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ކުޑަވޭތޯ؟
ހެއްކުތައް އެއްވަރެއް ނޫނެވެ. NIA ބުނާ ގޮތުގައި، މީހުން ބަލާ ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި މެޑިޓެރޭނިއަން އަދި MIND ޑައިއެޓް ރަތް މަސް، ސެޗުރޭޓެޑް ފެޓް އަދި ހަކުރު ގިނަ ވެސްޓަރން ފެންވަރުގެ ޑައިއެޓަކާ އަޅާބަލާއިރު ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭކަން ފެނިފައިވާނަމަ، އެހެން ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި އެކަން ނުފެނެ.
2024 ވަނަ އަހަރުގެ Lancet ކޮމިޝަނުން މި ދިރާސާތައް އިތުރަށް ބަލައިފި (Lancet ކޮމިޝަން):
- ކޯހޯޓް ދިރާސާތަކެއް ބަލާ ރިވިއުއެއްގައި ރަނގަޅު ކެއުމުގެ ގޮތް ބެހެއްޓުން ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ގާތްގަނޑަކަށް 20% ދަށްވާކަން ފެނުނު.
- ތިން ކޯހޯޓެއް ބަލާ ބޮޑު ތަޙްލީލެއްގައި MIND ޑައިއެޓާ ގާތްކޮށް ހުރުން ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭކަން ފެނުނު.
- އެކަމަކު، މެދު ޢުމުރުގެ 28,025 މީހުން ގާތްގަނޑަކަށް 20 އަހަރު ބެލި ސްވީޑަންގެ ދިރާސާއެއްގައި ލަފާދޭ ޑައިއެޓްތަކުން ނުވަތަ މެޑިޓެރޭނިއަން ފެންވަރުގެ ޑައިއެޓަކުން ނުރައްކާތެރިކަން ކުޑަވާކަން ނުފެނުނު.
މީހުން ބަލާ ދިރާސާތަކުން ސަބަބާއި ނަތީޖާ ސާބިތު ނުކުރެވޭ. މި ގޮތަށް ކައިވަޑައިގަންނަވާ މީހުން އާމްދަނީ، ތަޢުލީމު، ކަސްރަތު އަދި ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ލިބުން ފަދަ އެހެން ގޮތްތަކުންވެސް ތަފާތުވެދާނެ. ކޮމިޝަނުން ނިންމީ، ރަނގަޅު ޑައިއެޓަކުން ސީދާ ޑިމެންޝިއާ ހުއްޓުވާކަން ދެއްކުމަށް މިހާތަނަށް ފުދޭވަރުގެ ހެއްކެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އެކަމަކު، މޭވާއާއި ތަރުކާރީ ގިނަކޮށް ކެއުމާއި، އަލްޓްރާ-ޕްރޮސެސްޑް ކެއުން މަދުކުރުން ގިނަ ޞިއްޙީ ހާލަތްތަކަށް ރަނގަޅުވެ، ބަރު ގިނަވުން، ޑަޔަބިޓީސް އަދި ލޭގެ ފިއްތަ މަތިވުން ފަދަ ނުރައްކާތެރިކަމަށް އަސަރުކުރާނެ. ކޮމިޝަނުން ޑައިއެޓް އެމީހުންގެ 14 ނުރައްކާތެރި ސަބަބުތަކުގެ ލިސްޓަށް ނުހިމެނުނެވެ.
2023 ވަނަ އަހަރުގެ MIND ޑައިއެޓް ޓްރަޔަލުން ފެނުނީ ކޮންކަމެއްތޯ؟
މިހާތަނަށް ކުރި އެންމެ ބާރުގަދަ އިމްތިހާނަކީ 2023 ވަނަ އަހަރު New England Journal of Medicine ގައި ޝާއިޢުކުރި ރެންޑަމައިޒްޑް ޓްރަޔަލެވެ (MIND ޑައިއެޓް ޓްރަޔަލް):
- ބައިވެރިވީ ކޮން މީހުންތޯ: Chicago އަދި Boston ސަރަޙައްދުގައި ދިރިއުޅޭ، 65 އަހަރުން މަތީގެ 604 މީހުން. އެމީހުންނަށް ވިސްނުމުގެ މައްސަލައެއް ނުވި، ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ ގާތް އާއިލާގެ މީހަކު ހުރި، ބަރު އިތުރުވި، އަދި ފަށާއިރު ކެއުމުގެ ގޮތް އެހާ ރަނގަޅެއް ނުވި.
