ལན་ཐུང་ངུ།
བལྟ་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་གིས་མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་དང་ MIND ཟས་སྲོལ་ཚུ་ བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མ་ཡིན་ན་། སྤྱིར་བཏང་འདྲ་མིན་ཡོད། 2023 ལོར་སྤྱད་པའི་ MIND ཟས་སྲོལ་ལ་ལོ་གསུམ་གྱི་ཞིབ་བཤེར་ཞིག་ནང་། ཟས་སྲོལ་གཞན་དང་བསྡུར་ན་བློ་ཤེས་བརྟག་དཔྱད་དང་ ཅི་ཊི་ལྟ་ཞིབ་ལ་འགྱུར་བ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མ་མཐོང་། ཟས་ནམ་སྨན་གང་ཡང་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་སྔོན་བཀག་ཀྱི་ཆ་ནས་ཞིབ་བཤེར་གྱིས་ངེས་པར་གྲུབ་མ་སོང་། བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་མི་ལ་ཟོས་ཐུང་། མི་གཏོང་ཐུབ་པ་ཡིན་ཚོད་མང་ཤོས་ཡིན།
- མི་ཚེ་ཉིན་རིང་ལ་རྗེས་སུ་བལྟས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་ཚུ་གཅིག་གིས་མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་དང་ MIND ཟས་སྲོལ་ལ་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་སྟོན། ཡིན་ནའང་ཚང་མ་ཁོ་ན་མ་ཡིན།
- 2023 ལོའི་ཞིབ་འཇུག་ཞིག་ལ་ལོ་ 65 བཅུ་ལྷག་ཅན་ 604 དང་། ལོ་གསུམ་རྗེས་སུ་ MIND ཟས་སྲོལ་པ་ཚུ་གིས་ བློ་ཤེས་བརྟག་དཔྱད་དང་ ཅི་ཊི་ལྟ་ཞིབ་ལ་ཚད་བཟུང་གི་ཟས་སྲོལ་པ་ལས་ཕན་ཡོན་མ་མཐོང་།
- སྡོད་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཁུངས་ NIA གིས་ གཏན་ནས་ ཟས་ཅིག་ཟོས་པའམ་སྤོང་བས་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་སྔོན་བཀག་ཐུབ་མི་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད། སྨན་ཁ་ཤས་ཀྱང་སྔོན་བཀག་ཐུབ་པར་མ་གྲུབ།
- ཤིང་ལོ་ཐོག་ གཟུང་སྣ་མང་བ་ ཤིང་སྐྱེས་ཤིང་། ཤ་ནོར་ཟས་སྟེ་རྟ་ཡིག་གི་ཟས་ཚུ་ཟོས་ན་ སྙིང་གི་ནད་ལ་ཕན་པ་དང་། ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ་དང་ སྐྲ་ཤུགས་མང་བ་འདྲ་བའི་ཉེན་ཁ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ཚོད་ཀྱང་ཡོད།
- བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་མི་ལ་ཤོག་ཁ་བཅོས་ཚུ་གཡོགས་སྲེད་མེད་པ་། ཁ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁ་ཊ་ཕྱོགས་དང་། ཉིན་ཞག་ཞི་བདེའི་ཟས་ཚུལ། ཆུ་འཐུང་ཐེངས་ཚོད་ལྡན་པ་ཚུ་གིས་ཟས་སྲོལ་གང་ཡིན་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་ཡིན་ཚོད་ཡོད།
ཤོག་ངོས་འདིའི་སྟེང་དུ།7 དོན་ཚན་ ༡༠)
- མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་དང་ MIND ཟས་སྲོལ་ནི་ཅི་ཡིན།
- མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་འདི་ཚུ་གིས་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་ཡིན་ནམ།
- 2023 ལོའི་ MIND ཟས་སྲོལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ ཅི་རྙེད་སམ།
- ཟས་ཀྱི་རིགས་དང་སྨན་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཅི་ཟེར།
- ཟས་སྲོལ་སྡུག་པོ་མེད་པ་དང་ཞིམ་པ་ཡོད་བཞིན་ཟོས་ཐུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན།
- བརྗེད་ནོར་ནད་ཅན་གྱི་མི་ལ་ཟས་ལེགས་པོ་ཟོས་ཐུབ་པར་ཇི་ལྟར་རམ་བསྐྱོར་ཐུབ།
- སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱེད།
ཁྱེད་ཀྱིས་ “སེམས་ཤེས་ཟས་ལེགས་པོ” གིས་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་བཀག་ཐུབ་ཟེར་བ་ཞིག་ཀློགས་ཡོད་གི་ཡོད། དངོས་གནས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི་ཅུང་ཞིག་ཚོད་ཆུང་ཡིན། ཟས་སྲོལ་འདི་ཚུ་ཞིག་ མི་ཚེ་ཉིན་རིང་ལ་རྗེས་སུ་བལྟས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟའི་བར་གྱི་ཞིབ་བཤེར་ལེགས་ཤོས་གྱིས་ ངེས་པར་ཕན་ཡོན་གསལ་པོ་མ་མཐོང་། ཤོག་ངོས་འདིས་གཉིས་ཆ་ཤེས་བཤད་བྱས་ཏེ། ད་ནས་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་མི་ལ་ཡང་ཐེངས་དང་པོ་གལ་ཆེ་བ་ནི། ཟོས་ཐུང་དང་ཆུ་འཐུང་ཚད་ལྡན་པ་དང་། ཟས་ཚིམ་པ་བྱས་ཐུབ་པ་ཡིན།
ཤོག་ངོས་འདི་ལ་སྤྱིར་བཏང་གི་ཆ་འཕྲིན་ཡིན་གྱི་ བདེ་གནས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་མ་ཡིན། ཟས་སྲོལ་ཁྱོད་ཀྱི་རང་གི་ཡང་ན་གཞན་གྱི་ཅིག་བསྒྱུར་བའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་ཡང་ན་ཟས་ཀྱི་རིག་པ་པ་ཞིག་དང་གླེང་གཞི་ཞིག་བྱེད་དགོས། ཁྱེད་ཀྱི་ བདེ་གནས་སྐོར་གྱི་སྐུལ་བརྡ་ ལ་བལྟས་ཤིག
མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་དང་ MIND ཟས་སྲོལ་ནི་ཅི་ཡིན།
ནེ་ཤནལ་ ཨིན་སི་ཊི་ཊི་ཡུཊ་ཨོཕ་ཨེ་ཇིང་ (NIA) གིས་ཁོང་ཚུ་ འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་ (NIA on diet and Alzheimer’s):
- མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་ཟས་སྲོལ: ཤིང་ལོ་ཐོག་ དགུ་ བཟའ་ཟས་ཀྱི་རྩྭ་ཚིལ་། ཤིང་ཕྲན་ཚོ་ པར་ཚིལ་ཁ་ཤས། ཤ་ནོར་དང་ཆུའི་ཤ། ཤ་ཚོས་པ། དང་ཞུན་མར་ནམ་ མར་སྲན་ཚུ་མང་ཞིང་། ཤ་ནོར་ དང་སྲན་ཆུང་ཆུང་བ་དང་ ཁ་ཞིམ་ཁ་ཤས་ཉུང་ཉུང་ཟོས།
- MIND ཟས་སྲོལ (Mediterranean–DASH Intervention for Neurodegenerative Delay): མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་ཟས་སྲོལ་དང་ ཁྲག་ཚད་ལ་ཕན་པའི་ DASH ཟས་སྲོལ་གཉིས་ཀྱི་འདྲེས་མ། ཁྱད་ཆོས་ནི་ ཤིང་ལོ་ཐོག་ ཁྱད་པར་དུ་ལྗང་ཁུ་གི་རྩྭ་ཚིལ། ཤིང་ཕྲན་ཚོ་ པར་ཚིལ་ཁ་ཤས། ཤིང་ཚེར་གྱི་ཁ་ཤས། སྲན་ཚུ། ཤིང་གི་སྦྲུམ་ཤིང་མ། ཚེས་པོ་ལྔ་ཚུ་ཚོགས་ཚད་ཕྱི་ཡི་ཉིན་ཞག་ཕྱི་ཡི་ཕྱི་ལོག་ཏུ་ཤ་ནོར་ཟས། དང་ཞུན་མར་ནམ་ མར་སྲན། ཡིན་ཞིང་། ཤ་ནོར་ དང་། ཁ་ཞིམ་ཁ་ཤས། ཞུན་མ། ཞུན་མར་དང་། ཁ་ཚོ་བའི་ཟས་ཚུ་ཉུང་བར་བཀག་ཡོད།
མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་འདི་ཚུ་གིས་བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་ཡིན་ནམ།
ཞིབ་བཤེར་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི་འདྲ་མིན་ཡོད། NIA གིས་གསུངས་པ་ལྟར་ ཚང་མ་མིན་ཡང་། སྡོད་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཤས་གྱིས་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་དང་ MIND ཟས་སྲོལ་ལ་ ཤ་ནོར་དང་ཞུན་མར་ དང་ཁ་ཞིམ་མང་བའི་ཁྱོགས་ཀྱི་ཟས་སྲོལ་ལས་ བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་དང་ཕྲད་ཡོད།
2024 ལོའི་ལན་སེཊ་ཀོ་མི་ཤེན་གྱིས་ ཞིབ་བཤེར་སྐོར་ལ་ཞིབ་ཆ་ཅན་གྱི་ཚུལ་དུ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱས་ཡོད་ (Lancet Commission):
- ཞིབ་འཇུག་ལོ་རྒྱུན་གྱི་བསྐྱར་ཞིབ་ཅིག་གིས་ ཟས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་མཐོ་བ་དང་ བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ ཚད་ཀྱི་ 20% ཆུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་སྟོནམ་ཡོད།
- ཞིབ་འཇུག་ཁག་གསུམ་གྱི་ཤེས་བྱ་ཆེ་བའི་དཔྱད་ཞིག་གིས་ MIND ཟས་སྲོལ་ལ་ཉེ་ཉེ་ཟས་སྲོལ་བསྲུང་བ་དང་ ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་སྟོནམ་ཡོད།
- ཡིན་ནའང་། ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ནང་། ལོ་ 20 ཅུ་ལྷག་གི་ཕྱི་ལོ་ཡོད་པའི་ སི་ཝེ་ཌེན་གྱི་མི་ 28,025 ལ་ལོ་གྲངས་ཅི་ཡང་རིང་པོ་ཞིག་རྗེས་སུ་བལྟས་པའི་གོ་སྐབས་ཀྱིས། ཟས་སྲོལ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ ཡང་ན་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་ཟས་སྲོལ་གང་རུང་ཡིན་སྐབས་ ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་མ་མཐོང་།
ཞིབ་འཇུག་ཚུ་གིས་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲས་བུ་སྟོན་མི་ཐུབ། ཟས་ལེགས་པོ་ཟོས་པའི་མི་ཁ་ཤས་ལ་ ཕོགས་ཚོང་། ཤེས་ཡོན། ལུས་ཁམས་སྦྱོང་རྩལ། སྨན་ཡོད་སར་འཛུལ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་ཡོད་། ཚོགས་པས་གསུངས་པ་ལྟར་ ཟས་ལེགས་པོས་བརྗེད་ནོར་ནད་སྔོན་བཀག་ཐབས་ལ་ངེས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མི་འདུག་ཀྱང་། ཤིང་ལོ་ཐོག་དང་ལྗང་ཁུ་ མང་བ་དང་ ཟས་ལྷན་ཐབས་མང་པོ་ཉུང་བ་ནི་ནད་མང་པོ་ལ་ཕན་ཞིང་། ལུས་ཀྱི་གནོད་ཉེན་ཚུ་ཡང་ མི་བྱེད་པར་ཡིན། སྡོད་བཞག་ཆེ་བ་ དབང་ཁ་ལོག་སྐུལ་ ཁྲག་ཚད་མཐོ་བ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད། ཚོགས་པས་ ཟས་སྲོལ་ནི་ཉེན་ཁ་གི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཐོ་གྲངས་ 14 ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན ནང་སྣོན་མ་ཐུབ།
2023 ལོའི་ MIND ཟས་སྲོལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ནང་ ཅི་རྙེད་སམ།
ད་ལྟའི་བར་གྱི་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ནི་ 2023 ལོར་ ནིའུ་ཨིང་ལེནཌ་ ནེ་ཇོན་ཨཕ་མེ་ཌི་སི་ན་ཞིབ་ཚུལ་སྤྲོད་པའི་ ཕྱོགས་སྡེ་འགོ་བཙུགས་ཀྱི་ཞིབ་བཤེར་ཞིག་ཡིན་ (MIND diet trial):
- ག་དུས་: ལོ་ 65 དང་ལྷག་པའི་མི་ 604 ནི་ ཤིකாகོ་དང་བོསི་ཊན་ཁུལ་ནས་ཡིན། བློ་ཤེས་ཀྱི་གྲབ་ཐོབ་ཀྱི་རྣམ་པ་བཟང་པོ་ ནད་ཀྱི་ཚད་དུ་ཤ་ཆེ་བ་དང་། ཕ་ཡང་ན་མ་ཡང་ བརྗེད་ནོར་ནད་ཅན་ཞིག་ནང་སྡོད་པ། དང་ ཟས་སྲོལ་ལེགས་ཤོས་མིན་པ་ཚུ་ཡིན།
- ཇི་ལྟར་བྱས་པ་: ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་ཁ་ཤས་ MIND ཟས་སྲོལ་ལ་ཟོས་ཞིང་། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁོང་གི་རང་གི་ཟས་སྲོལ་ལ་ཟོས། སྡེ་ཚན་གཉིས་ཀྱིས་ཉིན་ཞག་ ཟས་ཚུ་ཐིག་ཏུ་ 250 ཉུང་བར་ཟོས་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་རྩིས་ལ་ཤེས་མཁྱེན་ཅན་གྱི་ཟས་སྲོལ་དང་ཕན་ཚུན་རྒྱུན་སྐྱོར་ཡོད།
- འབྲས་བུ: ཡུ་སྤྱོད་ལ་སྤྱིར་བཏང་ བློ་ཤེས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆུང་ཆུང་ལེགས་པོ་ཞིག་ སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ག ལ་སྣང་། སྡེ་ཚན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆུང་ཞིང་ གྲངས་སྐྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསལ་པོ་མེད་པ་། ཅི་ཊི་ལྟ་ཞིབ་ཀྱང་ཡར་རྒྱས་དེ་ཚུན་ཆད་འགྱུར་བ་མཐུན་ཡོད།
- ལུས་ཚད་: སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ག་ལ་ ཀི་ལོ་གྲམ་ 5 (ཁ་ཤས་ 11 པའུནཌ་ཙམ) ཙམ་ཆུང་འགྲོ་ཡོད།
ཞིབ་འཇུག་ལ་ཁྱད་པར་མི་སྣང་བའི་རྒྱུ་མཚན།
ཞིབ་བཤེར་བྱེད་མཁན་ཚུ་གིས་རྒྱུ་མཚན་ཁ་ཤས་བསྡུས་ཡོད། ཚད་བཟུང་སྡེ་ཚན་ཡང་ཟས་སྲོལ་ལེགས་པོར་སོང་མིན་ཡོད་པ་། ལུས་ཚད་ཆུང་བ་མཉམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཚད་ཡང་བསྐྱར་དུ་བྱས་པ་ལ་མི་ཚུ་གིས་ཤེས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་འབྲས་བུ་ལེགས་པོ་སོང་ཐུབ། ལོ་གསུམ་ནི་ཐུང་ཐུང་ཡིན་ཐུབ། ཁ་ཤས་ཀྱི་མི་ཚུ་ཤེས་རིག་མཐོ་བ་དང་ཡུ་རོབ་རིགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ཚུ་མི་ཚང་མར་མ་ཁྱབ་ཐུབ།
