Краткият отговор
Комисиꙗ Ланцетъ 2024 нарече 14ꙑ измѣнꙗѥмꙑѧ бѣды оума: мало оучениꙗ, оухоу неслꙑшаниѥ, вꙑсокъ LDL холестеролъ, оуныньѥ, оуразъ главꙑ, недѣꙗниѥ тѣла, сахарьнаꙗ болѣзнь, коурєниѥ, вꙑсоко кръви тиснѥниѥ, прѣмногъ вѣсъ, прѣмного питиꙗ, оуѥдинєниѥ, въздоуха скврьна и незьрѣниѥ нецѣлєно. Въкоупѣ съвѧзанꙑ сѫтъ съ о коло 45% сълоучаѥвъ по вьсємоу мироу, нъ ни ѥдиномоу чловѣкоу нѣстъ оувѣрєнья.
- 14 бѣдъ простьрѫтъ сѧ чрѣзъ вьсє житиѥ: ѥдина въ ранѣ жити, десѧть въ срѣдьнѣмь и три въ поздьнѣмь.
- Не слꙑшаниѥ оухоу и вꙑсокъ LDL холестеролъ въ срѣдьнѣмь жити съвѧзана ѥста къждо съ о коло 7% сълоучаѥвъ оума по мироу, ѥже ѥстъ наиболє.
- Си числа сѫтъ мѣрꙑ людьскꙑѧ и приѥмлѭтъ винѫ и слѣдъ. Нѣкотораꙗ съвѧзь може тъ бꙑти тъчьѭ чѧстию виньна.
- Възрастъ и родъ, иже никътоже измѣнити можетъ, сѫтъ тако жє вєликꙑ бѣдꙑ. Оумалєниѥ 14ꙑ бѣдъ не оувѣрѥтъ, ꙗко чловѣкъ оума болѣзни избѫдєтъ.
- Мъного отъ стѫпъ, ꙗко же испытаниѥ кръви тиснѥниꙗ, слоуха и зьрѣниꙗ, добри сѫтъ и иномоу съдравию и достоино ѥстъ о нихъ съ врачьмъ глаголати.
На тази страница (7 секции)
Бѣда ѥстъ нѣчто, ѥже съвѧзано ѥстъ съ большьшєю надєждєю имѣти болѣзнь. То не ѥстъ вина въ кождъмь сълоучаи, и имѣти ѥдинѫ отъ нихъ не рєчєтъ, ꙗко вы иматє болѣзнь оума. Си страница кажєтъ 14ꙑ бѣдъ оума, ѥже Комисиꙗ Ланцетъ 2024 мьнитъ, ꙗко могѫтъ бꙑти измѣнєнꙑ, съ чьмъ ислѣдованиꙗ ꙗ съвѧзоуѭтъ, и о чьсомъ можєтє съ врачьмъ глаголати.
Ащє хощєтє видѣти большє, и чьто великꙑ искоушєниꙗ обрѣтѫ, начьнѣтє отъ Можетъ ли оума болѣзнь оудрьжана бꙑти? Чьто ислѣдованиꙗ глаголѭтъ. Сє ѥстъ обьщє вѣдѣниѥ, нє врачьскъ съвѣтъ; видитє нашь врачьскъ отъвѣтъ.
Кꙑѧ сѫтъ 14ꙑ бѣды оума?
Комисиꙗ Ланцетъ 2024, написана 27 ислѣдоватєли оума, мѣни, ꙗко 14ꙑ измѣнꙗѥмꙑѧ бѣдꙑ въкоупѣ имѫтъ дѣлъ въ о коло 45% сълоучаѥвъ оума по вьсємоу мироу. Число коѥѩжьдо бѣдꙑ нижє ѥстъ мѣра Комисиѭ, колико сълоучаѥвъ по мироу съ нєѭ съвѧзано ѥстъ, заокрѫглєно до цѣлꙑхъ числъ. Числа сѧ прѣкриваѭтъ, понєжє мънози чловѣци имѫтъ нѣколикꙑ бѣдъ въкоупѣ, тѣмь жє събираѭтъ сѧ до 45%, а не пачє.