- ކުރި ކަމަކީ ކޮބާތޯ: ތިން އަހަރު ތެރޭގައި ބައި މީހުން MIND ޑައިއެޓް ބޭނުންކުރިއިރު، އަނެއް ބައި މީހުން އާންމު ގޮތަށް ކައިވަޑައިގަތުމުގެ ގޮތް ދެމެހެއްޓި. ދެ ގްރޫޕުންނަށްވެސް ދުވަހަކު ގާތްގަނޑަކަށް 250 ކެލަރީ މަދުކޮށް ކެއުމަށް އެދި، ރަޖިސްޓާޑް ޑައެޓިޝަނުންގެ އެހީތެރިކަން ދެމުން ގެންދިޔަ.
- ނަތީޖާ: ވިސްނުމުގެ ޓެސްޓް ނަތީޖާ މަޑުމާދަމާއި ރަނގަޅުވީ ދެ ގްރޫޕުންނެވެ. ދެ ގްރޫޕުގެ މެދުގައި ހުރި ތަފާތަކީ ކުޑަ ތަފާތެއް، އަދި އެއީ ތަފާތެއް ކަމަށް ހިމެނޭވަރުގެ ފާހަގަކުރެވޭ ތަފާތެއް ނޫން. ބްރެއިން ސްކޭންތަކުންވެސް ދެ ގްރޫޕުންނަށް އެއްވަރު ބަދަލުތައް ދައްކާލި.
- ބަރު: ދެ ގްރޫޕުންނެވެސް ގާތްގަނޑަކަށް 5 ކިލޯގްރާމް (ގާތްގަނޑަކަށް 11 ޕައުންޑް) ބަރު ދަށްވި.
ޓްރަޔަލުން ތަފާތެއް ނުފެނުނީ ކީއްވެގެންތޯ؟
ދިރާސާ ކުރި މީހުން ބައެއް ސަބަބުތައް ދެކެވި. ކޮންޓްރޯލް ގްރޫޕުންވެސް އެއްވަރަކަށް ބަރު ދަށްކުރި ކަމުން، އެމީހުންގެ ކެއުމުގެ ގޮތްވެސް ރަނގަޅުވެދާނެ. އެއް ޓެސްޓް ތަކުރާރުކޮށް ކުރުމުން، ޓެސްޓްތަކަށް ޢާދަވުމާއެކު ނަތީޖާ ރަނގަޅުވެދާނެ. ތިން އަހަރަކީ މަދު މުއްދަތެއް ކަމަށްވެދާނެ. ބައިވެރިވި މީހުންގެ ގިނަ ބަޔަކީ ރަނގަޅަށް ތަޢުލީމު ލިބިފައިވާ، ޔޫރަޕިއަން ނަސްލުގެ މީހުން ކަމުން، މި ނަތީޖާ އެންމެހައި މީހުންނަށް އެއްގޮތް ނުވެދާނެ.
އެހެންކަމުން، ސާފު ޚުލާޞާއަކީ: MIND ޑައިއެޓް ތިން އަހަރު ތެރޭގައި ކެލަރީ މަދުކޮށްފައިވާ ރަނގަޅު ޑައިއެޓަކަށް ވުރެ ރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ނުދައްކައި. މީގެ މާނައަކީ ރަނގަޅު ކެއުން ބޭކާރު ކަމެއް ނޫނެވެ. މާނައަކީ، ވަކި ޑައިއެޓަކުން ޑިމެންޝިއާ ހުއްޓޭނެ ކަމަށް ބެލިހުރެ ނުވާނެ ކަމެވެ.