དེ་ལྟར་ན་དྲན་བསྐུལ་ཀྱི་བསྡུ་བ་ནི། MIND ཟས་སྲོལ་གྱིས་ ལོ་གསུམ་གི་རིང་ལ་ དུས་ཚོད་ཅིག་ཏུ་ཟས་ཚད་ཆུང་བ་ལས་ ཞིབ་ཆ་ཟ་མེད་ཅན་ཞིག་ཏུ་སྒྲུབ་མ་ཐུབ། ཟས་ལེགས་པོ་ཟོས་པ་ནི་དོན་མེད་མ་ཡིན་། སྟོན་ཆ་ནི་ཟས་སྲོལ་ཞིག་ཡང་ བརྗེད་ནོར་ནད་སྔོན་བཀག་ཐུབ་པར་བསམ་བཞིན་མི་བྱེད་དགོས།
ཟས་ཀྱི་རིགས་དང་སྨན་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཅི་ཟེར།
NIA གིས་གསུངས་ཡོད་ ཟས་ཅིག་ཟོས་པ་ཡང་ན་སྤོང་བས་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་ཡང་ན་གནས་ཚུལ་རྒ་ཤོས་ཀྱི་བློ་ཤེས་འགྲེང་འཕྲི་ཆུང་བ་སྔོན་བཀག་ཐུབ་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད། ཟས་ཀྱི་ཁ་ཞིམ་ལྡན་པ། ལྗང་ཁུ་གི་རྩྭ་དང་ ཀུན་ཁྱ་སོགས་ཀྱང་ཞིབ་བཤེར་བྱས་ཡོད་ཀྱང་ངེས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད། NIA གིས་ཡང་ བཀག་དགོས་སུ་ཅིག་ཏུ་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་ལ་སྔོན་བཀག་ཐུབ་པར་ངེས་པ་མེད་པའི་སྨན་ཁ་ཤས་ཀྱི་མར་གྱི་ཤུགས་ཀྱང་ མི་ཤེས་པའི་ནོར་ཟད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། སྨན་ཁ་ཤས་མ་ཟོས་པའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཟེར་ཡོད། (NIA on preventing Alzheimer’s)།
ཟས་སྲོལ་སྡུག་པོ་མེད་པ་དང་ཞིམ་པ་ཡོད་བཞིན་ཟོས་ཐུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན།
ཚོད་ཡོད་ཀྱི་རྒན་པོ་ཚུ་གིས་ དམིགས་ཡུལ་ནི་ཟས་སྲོལ་ཞིག་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། གནས་ཚད་ཚིམ་པ་དང་ གོ་ཤེས་ཅན་དང་ཞིམ་པའི་ཟས་ཚུ་གི་འཆམ་ཞིག་ཡིན།
- ཁྱེད་ཀྱིས་དགའ་བའི་ཟས་ཚུ་ལ་ཟས་ཚོན་བཟོ། མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་སྲོལ་ནང་ཡོད་པའི་ ཤིང་ལོ་ཐོག་ དགུ་ བཟའ་ཟས་ཀྱི་རྩྭ་ཚིལ། ཤིང་ཕྲན་ཚོ་ པར་ཚིལ་ཁ་ཤས། ཤ་ནོར་དང་ཆུའི་ཤ། ཟས་ཚུ་ལ་ཞུན་མར་རྩ་བ་བཟོ།
- དགའ་བའི་ཟས་ཤེ་རེས་ལ་ཟོས་དགོས། ཞིམ་པ་དང་ཟོས་འདོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ལ་ ཁྱད་པར་དུ་རྒན་པའི་སྐབས་ཁྱད་པར་ཆེ།
- དུས་ཚོད་ཡོད་པའི་ཚེ་མི་གཞན་དང་ཅིག་ཁར་ཟོས། སྤྱིར་ཟས་ཅིག་ཁར་ཟོས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་སྐྱིད་པོ་ཞིག་ཡིན།
- ཅིག་ཁར་ཟས་སྦྱར། ཤིང་ལོ་ཐོག་བཀྲུ་བ་ ཡང་ན་ཡིལ་ཁ་ནང་ཟས་ཀྱི་སྲོ་བ་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཅིག་ཁར་ཤུགས་ཅན་གྱི་ལས་ཀ་ཞིག་ཡིན། ཁང་ཁྱིམ་གི་ལས་ཀ ལ་བལྟས་ཤིག ཟས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཕན་ཚུན་ལོ་ཡོལ་བ་ནི་ དྲན་པ་བསྐྱར་བ ཡང་སྐུལ་ཐུབ།