| Бѣда | Врѣмѧ житиꙗ | Дѣлъ сълоучаѥвъ | Чьто ислѣдованиꙗ съвѧзоуѭтъ | Чьто можєтє творити |
|---|---|---|---|---|
| Мало оучєниꙗ | Рано житиѥ | 5% | Мьнє лѣтъ оучєниꙗ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Оумьно дѣло въ срѣдьнѣмь жити тако жє ꙗвлѥтъ сѧ ꙗко помощь, и тѣмъ иже мало сѧ оучишѧ. | Оучитє сѧ и творитє оумьнаꙗ дѣла въ вьсꙗко врѣмѧ: чьтєниѥ, любимаꙗ дѣла, оучєниꙗ, игрꙑ съ инѣми. |
| Не слꙑшаниѥ оухоу | Срѣдьнє житиѥ | 7% | Не цѣлєно неслꙑшаниѥ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Ислѣдованиꙗ, ꙗже слѣдѧтъ чловѣкꙑ чрѣзъ врѣмѧ, съвѧзоуѭтъ носѥниѥ слоушьнꙑхъ помощи съ мьньшєю бѣдоѭ. | Испꙑтаитє слоухъ свои. Въпроситє, аштє слоушьнꙑ помощи помогоѭтъ, и носитє ꙗ, ащє врачь речєтъ. Хранитє оуши отъ вєлика звоука. |
| Вꙑсокъ LDL холестеролъ | Срѣдьнє житиѥ (отъ о коло 40) | 7% | Вꙑсокъ LDL («льхъ») холестеролъ въ срѣдьнѣмь жити съвѧзанъ ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Ислѣдованиꙗ слѣдьна съвѧзоуѭтъ статины съ мьньшєю бѣдоѭ, нъ искоушєниꙗ въ поздьнѣмь жити сєго не ꙗвишѧ. | Въпроситє врача, подобаѥтъ ли испытати холестеролъ вашь и чьто творити. |
| Оуныньѥ | Срѣдьнє житиѥ | 3% | Оуныньѥ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Въ поздьнѣмь жити оуныньѥ може бꙑти и ранъ знакъ болѣзни оума. | Рьцѣтє врачоу о тѧжьцѣ доуши или о оутратѣ любьвє, ащє тръваѥтъ большє дъвою нєдѣлю. Оуныньѥ можєтъ приꙗти помощь. |
| Оуразъ главꙑ | Срѣдьнє житиѥ | 3% | Оуразъ главꙑ въ кождо врѣмѧ и отъ вьсꙗкого дѣла, и отъ игръ съ сътьканиѥмь, съвѧзанъ ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. | Носитє шлємъ на колѣ и въ играхъ съ сътьканиѥмь. Въпроситє о хранєнии отъ падєниꙗ. По оуразѣ главꙑ починитє и испытаитє сѧ. |
| Недѣꙗниѥ тѣла | Срѣдьнє житиѥ | 2% | Чловѣци, иже дѣѭтъ тѣломь и играѭтъ, рѣжє имѫтъ болѣзнь оума. Свѣдѣтєльство искоушєнии ѥщє мало ѥстъ. | Въпроситє, коѥ дѣло тѣла вамъ бєзбѣдьно ѥстъ, и обрѧщѣтє, ѥже любите. Видитє нашь пѫть о дѣлѣ тѣла. |
| Сахарьнаꙗ болѣзнь | Срѣдьнє житиѥ | 2% | Сахарьнаꙗ болѣзнь, пачє ѥгда начьнєтъ сѧ въ срѣдьнѣмь жити или тръваѥтъ дльго, съвѧзана ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. | Испꙑтаитє сахарь кръви. Ащє иматє сахарьнѫѭ болѣзнь, дѣлаитє съ врачьмъ, да хранитє ѭ бєзбѣдьно. |
| Коурєниѥ | Срѣдьнє житиѥ | 2% | Коурєниѥ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Ислѣдованиꙗ обрѣтаѭтъ, ꙗко иже оставишѧ коурєниѥ не носѧтъ тоѩжє бѣдꙑ, ꙗко же иже коурѧтъ. | Въпроситє о помощи оставити. Добрѣ ѥстъ оставити въ вьсꙗко врѣмѧ. |
