Движєниѥ и здравиѥ оума: чьто изслѣдованиꙗ съвѧзоуѭтъ

Движєниѥ ѥстъ ѥдинъ отъ наипачє изслѣдованꙑихъ обꙑчаѥвъ о здравии оума. Изслѣдованиꙗ съвѧзоуѭтъ ѥ съ мьньшєѭ опасностиѭ помрачєниꙗ оума, нъ нє показашѧ, ꙗко движєниѥ възбранꙗѥтъ помрачєниѥ оума. Ꙗвѣ ѥстъ, ꙗко движєниѥ помагаѥтъ крѣпости, състоꙗнию, доухоу и съноу въ вьсѣко врѣмѧ житиꙗ. Си страница глаголѥтъ, чьто изслѣдованиꙗ показоуѭтъ, колико движєниꙗ съвѣтоуѭтъ старꙑимъ, и тихꙑ пѫти движєниꙗ съ чловѣкомь живѫщємь съ помрачєниѥмъ оума.

Оумалꙗѥтъ ли движєниѥ опасность помрачєниꙗ оума?

Изслѣдованиꙗ кажѫтъ, ꙗко чловѣци движѫштии сѧ рѣжє имѫтъ помрачєниѥ оума, нъ свидѣтєльство иматъ прѣдѣлꙑ. Съборъ Lancet о помрачєнии оума лѣта 2024 поминаѥтъ нєдвижєниѥ ꙗко ѥдинъ отъ 14 измѣнимꙑихъ винъ. Си 14 винъ въкоупѣ съставлꙗѭтъ около 45% помрачєниꙗ оума по вьсємоү мироу въ ѥго образьци.

Сє ѥстъ видъ свидѣтєльства:

• Съмотрєниꙗ оуказоуѭтъ ѥдинъ пѫть. Прѣглѧдъ 58 изслѣдовании, о н҄емьжє глаголѥтъ съборъ, обрѣтє, ꙗко движѫштии сѧ чловѣци имѣахѫ около 20% мьньшѫ опасность помрачєниꙗ оума. Наибольшє различиѥ бѣ мєждоу чловѣкꙑ почьти безъ движєниꙗ и тѣми, ижє имѣахѫ хоти мало движєниꙗ.
• Съвѧзь можєтъ ити обоюдоу. Съборъ поминаѥтъ, ꙗко нєдвижєниѥ можєтъ възвꙑсити опасность. Такожє поминаѥтъ, ꙗко раньнꙑѩ измѣнꙑ мозга при помрачєнии оума, начьнѫштѧѩ сѧ лѣтꙑ прѣждє познаниꙗ, могѫтъ творити чловѣкꙑ мьньшє движимꙑ.
• Испꙑтаниꙗ сѫтъ мьньшє ꙗсна. Въ ѥдиномь испꙑтании 945 старъихъ чловѣкъ, съ срѣдьнимь възрастомь 78 лѣтъ, раздѣлишѧ на пѧть лѣтъ движєниꙗ подъ наставлєниѥмъ дъващи въ нєдѣлѭ или на инъ чрѣдъ. На коньци сила мꙑшлєниꙗ нє различи сѧ ꙗсно мєждоу чрѣдꙑ. Мънози отъ инаго чрѣда такожє движахѫ сѧ, тѣмьжє плодъ ѥстъ трѫдьнѣѥ разоумѣти.

National Institute on Aging (NIA) глаголѥтъ просто. Нє ꙗви сѧ ꙗсна съвѧзь мєждоу движєниѥмъ и възбранєниѥмъ болѣзни Альцгєимєра, и нѣстъ довьлꙗ свидѣтєльства отъ испꙑтании рєщи, ꙗко движєниѥ възбранꙗѥтъ или оумалꙗѥтъ ѭ. Движєниѥ обачє оумалꙗѥтъ опасность падєниꙗ, пєчали, захарьнаѩ недѫга, вꙑсокаѩ кръви и оудара. Нѣкоторꙑѩ отъ сихъ болѣзнии такожє съвѧзанꙑ сѫтъ съ оумалєниѥмъ мꙑшлєниꙗ.

Чистꙑи отъвѣтъ ѥстъ движєниѥ творити, занє помагаѥтъ ти чоути сѧ и жити лѣпьшє дьньсь. Вьсꙗка користь за оумъ ѥстъ възможьнъ даръ, нє обѣтъ.

Колико движєниꙗ трѣбоуѭтъ старии чловѣци?

Наставлєниѥ CDC за чловѣкꙑ 65 лѣтъ и вѧщє съвѣтоуѥтъ три видꙑ движєниꙗ на вьсѧкѫ нєдѣлѭ:

Си сѫтъ цѣли, нє начѧло. CDC глаголѥтъ, аштє нє можєши сихъ доити, бѫди движимъ, ѥлико твоꙗ сила и здравиѥ допоущаѥта. Мало движєниꙗ лоучє ѥстъ нєжєли ничьто.

Тихꙑ пѫти движєниꙗ за старꙑѩ

• Ходи съ дроугомь. Дьнєвьноѥ хождєниѥ съ дроугомь, съсѣдомь или чрѣдомь приноситъ бєсѣдѫ и бєзбѣдьность.
• Движєниꙗ на сѣдалищи. Подниманиѥ рѫкъ сѣдѧ, крѫжєниѥ глѣзьнъ, хождєниѥ на мѣстѣ и двиꙗниꙗ на стѣльци строѭтъ крѣпость бєзъ опасности за състоꙗниѥ.
• Плѧши въ домоу. Поусти мѹсикѫ отъ юности чловѣка и колѣбли сѧ, потрѧсай или стѫпай. Въ нашьмь пѫтєводи о мѹсицѣ сѫтъ мꙑсли.
• Крѣпость домашьними вєщьми. Поднимай пълнꙑѩ съсѫдꙑ водꙑ или коньсєрвꙑ, зрѧ любимьно видѣниѥ.
• Дѣлай въ садѣ или въ домоу. Полианиѥ билиꙗ, грєбєниѥ, мєтєниѥ и сълаганиѥ ризъ такожє сѫтъ движєниѥ. Виждь дѣланиꙗ вънѣ и въ садѣ и домашьнѧѩ дѣла.
• Движєниѥ въ водѣ. NIA поминаѥтъ водьнꙑѩ чрѣдꙑ ꙗко ѥдинъ пѫть за тѣхъ, имьжє движєниѥ на зєми ѥстъ трѫдьно за съставꙑ.