ވަކި ކެއުންތަކާއި ސަޕްލިމެންޓްތަކަށް ކިހިނެއްތޯ؟
NIA ބުނާ ގޮތުގައި، ވަކި ކެއުމެއް ކެއުމުން ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމުން އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ނުވަތަ އުމުރާ ގުޅޭ ވިސްނުމުގެ ޤާބިލިއްޔަތު ދަށްވުން ހުއްޓޭނެކަމަށް ދައްކާ ހެއްކެއް ނެތެވެ. ބްލޫބެރީ، ފެހިކުލައިގެ ފަތްފަތް އަދި ރީނދޫ ފަދަ ތަކެތި ދިރާސާކުރެވިފައިވީނަމަ، ސާބިތު ހެއްކެއް ނުލިބޭ. NIA އިން ވެސް ބުނަނީ، އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުއްޓުވާނެކަން ސާބިތުވެފައިވާ ވިޓަމިނެއް ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓެއް ނެތް، އަދި އެ މަޤްޞަދަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ލަފާ ނުކުރެވޭ ކަމަށެވެ. އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުއްޓުވާނެ ކަމަށް ބުނެ ވިއްކާ ސާބިތުނުވެފައިވާ ތަކެތި ނުރައްކާތެރިވެ، ފައިސާ ގެއްލިދާނެ، ނުވަތަ ދެކަމެއް ވެސް ވެދާނެ، އަދި ޑޮކްޓަރު ލިޔެދިން ބޭސްތަކަށް އަސަރުކުރެދާނެ ކަމަށް NIA އިން އިންޒާރު ދެއެވެ. އެހެންކަމުން އެއްވެސް އެއްޗެއް ޓްރައި ކުރުމުގެ ކުރިން ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ (އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުއްޓުވުމާ ބެހޭ NIA މަޢުލޫމާތު).
ކެއުން ރަނގަޅަށް އަދި އުފާވެރިކަމާއެކު ބެހެއްޓެވޭނީ ކިހިނެއް؟
ގިނަ މުސްކުޅި މީހުންނަށް މަޤްޞަދަކީ ހަރު ނިޔަމެއް ނޫން، ބަލިކަށި ދޭ، ޢާދަކޮށްފައިވާ، އަދި ރަހަ ލިބޭ ކެއުން ކެއުމެވެ:
- ތިބާ ކަމަށް ލޯބިވާ ކެއުންތަކުން މެނު ހަދާށެވެ މެޑިޓެރޭނިއަން ގޮތުން: ތަރުކާރީ، މޭވާ، ގަރުދިޔާ، ގަނޑު އާނދާ، މަސް އަދި އޮލިވް ތެޔޮ.
- ކަމަށް ލޯބިވާ ކެއުން ދޫކޮށް ނުލާށެވެ. ކެއުމުން ލިބޭ އުފާއާއި ކެއުމަށް ހިތް އަރާ މިންވަރު މުހިންމެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ފަހުގެ އުމުރުގައި.
- މީހުންނާ އެކު ކެއުން ކާށެވެ ފުރުޞަތު ލިބޭ ވަގުތުގައި. އެކުވެ ކެއުން ކެއުމަކީ ރަނގަޅު ވަގުތެކެވެ.
- އެކުވެ ކެއުން ތައްޔާރުކުރާށެވެ. ތަރުކާރީ ދޮވުމާއި ޕޭންގަނޑެއް ހިއްލާލުމަކީ އެކުވެ ކުރެވޭ ރަނގަޅު މަސައްކަތެކެވެ؛ ގޭގެ މަސައްކަތްތައް ބައްލަވާށެވެ. އާއިލާގެ ކަމަށް ލޯބިވާ ރެސިޕީއަކުން ހަނދާންތައް ހަނދާންކޮށްދިނުމަށް ވެސް އެހީވެދޭނެ.
މުސްކުޅި މީހުން ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ނުދައްކާ ކެލަރީ މަދުކުރަން ނުވަތަ ބަރު ދައްކާލަން މަސައްކަތް ނުކުރަން ޖެހެއެވެ، އަދި ރޯދަ ހިފުމުގައި އިތުރު ނުރައްކާތެރިކަން ހުރެދާނެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ރޯދަ ހިފުމާ ބެހޭ ގައިޑް ބައްލަވާށެވެ.
ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ރަނގަޅަށް ކެއުން ދިނުމަށް އެހީވެވޭނީ ކިހިނެއް؟
ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް، މަދުވެރިނޫން ގޮތަކަށް ކައި ބޯކޮށް ހުރުމަކީ ގިނަ ފަހަރަށް އެންމެ ބޮޑު ކަމެވެ. Alzheimer’s Association އިން ދައްކާ ގޮތުގައި، މީހަކަށް ކެއުން ކެއުން ހަނދާން ނެތިދާނެ، ކައިފައިވާ ކަމަށް ހީވެދާނެ، ނުވަތަ ގިނަ އިޚްތިޔާރުތަކެއް ކުރިމަތިވުމުން ހަލަބޮލިވެދާނެ. ރަނގަޅަށް ނުކެވުމުން ބޭރުގައި ފެންނަ ބައެއް ހެދުންތައް އިތުރުވެ، ބަރު ދަށްވެދާނެ (ކެއުމާއި ބޯންކަނާ ބެހޭ Alzheimer’s Association މަޢުލޫމާތު). މި ލަފާތައް ނަގާފައިވަނީ Alzheimer’s Association، NIA އަދި Alzheimer’s Society އިންނެވެ:
- އަތުން ނަގާ ކެއުން ދޭށެވެ. ސެންޑްވިޗް ކުޑަ ކުޑަ ކޮށްފައިވާ ތަކެތި، ޗިކަން ކުޑަ ތަކެތި، މަހުގެ ކުޑަ ތަކެތި، އޮރެންޖު ފަޅިތަކެއް ނުވަތަ އުކާލައިފައިވާ ބްރޮކޯލީ ފަދަ، ފަސޭހައިން ނަގާ ކުޑަ ތަކެތި ދިނުމުން ކަތިލި ބޭނުން ނުކޮށް އަމިއްލައަށް ކެވޭނެ.
- މޭޒުމަތީގައި ތަފާތު ކުލަ ބޭނުންކުރާށެވެ. ފެނުމުގައި އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކެއުމާއި ތަށި ވަކިކޮށް ދެނެގަތުން އުނދަގޫވެދާނެ. ތަފާތު ކުލައިގެ ޕްލޭސް މެޓެއްގެ މަތީގައި ހުދު ތަށި ނުވަތަ ބޭސްން ބޭނުންކުރުމުން އެހީވެދޭނެ. ޕެޓަރން ހުރި ތަށިތަކާއި މޭޒުމަތީގެ ކަނޑި ދޫކޮށްލާށެވެ.
- އެއްފަހަރަކު އެއް ނުވަތަ ދެ ބާވަތެއް ދޭށެވެ. ތަށިއެއް ފުރިހަމަ ކޮށް ކެއުން ބެހެއްޓުމުން ހަލަބޮލިވެދާނެ.
- ކެއުމުގެ ވަގުތު ހަމަޖެހިގޮތެއް ބަހައްޓާށެވެ. ޓީވީ ނިއްވާލާ، މޭޒު ސާދާކޮށް ބަހައްޓާ، އަދި ހިމޭން ވަގުތު ދޭށެވެ. NIA އިން ލަފާ ދެނީ އަވަސް ނުކުރަން އަދި މަޖުބޫރު ނުކުރަންނެވެ.
- ކުޑަ މީލްތަކާއި ސްނެކްސް ގިނަ ފަހަރަށް ދޭށެވެ. މަދުވެރިނޫން ކަމަށް ކަން ނުކެވޭނަމަ، NIA އިން ލަފާ ދެނީ ކުޑަ މީލްތައް ގިނަ ފަހަރަށް ދިނުމަށާއި ކެލަރީ ގިނަ ސްނެކްސް ދިނުމަށެވެ (ރަނގަޅަށް ކެއުމަށް އެހީވުމާ ބެހޭ NIA ލަފާތައް).
- ބުއިން ބޯން ހަނދާން ކުރުވާށެވެ. ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކުޑަ ކުޑަ ކަހަލައިގައި ފެން ނުވަތަ އެހެން ބުއިން ދޭށެވެ، އަދި މޭވާ، ސޫޕް، މިލްކްޝޭކް އަދި ސްމޫދީ ފަދަ ފެން ގިނަ ކެއުން ދޭށެވެ. ފެން ބޯން ނުބޭނުންނަމަ، NIA އިން ލަފާ ދެނީ ޖޫސް، ރަހައިގެ ފެން، ބްރޮތް، ކިރު، ނުވަތަ ކެފިން ނެތް ކޮފީ ނުވަތަ ސައި ޓްރައި ކުރުމަށެވެ.
- ހޫނުމިން ބަލާށެވެ. ކެއުމެއް ނުވަތަ ބުއިމެއް މާ ހޫނުކަން އެ މީހަކަށް ނޭނގިދާނެ.