| Вꙑсоко кръви тиснѥниѥ | Срѣдьнє житиѥ | 2% | Вꙑсоко кръви тиснѥниѥ въ срѣдьнѣмь жити съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Искоушєниꙗ лѣчьбъ кръви тиснѥниꙗ ꙗвлѥѭтъ мало мьньшѫ бѣдѫ оума или помꙑсльна ослаблєниꙗ. | Знаитє числа ваша. Комисиꙗ съвѣтоуѥтъ горьнєѥ число 130 или нижє отъ о коло 40 лѣтъ; въпроситє, коꙗ цѣль вамъ подобьна ѥстъ. |
| Прѣмногъ вѣсъ | Срѣдьнє житиѥ | 1% | Прѣмногъ вѣсъ въ срѣдьнѣмь жити съвѧзанъ ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ и възноситъ бѣдѫ сахарьнꙑѧ болѣзни. | Въпроситє врача о добрѣмь вѣсѣ за васъ. Стари чловѣци да не оумалꙗѭтъ вѣса бєзъ врачьска съвѣта. |
| Прѣмного питиꙗ | Срѣдьнє житиѥ | 1% | Мъного питиꙗ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Оумалєниѥ отъ мънога питиꙗ съвѧзано ѥстъ съ мьньшєю бѣдоѭ. | Въпроситє, коꙗ мѣра вамъ бєзбѣдьна ѥстъ, пачє съ вашими лѣчьбами. |
| Оуѥдинєниѥ | Поздьнє житиѥ | 5% | Рѣдъко житиѥ съ чловѣкꙑ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. | Дрьжитє съвѧзь съ чловѣкꙑ, ꙗко жє вамъ любо ѥстъ. Видитє нашь пѫть о съвѧзи съ чловѣкꙑ. |
| Въздоуха скврьна | Поздьнє житиѥ | 3% | Житиѥ въ скврьнѣмь въздоусѣ съвѧзано ѥстъ съ большьшєю бѣдоѭ. Ислѣдованиꙗ съвѧзоуѭтъ чистѣиши въздоухъ съ мьньшєю бѣдоѭ. | Сє пачє дѣло обьщьскꙑхъ рѧдъ ѥстъ. Смотритє мѣстьнаꙗ вѣдѣниꙗ о въздоусѣ и бѫдѣтє мьнє вънѣ въ дьни зѣло скврьна. |
| Незьрѣниѥ не цѣлєно | Поздьнє житиѥ | 2% | Не исправлєнꙑ бѣдꙑ зьрѣниꙗ съвѧзанꙑ сѫтъ съ большьшєю бѣдоѭ. Ѥдино вєлико ислѣдованиѥ въ Съѥдинєнꙑхъ Штатѣхъ съвѧза дѣло катарактꙑ съ мьньшєю бѣдоѭ. | Имѣитє чѧстꙑѧ испытаниꙗ очию. Въпроситє, могѫтъ ли бѣдꙑ, ꙗко катаракта, приꙗти помощь. |
Како подобаѥтъ чьсти си числа?
Съ вьниманиѥмь. Написаниѥ Комисиѭ само глаголєтъ нѣколикꙑ мысли, ѥже добро ѥстъ помьнѣти:
- Та кажѫтъ о людьхъ, нє о ѥдиномь чловѣцѣ. Съказаниѥ о написании отъ University College London рєчєтъ, ꙗко оумалєниѥ бѣдъ дѣлаѥтъ въ людьхъ и не оувѣрѥтъ, ꙗко ѥдинъ чловѣкъ болѣзни оума избѫдєтъ.
- Та приѥмлѭтъ винѫ и слѣдъ. Писавъшии приложишѧ тъчьѭ тꙑ бѣдꙑ, о нихъ жє свѣдѣтєльство крѣпъко ѥстъ, нъ глаголѭтъ, ꙗко нѣкотораꙗ съвѧзь може бꙑти тъчьѭ чѧстию виньна.
- Та сѫтъ числа по вьсємоу мироу. Мъного вѣдѣниꙗ идєтъ отъ странъ богатꙑхъ, и истиныи дѣлъ въ коѥижьдо странѣ или людьхъ бѫдєтъ инъ.
- Малꙑ числа тако жє имѫтъ вѧщь. Бѣда, съвѧзана съ 2% сълоучаѥвъ по мироу, ѥщє касаѥтъ сѧ зѣло мъногꙑхъ чловѣкъ.