རྒན་པོ་ཚུ་གིས་སྨན་པ་དང་མ་གླེང་བར་ཟས་ཚད་ཆུང་བ་ཡང་ན་ལུས་ཚད་ཆུང་བར་མི་བྱེད་ཆོག ཁྲོག་ཐུང་བ་ནི་ཉེན་ཁ་མང་བ་ཡིན། ལམ་སྟོན་ལ་ལྟོས་ཤིག ཟས་སྤོང་བའི་ལམ་སྟོན།
བརྗེད་ནོར་ནད་ཅན་གྱི་མི་ལ་ཟས་ལེགས་པོ་ཟོས་ཐུབ་པར་ཇི་ལྟར་རམ་བསྐྱོར་ཐུབ།
བརྗེད་ནོར་ནད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་མི་ཚུ་ལ་ ཟོས་པ་དང་ཆུ་འཐུང་ ཚད་ལྡན་ ཡོད་པ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་གལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན། ཨལ་ཛ་ཧེ་མར་བསྐྱོད་པའི་མཐུན་སྒྲིལ་གྱིས་ མི་ཚུ་གིས་ཟས་ཟོས་པ་བརྗེད་ནས་ དེ་ཡང་ཟོས་ཚར་ཟེར་ཡང་ཡོད་པ་། ཟས་ཚུ་བདེ་སྡུག་མེད་པས་ བཟའ་ཟས་ཀྱི་ཚད་དམན་ནས་ སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཁ་ཤས་ཡང་སྤེལ་ཐུབ་པ་དང་ ལུས་ཚད་ཆུང་བར་ཡང་ཐེབས་ཐུབ་ཟེར་ཡོད། (Alzheimer’s Association on food and eating)། ཤོག་ངོས་འདིའི་ཤེས་བྱ་ཚུ་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་མཐུན་ཚོགས་ ཨེན་ཨེཨེ་ཨའི་ དང་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་མཐུན་ཚོགས་ (Alzheimer’s Society) ལས་ཡིན།
- ལག་པས་ཟོས་སླ་བའི་ཟས་ཚུ་སྤྲོད། སན་ཌ་ཝིཆ་གི་ཆ་ཤས། ཤ་བྱ་ཆ་ཤས། ཉ་ཤ་ཤུགས་རྡོག་དང་། ཤིང་ཚེར་གྱི་ཁ་ཤས། ཤིང་ཚེར་ཚ་བཅོས་བྱས་པའི་ཤིང་ཤེན་ལྟ་བུ་ ལག་པས་ལེན་ཐུབ་པའི་ཟས་ཆུང་ཆུང་ཚུ་ཡིན་ཞིང་། ཟོས་པ་ཚུ་ལ་ཟས་ཚུ་ལག་པས་ཟོས་ཐུབ།
- ཟས་ཀྱི་ཤོག་ཁ་ལ་མཐོང་སྣང་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་བཟོ། མཐོང་སྣང་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་སྐབས་ ཟས་དང་ཤོག་ཁ་འབྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསལ་པོ་ནི་དཀའ་ཚབས་ཅན་ཡིན། ཤོག་ཁ་དཀར་པོ་ཡང་ན་ཁ་སྣོན་དཀར་པོ་ཡོད་པ་ཚུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད། ལྟ་སྐྱོན་ཅན་གྱི་ཤོག་ཁ་དང་ཤོག་གདན་ལ་མི་འཚམ།
- དུས་ཚོད་རེ་ལ་ཟས་གཉིས་གསུམ་ཙམ་ཕུལ། ཟས་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ཡང་ལྷག་ཚད་ཀྱིས་ བསམ་འཆར་ཡང་འཕོ་ཐུབ།
- ཟས་ཚོས་ཞི་བདེ་བཞག སྒྲ་མཆོད་སྒྲིག་མ་འཁོར་དུ་མ་གཏོང་། ཐབ་ཁེངས་ཚུ་གསལ་པོ་བཞག་ནས་ དུས་ཚོད་ཧེ་མ་ཡོད་ངེས། NIA གིས་མགྱོགས་སྐྱོང་བྱེད་པ་ཡང་ནམ་ཡང་མི་གཏོང་པ་ལ་གསུངས།
- ཟས་ཆུང་ཆུང་དང་གཡུ་ཆུང་ཆུང་ཚུ་ཡར་ཡར་ཕུལ། ཟས་ཚིམ་མེད་ན་ NIA གིས་ ཟས་ཆུང་ཆུང་ཚུ་ཡར་ཡར་ཟོས་དང་། བསྐྱེད་སྐུལ་ཡོད་པའི་གཡུ་ཚུ་བྱེད་ཆོག་ཟེར་ཡོད། (NIA tips for eating well)།