- ކަތިލި އަދި ކަހަލަ ފަސޭހަ އެއްޗަކަށް ބަދަލުކުރާށެވެ. ތަށިގެ ބަދަލުގައި ބޭސްން، ބޮޑު ހެންޑަލް ހުރި ތަނޑުޅި، އަދި ބޯޓު ހުރި ކަހަލަ ބޭނުންކުރުމުން ކެއުން ފަސޭހަވެދޭނެ. ތެތްތެރިކަމާ މެދު މާ ބޮޑަށް ހިތާމަ ނުކުރާށެވެ.
- ކެއުން ޖަހަން އަދި ކަހަން ފަސޭހަ ކުރާށެވެ. ކެއުން ކުޑަ ކުޑަ ކޮށް ފަޅާ ނުވަތަ ލުޔަންދު ކެއުން ދޭށެވެ. ކައިވަޑައިގަންނަވާ ވަގުތު ކޮއްކޮލުން ނުވަތަ ކަހަން ހުރަސްވާނަމަ ޑޮކްޓަރަށް ދަންނާށެވެ.
- މަޖުބޫރުކޮށް ކެއްވަން ނުމަސައްކަތް ކުރާށެވެ. އަލްޒައިމަރުގެ ބަލީގެ ފަހު ފިޔަވަޅުތަކުގައި ކެއުމަށް ހިތް އަރާ މިންވަރު ގުޑުގުޑުން މަދުވެދާނެ ކަމަށް NIA އިން ދައްކައެވެ.
ޑޮކްޓަރަށް ދަންނަން ޖެހޭ އަލާމާތްތައް
ބަރު ދަށްވުން، ކެއުން ނުކެވުން، މަޑިކަމާއި ބަލިކަމަކީ މަދުވެރިނޫން ކަމަށް ކެވެމުން ގެންދާ ކަމުގެ އަލާމާތްތަކަށް ވެދާނެ. ދަތް ނުވަތަ ނަކުލު ދަތުގެ ވޭން، ޑިޕްރެޝަން، ގެދޮރު ހުރަސްވުން އަދި ބޭސްތަކުގައި އަންނަ ބަދަލުތަކުން ކެއުމަށް ހިތް އަރާ މިންވަރު މަދުވެދާނެ ކަމަށް Alzheimer’s Society އިން ދައްކައެވެ (ކެއުމަށް ހިތް އަރުމާ ޑިމެންޝިއާއާ ބެހޭ Alzheimer’s Society މަޢުލޫމާތު). NIA އިން ދައްކާ ޑީހައިޑްރޭޝަންގެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންގަ ހިއްކުން، ބޯލަނބައި ވެރިވުން، ހިތްދަތި އަވަސްވުން އަދި ހެލިއުސިނޭޝަން ހިމެނެއެވެ (އާންމު މެޑިކަލް މައްސަލަތަކާ ބެހޭ NIA މަޢުލޫމާތު).
ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ
ތިބާގެ ނުވަތަ އެހެން މީހަކުގެ ޑައިއެޓުގައި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން ކުރިން ޑޮކްޓަރަކާ ނުވަތަ ރަޖިސްޓާޑް ޑައެޓިޝަނަކާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ޑަޔަބިޓީސް، ގުރުދާގެ ބަލި، ކަހަން އުނދަގޫވުން ނުވަތަ މިހާރު ބަރު ދަށްވެމުން ގެންދާ ހާލަތްތަކެއް ހުރިނަމަ. ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ދުވަހަކު ކޮން މިންވަރަކަށް ކައި ބޯން ޖެހޭނެތޯ، އަދި ޑައެޓިޝަނަކު ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓެއް އެހީތެރިވެދާނެތޯ އަހާށެވެ.
މީހަކަށް ކަހަން ހުރަސްވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެކަންޏާ ނުގުޅޭ ހަލަބޮލިކަން، ބޮޑު ބޯލަނބައި ވެރިވުން ނުވަތަ މޮޅުވެއްޖެނަމަ، އަވަސް އެހީ ހޯދާށެވެ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
MIND ޑައިއެޓުން ޑިމެންޝިއާ ހުއްޓޭނެހެއްޔެވެ؟
އެކަން ސާބިތުވެފައެއް ނުވެއެވެ. މީހުން ބަލާ ބައެއް ދިރާސާތަކުގައި MIND ޑައިއެޓާއި ޑިމެންޝިއާ ވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅުމެއް ފެނުނުނަމަ، 2023 ވަނަ އަހަރު ޝާއިޢުކުރި ތިން އަހަރުގެ ރެންޑަމައިޒްޑް ޓްރަޔަލެއްގައި MIND ޑައިއެޓް ބޭނުންކުރި މީހުންނާއި ކޮންޓްރޯލް ޑައިއެޓް ބޭނުންކުރި މީހުންގެ މެދުގައި ވިސްނުމުގެ ޓެސްޓް ނަތީޖާތަކުގައި ނުވަތަ ބްރެއިން ސްކޭންތަކުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ތަފާތެއް ނުފެނުނު. ދެ ގްރޫޕުންވެސް މަޑުމާދަމާއި ރަނގަޅުވެ، އެއްވަރަކަށް ބަރު ދަށްވި.