Кꙑѧ бѣдꙑ приложєнꙑ бꙑшѧ въ 2024?
Написаниѥ 2024 приложи дъвѣ бѣдѣ къ 12, нарєчєнꙑмъ въ 2020:
- Вꙑсокъ LDL холестеролъ въ срѣдьнѣмь жити, съвѧзанъ съ о коло 7% сълоучаѥвъ.
- Не цѣлєно незьрѣниѥ въ поздьнѣмь жити, съвѧзано съ о коло 2% сълоучаѥвъ.
Кꙑѧ бѣдꙑ не могѫтъ бꙑти измѣнєнꙑ?
National Institute on Aging глаголєтъ, ꙗко възрастъ ѥстъ наибольшьна знаѥма бѣда болѣзни Альцхаймєра, и никътоже можетъ ѥго измѣнити. Родъ тако жє иматъ дѣлъ; ѥдинъ знаѥмъ родъ, иже дѣлаѥтъ на бѣдѫ Альцхаймєра, нарицаѥтъ сѧ APOE. NIA тако жє рєчєтъ, ꙗко оучєнии ѥщє не разоумѣѭтъ до коньца, чьто раждаѥтъ болѣзнь Альцхаймєра оу мъногꙑхъ чловѣкъ. Комисиꙗ Ланцетъ глаголєтъ, ꙗко измѣнꙗѥмꙑѧ бѣдꙑ могѫтъ бꙑти оумалєнꙑ, каковъ ли бо родьнъ бѣда чловѣкоу ѥстъ.
Понєжє възрастъ и родъ иматє вєликъ дѣлъ, мънози чловѣци, иже не имѫтъ ни ѥдинꙑ отъ 14 бѣдъ, ѥщє приємлѭтъ болѣзнь оума. То ничиꙗ вина нѣстъ.
Чьто свѣдѣтєльство искоушєнии глаголєтъ о измѣнєнии сихъ бѣдъ?
Съвѧзати бѣдѫ съ болѣзнию оума не ѥстъ то жє, ꙗко показати, ꙗко измѣнєниѥ ѥѩ оумалѥтъ бѣдѫ оума. Нѣколикꙑ прилогꙑ, къдє свѣдѣтєльство искоушєнии стоить:
- Кръви тиснѥниѥ. Въ искоушєнии SPRINT MIND нижьша цѣль кръви тиснѥниꙗ зѣло оумали лєгько помꙑсльно ослаблєниѥ. Та не оумали ꙗвьно вѣроꙗтьнꙑѧ болѣзни оума, нъ може бꙑти, ꙗко искоушєниѥ бѣ мало, да сє покажєтъ (SPRINT MIND въ JAMA).
- Слоушьнꙑ помощи. Комисиꙗ Ланцетъ кажєтъ о трилѣтьнѣмь искоушєнии слоушьнꙑхъ помощи, ѥже не обрѣтє обьща дѣла на помꙑслъ, нъ обрѣтє помощь въ чѧсти чловѣкъ съ большьшєю бѣдоѭ. Ислѣдованиꙗ, ꙗже слѣдѧтъ чловѣкꙑ чрѣзъ врѣмѧ, съвѧзоуѭтъ носѥниѥ слоушьнꙑхъ помощи съ мьньшєю бѣдоѭ. Нашь пѫть о слоусѣ кажєтъ большє.
- Дѣло тѣла. National Institute on Aging глаголєтъ, ꙗко нѣстъ довьльна свѣдѣтєльства отъ искоушєнии, да рєчємъ, ꙗко дѣло тѣла можетъ оудрьжати или оуставити лєгько помꙑсльно ослаблєниѥ или болѣзнь Альцхаймєра, ащє и нѣкотораꙗ ислѣдованиꙗ мьнѧтъ, ꙗко може помагати съ ослаблєниѥмь отъ лѣтъ (NIA о оудрьжании болѣзни Альцхаймєра).
Дльгаꙗ искоушєниꙗ, ꙗже ждѫтъ, доньдєжє болѣзнь оума ꙗвитъ сѧ, мєдльна и тѧжька сѫтъ, тѣмь жє за мъногꙑ бѣдꙑ добрѣишє свѣдѣтєльство бѫдєтъ ити отъ ислѣдовании, ꙗже слѣдѧтъ чловѣкꙑ чрѣзъ лѣта. То свѣдѣтєльство польжьно ѥстъ, нъ слабѣишє ѥстъ отъ искоушєниꙗ.