- ཆུ་འཐུང་ལ་རམ་བསྐྱོར་བྱེད། ཉིན་ཞག་གི་སྐབས་ཁ་ཤས་ཆུ་ཆུང་ཆུང་ དང་ཟས་ཚུ་ ལྟ་བུ་ ཤིང་ལོ་ཐོག་ མཆིན་དང་ མཆུ་ཁུ་ བཟའ་ཟས་ཀྱི་ཆུ་མང་བ་ཚུ་བྱིན། གལ་སྲིད་མི་ཚུ་ཆུ་མི་འདོད་ན་ NIA གིས་ ལྗང་ཁུ། རོ་ཞིམ་ཆུ། ཐང་། ཞོ་། ཡང་ན་ཀེ་ཕེ་དང་ཁ་ཆུ་སྐྱོན་མེད་པ་སོགས་ཀྱང་སྦྱོར་ཐུབ་ཟེར།
- ཚ་ཚད་བརྟག། མི་ཞིག་གིས་ཟས་ཡང་ན་ཆུ་ ཚ་ཤོས་ཡོད་པ་མི་ཤེས་པའི་སྐབས་ཡོད།
- སྣོད་ཆས་དང་ཁ་ཡངས་ཚུ་རང་བཞིན་ལྟར་བསྒྱུར། ཤོག་ཁ་ཚུ་ཡེར་ཀ་མ་ཡིན་ཞིང་ རྡེག་ཞིང་ཤོག་ཀ་ཆེན་པོ་ནི་ཟོས་སླ། ཁ་ཡངས་སྣོད་ཆས་ ཁ་བཀབ་ཡོད་པའི་ཁ་ཡངས། ཟས་ཟོས་པའི་སྐབས་ནམ་ཡང་ལེགས་གསལ་བྱེད་དགོས་མི་དགོས།
- ཟས་མཚོན་པ་དང་ཆུ་འཐུང་ཀྱི་ཟས་ཆུང་བར་བྱེད། ཟས་ཚུ་ཁ་ཤས་ཆུང་ཆུང་བཅད་པ་ཡང་ན་འཇམ་བའི་ཟས་སྤྲོད། མི་ཚུ་གིས་ཟོས་པའི་སྐབས་ཁ་རྐྱང་ཡང་ན་ཁ་ནང་ལ་བཟས་ཀྱི་སྦྲེང་ཁ་ཡོད་ན་ ནང་གི་སྨན་པ་ལ་ཤེས་ཐོག་ཁྱེད་ཀྱིས་གསུངས་ཕོད།
- ཁ་སྤྲོད་ལ་ཟོས་ཐུབ་བཅོས་སུ་མི་བྱེད། NIA གིས་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་གི་ཐེངས་མཇུག་ལ་ སྡུག་སྐྱེད་ཀྱི་འདོད་པ་རང་བཞིན་དུ་ཉུང་བ་ཡིན་ཟེར།
སྨན་པ་ལ་བརྡ་སྟོན་དགོས་པའི་མཚན་རྟགས།
ལུས་ཚད་ཆུང་བ། ཟས་ཟོས་པ་ལ་མི་འདོད་པ། ངལ་སྐྱོ་ ཡང་ན་སྟོབས་ཆུང་བ་སོགས་ཀྱིས་ མི་ཞིག་ཟས་མི་མང་བར་ཟོས་པའི་མཚན་རྟགས་ཡིན་ཐུབ། ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་མཐུན་ཚོགས་གིས་ ཤོད་ལ་ནད་ ཡང་ན་ཤོད་ཀྱི་ཚེན་པོ་ བསམ་སེམས་འཚུབ་པ། ཁྲུ་ཁ་ཚུ་དང་ སྨན་གྱི་བསྒྱུར་བ་ཚུ་ཡང་འདོད་པ་ཆུང་བར་བྱེད་ཐུབ་ཟེར་ཡོད། (Alzheimer’s Society on appetite)། NIA གི་ཁ་བྲལ་ཚུ་གིས་ཆུ་ཆད་ཀྱི་མཚན་རྟགས་ལ་ ཁ་ཆུ་སྐམ་པ། ཞེན་པ་ ཟུག་ཐུམ་ཚ་ཤོས་ཀྱི་རྡོག་ཁ། ཡང་ན་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྣང་ཚུལ་ཡོད་ཟེར། (NIA on common medical problems)།
སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་བྱེད།
ཁྱེད་རང་གི་ཟས་སྲོལ་ཡང་ན་གཞན་གྱི་ཟས་སྲོལ་ལ་ཆེ་ཆེ་བསྒྱུར་བ་ཅིག་མ་བྱས་གོང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སྨན་པ་ཡང་ན་ཟས་ཀྱི་རིག་པ་པ་ལ་གླེང་གཞི་ཞིག་བྱེད་དགོས། ཁྱོད་ལ་ཤེས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ ཅ་སྲབ་ མགྲིན་པའི་གནད་དོན་ ཡང་ན་ཉེ་དུས་སུ་ལུས་ཚད་ཆུང་བ་ཡོད་ན་ ཁྱད་པར་དུ་གནོད་ཐུབ། བརྗེད་ནོར་ནད་ཅན་གྱི་མི་ཞིག་ལ་ ཉིན་ཞག་ཕྱི་ལོག་ ཟོས་ཐུབ་དགོས་པའི་ཚད་དང་ ཆུ་འཐུང་ཐུབ་པའི་ཚད་ བཀའ་བོ་བཞག་ཡོད་ན། ཟས་ཀྱི་རིག་པ་པ་ཡང་ན་རེག་འཐུས་ལ་རམ་བསྐྱོར་གྱི་སྐོར་ཡང་དྲིས་ཆོག
མི་ཞིག་མགྲིན་པ་འཐོར་བ་ཡང་ན་ཤི་བ་ཚུ་ལ་སྐྱབས་ཀྱི་ཚོགས་ནམ་ཡང་ བེརྟེ་སྦྱོར་དགོས།
ཐུན་མོང་གི་དྲི་བ།
MIND ཟས་སྲོལ་གིས་བརྗེད་ནོར་ནད་སྔོན་བཀག་ཐུབ་ནམ?