MIND ޑައިއެޓާއި މެޑިޓެރޭނިއަން ޑައިއެޓް ތަފާތުވަނީ ކިހިނެއްތޯ؟
މެޑިޓެރޭނިއަން ޑައިއެޓުގައި ތަރުކާރީ، މޭވާ، ގަނޑު އާނދާ، ގަރުދިޔާ، މަސް އަދި އޮލިވް ތެޔޮ ގިނައިރު، ރަތް މަހާއި ހަވާދު ކެއުން މަދުކުރުމަށް ބުނެއެވެ. MIND ޑައިއެޓަކީ އެ ޑައިއެޓާއި ލޭގެ ފިއްތަ ބަލަހައްޓަން ބޭނުންކުރާ DASH ޑައިއެޓް އެއްކޮށް، ފެހިކުލައިގެ ފަތްފަތާއި ބެރީ ގިނަކޮށް، ރަތް މަސް، ހަވާދު ކެއުން، ޗީޒު، ބަޓަރ ނުވަތަ މާޖަރިން، އަދި ތެޔޮގައި ކަޅާ ނުވަތަ ފާސްޓް ފޫޑް މަދުކުރުމަށް ބުނާ ގޮތެކެވެ.
އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުއްޓުވާ ކެއުމެއް ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓެއް ވޭތޯ؟
ނެތެވެ. National Institute on Aging ބުނާ ގޮތުގައި، ވަކި ކެއުމެއް ކެއުމުން ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމުން އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ނުވަތަ އުމުރާ ގުޅޭ ވިސްނުމުގެ ޤާބިލިއްޔަތު ދަށްވުން ހުއްޓޭނެކަމަށް ދައްކާ ހެއްކެއް ނެތް، އަދި އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުއްޓުވާނެކަން ސާބިތުވެފައިވާ ވިޓަމިނެއް ނުވަތަ ސަޕްލިމެންޓެއްވެސް ނެތް. ސަޕްލިމެންޓް ނަގަން ކުރިން ޑޮކްޓަރަކާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ.
ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ކަން ފަސޭހަ ކެއުންތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
ސެންޑްވިޗް ކުޑަ ކުޑަ ކޮށްފައިވާ ތަކެތި، ޗިކަން ކުޑަ ތަކެތި، އޮރެންޖު ފަޅިތަކެއް، ނުވަތަ އުކާލައިފައިވާ ތަރުކާރީ ފަދަ، އަތުން ނަގާ ކުޑަ ކެއުން ގިނަ ފަހަރަށް ކަތިލި ބޭނުންކުރުމަށް ވުރެ ފަސޭހަވެދެއެވެ. ކެއުން ޖަހަން ނުވަތަ ކަހަން އުނދަގޫވާނަމަ، ސްކްރެމްބަލް ބިސް، އެޕަލްސޯސް ނުވަތަ ކޮޓޭޖް ޗީޒު ފަދަ ލުޔަންދު ކެއުން އެހީތެރިވެދޭނެ. ކޮއްކޮލުން ނުވަތަ ކަހަން ހުރަސްވުން ހިނގަނަމަ ޑޮކްޓަރާ ކަހަން ބެލުމަށް އެހީ ހޯދާށެވެ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Trial of the MIND Diet for Prevention of Cognitive Decline in Older Persons · New England Journal of Medicine (via PMC)
- What Do We Know About Diet and Prevention of Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Food, Eating and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Tips for Caregivers: Helping People With Alzheimer's Disease Eat Well · National Institute on Aging
- Common Medical Problems in Alzheimer's Disease: Information for Caregivers · National Institute on Aging
- Appetite and dementia · Alzheimer's Society