А о сънѣ и ꙗди?
Комисиꙗ съмотрі сънъ и ꙗдь, нъ не приложи ихъ къ чисмєни, понєжє свѣдѣтєльство не бѣ довьльно крѣпъко или съгласьно. Наши пѫти о сънѣ и ꙗди кажѫтъ, чьто вѣдомо ѥстъ.
Глаголитє съ врачьмъ
Лѣтьно испытаниє ѥстъ добро врѣмѧ възнєсти си словєса. Можєтє принєсти сь списъкъ и въпросити:
- Каꙗ сѫтъ моꙗ числа кръви тиснѥниꙗ, сахара кръви и холестерола, и трѣбоуѥтъ ли чьто отъ нихъ вьниманиꙗ?
- Подобаѥтъ ли ми испытати слоухъ и очи?
- Дѣло тѣла, ѥже творѭ, бєзбѣдьно ли и довьльно ли ми ѥстъ?
- Могѫтъ ли которꙑѧ моѩ лѣчьбꙑ дѣꙗти на памѧть или помꙑслъ?
Прѣждє нєжє измѣнитє лѣчьбꙑ, ꙗдь, постъ, дѣло тѣла или приложєниꙗ, прьвѣє глаголитє съ врачьмъ. Ащє вы или чловѣкъ, о ньмь жє пєчєтє сѧ, вънєзапѫ иматє съмѧтєниѥ, слабость на ѥдинои странѣ или мѫкѫ глаголати, възовитє бръзѫѭ помощь.
Често задавани въпроси
Кꙑѧ сѫтъ 14ꙑ измѣнꙗѥмꙑѧ бѣды оума?
Комисиꙗ Ланцетъ 2024 нарече мало оучєниꙗ, оухоу неслꙑшаниѥ, вꙑсокъ LDL холестеролъ, оуныньѥ, оуразъ главꙑ, недѣꙗниѥ тѣла, сахарьнѫѭ болѣзнь, коурєниѥ, вꙑсоко кръви тиснѥниѥ, прѣмногъ вѣсъ, прѣмного питиꙗ, оуѥдинєниѥ, въздоуха скврьнѫ и незьрѣниѥ нецѣлєно. Въкоупѣ съвѧзанꙑ сѫтъ съ близъ половинѫ сълоучаѥвъ оума по вьсємоу мироу.
Каꙗ бѣда оума наиболє важьна ѥстъ?
По мироу Комисиꙗ мѣни, ꙗко неслꙑшаниѥ оухоу и вꙑсокъ LDL холестеролъ въ срѣдьнѣмь жити къждо съвѧзано ѥстъ съ о коло 7% сълоучаѥвъ, по томъ мало оучєниꙗ и оуѥдинєниѥ по о коло 5%. Каꙗ бѣда важьнѣиша ѥстъ ѥдиномоу чловѣкоу, на ѥго съдравии лєжитъ, тѣмь жє врачь ѥстъ добръ съвѣтьникъ.
Дъвѣ новѣ бѣдѣ ли приложєнѣ бꙑстѣ въ 2024?
Ѥи. Написаниѥ 2024 приложи вꙑсокъ LDL («льхъ») холестеролъ въ срѣдьнѣмь жити и незьрѣниѥ нецѣлєно въ поздьнѣмь жити къ 12 бѣдамъ, нарєчєнꙑмъ въ 2020. Комисиꙗ съвѧза ꙗ съ о коло 7% и 2% сълоучаѥвъ.
Възрастъ ли ѥстъ измѣнꙗѥма бѣда?
Нѣстъ. Възрастъ ѥстъ наибольшьна знаѥма бѣда болѣзни Альцхаймєра, и измѣнити ѥго нєльзѣ. Родъ тако жє иматъ дѣлъ. 14 бѣдъ на сеи страницѧ сѫтъ тꙑ, ѥже ислѣдованиꙗ мьнѧтъ, ꙗко могѫтъ бꙑти измѣнєнꙑ.
Източници
Ние правим връзки към организациите и проучванията, на които разчита тази страница. Всеки беше отметнат, когато страницата беше актуализирана.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)