ད་ལྟའི་བར་ཚུ་གིས་ངེས་པར་སྟོན་མ་ཐུབ། རྗེས་སུ་བལྟས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚུ་གིས་ MIND ཟས་སྲོལ་ཉེན་ཁ་ཆུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་སྟོནམ་ཡོད་ཀྱང་། 2023 ལོའི་ལོ་གསུམ་གྱི་ཞིབ་བཤེར་ཁག་ཚུ་ལ་ MIND ཟས་སྲོལ་པ་དང་ཚད་བཟུང་གི་ཟས་སྲོལ་པའི་བར་ན་ བློ་ཤེས་བརྟག་དཔྱད་དང་ ཅི་ཊི་ལྟ་ཞིབ་ལ་འགྱུར་བ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མ་མཐོང་། སྡེ་ཚན་གཉིས་ཆ་ག་ཅུང་ཞིག་ལེགས་ཤོས་སུ་སོང་བ་དང་། ལུས་ཚད་ཡང་ཆ་མཉམ་ཞིག་ཆུང་བ་ཡིན།
MIND ཟས་སྲོལ་དང་མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་ཟས་སྲོལ་གི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡིན།
མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་ཟས་སྲོལ་ལ་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་ཤིང་ལོ་ཐོག་ དགུ་ བཟའ་ཟས་ཀྱི་རྩྭ་ཚིལ་། ཤིང་ཕྲན་ཚོ་ པར་ཚིལ་ཁ་ཤས། ཤ་ནོར་དང་། ཤ་ཚོས་པ་། དང་། ཞུན་མར་ནམ་ མར་སྲན་ཚུ་ཉུང་བར་ཟོས་ཡོད། MIND ཟས་སྲོལ་གྱིས་ འབྱུང་ཁུངས་དང་ཅིག་ཁར་ DASH ཟས་སྲོལ་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཁ་སྣོན་ཏེ། ཤིང་ལོ་ཐོག་ལྗང་ཁུ་དང་ཤིང་ཁ་ཤས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གནས་ཚུལ་སྟོན་ཞིང་། ཤ་ནོར་ཟས་དང་། ཁ་ཞིམ་ལྡན་གྱི་ཟས་ ཞུན་མ་ ཞུན་མར་དང་། ཚིག་ཚི་བ་ཟས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ཚུ་ ཉུང་བར་བཀག་ཡོད།
ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་སྔོན་བཀག་ཐུབ་པའི་ཟས་ཡང་ན་སྨན་ཡོད་ནམ།
མེད། NIA གིས་གསུངས་པ་ལ་ གཏན་ནས་ ཟས་ཅིག་ཟོས་པ་ཡང་ན་སྤོང་བས་ ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་ལ་ཡང་ན་ལོ་ཚོད་ཀྱི་བློ་ཤེས་འགྲེང་འཕྲི་ཆུང་བ་སྔོན་བཀག་ཐུབ་མི་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད། སྨན་ཁ་ཤས་ཀྱང་ཨལ་ཛ་ཧའི་མར་ནད་སྔོན་བཀག་ཐུབ་པར་མ་གྲུབ། སྨན་ཁ་ཤས་མ་ཟོས་པའི་ཧེ་མ་ སྨན་པ་དང་གླེང་གཞི་ཞིག་བྱེད་དགོས།
བརྗེད་ནོར་ནད་ཅན་གྱི་མི་ལ་ཟོས་སླ་བའི་ཟས་གང་ཡིན།
ལག་པས་ཟོས་སླ་བའི་ཆུང་ཆུང་གི་ཟས་ཚུ་ ལྟ་བུ་ སན་ད་ཝིཆ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ ཤ་བྱ་ཆ་ཤས་ ཤིང་ཚེར་གྱི་ཁ་ཤས་ཡང་ན་ཚ་བཅོས་བྱས་པའི་ཤིང་ཤེན་ཚུ་ གཅེས་ཆེ་། ཀྲུག་ཁྲུ་ཐལ་བ་ཡང་ན་ཤིང་ཤེན་ཚུ་དང་། ཁ་ནང་ལ་ཤ་ཆ་ཡོད་ཀྱང་ཟོས་ཐུབ་པའི་སྐབས། བརྗེད་ནོར་ནད་ཅན་གྱི་མི་ལ་སྤྱོད་སྟངས་སྦོམ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟས་ ཚ་ལོང་ཟས་ བྱིན་ནས་འཇམ་པའི་ཟས་ཚུ་ཡང་ཕན་ཐོགས་ཡོད། ཁ་བཀག་ཡང་ན་ཕྱི་ཡི་ཕྱི་ལོག་འཁྲུལ་ཆ་ཡོད་ན་ ནང་ལ་སྨན་པ་ལ་ཀློག་པ་བྱེད་ཕོད།
ཡོང་ཁུངས།
ང་ཚོས་ཤོག་ངོས་འདིས་བརྟེན་པའི་ཚོགས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་ལ་འབྲེལ་མཐུད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཤོག་ངོས་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྐབས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་བཤེར་བྱས།
- Trial of the MIND Diet for Prevention of Cognitive Decline in Older Persons · New England Journal of Medicine (via PMC)
- What Do We Know About Diet and Prevention of Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Food, Eating and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Tips for Caregivers: Helping People With Alzheimer's Disease Eat Well · National Institute on Aging
- Common Medical Problems in Alzheimer's Disease: Information for Caregivers · National Institute on Aging
- Appetite and dementia · Alzheimer's Society