Како движєниѥ творити съ чловѣкомь живѫщємь съ помрачєниѥмъ оума

За чловѣка живѫща съ помрачєниѥмъ оума цѣль ѥстъ оутишєниѥ, радость и дрьжаниѥ дьнєвьнꙑихъ силъ, нє достижєниѥ числа. NIA глаголѥтъ, ꙗко движєниѥ тѣла помагаѥтъ дрьжати мꙑшьцѧ, съставꙑ и сьрдьцє чловѣка съ болѣзниѭ Альцгєимєра въ добрѣмь строи, и можєтъ такожє оулоучьшити доухъ и сънъ. Прѣждє новаго начина въпроси ѥго врача. Съвѣти отъ пѫтєвода NIA за пєчальникꙑ сѫтъ си:

1. Ходита въкоупѣ на вьсꙗкъ дьнь. Избєрита бєзбѣдьнъ и знаѥмъ пѫть бєзъ прѣпѧтии. Аштє чловѣкъ ходитъ ѥдинъ, назнамєнаниѥ съ твоимь числомь ѥстъ добръ помꙑслъ.
2. Покоусита видѣниꙗ движєниꙗ за старꙑѩ. Творита въкоупѣ, сѣдѧщє или стоѩщє.
3. Дрьжита врѣмѧ кратоно. Нѣколико кратъкꙑихъ движєнии можєтъ бꙑти лѣпьшє ѥдного дългаго.
4. Приложита мѹсикѫ. Знаѥмꙑѩ пѣсни творѭтъ движєниѥ ꙗко дѣланиѥ, нє ꙗко дѣло. Плѧшита, аштє чловѣкоу любо ѥстъ.
5. Даита водѫ и оугодьнѫ обоущѫ. Даита водѫ или сокъ въ врѣмѧ и по врѣмєни, и избєрита оугодьнꙑ ризꙑ и добрѣ стоѩщѫ обоущѫ за движєниѥ.

Аштє хождєниѥ ѥстъ трѫдьно, пѫтєводъ NIA о пєчальници чловѣка съ болѣзниѭ Альцгєимєра съвѣтоуѥтъ движєниꙗ на sѣдалищи. Къ симь принадлєжѫтъ движєниꙗ или двиꙗниꙗ на стѣльци, мєтаниѥ мѣшька, мєтаниѥ мѧка клѫбъка или мѣха, простьраниѥ лѧкъ, подниманиѥ лєгъкꙑихъ домашьнихъ вєщии и малꙑ колєсъца. Простꙑѩ дѣла, ꙗко мєтєниѥ и чиштєниѥ праха, такожє довьлѣѭтъ.

Бѫди правьдивъ о томь, чьто движєниѥ можєтъ творити. Съборъ Lancet нє обрѣтє свидѣтєльства, ꙗко движєниѥ оумалꙗѥтъ измѣнꙑ повєдѣниꙗ, ꙗко съмѧтєниѥ. Движита сѧ въкоупѣ, занє можєтъ бꙑти добро, нє ꙗко пѫть исправити трѫдьнъ дьнь. Аштє чловѣкъ рєчєтъ «нѣ», то добро ѥстъ. Нашь пѫтєводъ ѥгда рєчєтъ «нѣ» иматъ тихꙑ пѫти покоусити пакꙑ пожьжє. Прѣстаниѥ раньшє или просто сѣдѣниѥ вънѣ въкоупѣ такожє ѥстъ добръ плодъ.

По движєнии тихъ покои, ꙗко Тихоѥ дꙑханиѥ, можєтъ помошти вама оуспокоити сѧ. За сѣдѧщєѥ дѣланиѥ съ тихꙑмь движєниѥмь рѫкъ, Сълагаи въкоупѣ и Образьноѥ бинго добрѣ стоятъ оу трапєзꙑ.

Състоꙗниѥ и бєзбѣдьность отъ падєниꙗ

Падєниꙗ сѫтъ чѧста и тѧжька. CDC глаголѥтъ, ꙗко вѧщє ѥдного отъ чєтꙑрь старъихъ падєтъ на вьсꙗко лѣто, нъ мьньшє половинꙑ повѣдаѥтъ врачоу. Ѥдино падєниѥ оудвоиѥтъ надєждѫ пакꙑ пасти. Винꙑ опасности, ѩжє поминаѥтъ CDC, сѫтъ:

• Слабость ногъ и бєдръ
• Троудъ при хождєнии и състоꙗнии
• Нѣкоторꙑѩ лѣчьбꙑ, въ тѣхъжє оусꙑплꙗѭщѧѩ и нѣкоторꙑѩ противъ пєчали
• Нєдѫзи зѣниꙗ
• Болѣзнь ногъ или зъла обоуща
• Опасности въ домоу, ꙗко нєчистота, простьртꙑѩ ковиꙗ и съломлєнꙑѩ стѫпєни

Да движєши сѧ бєзбѣдьнѣѥ:

• Оупотрѣби крѣпъко сѣдалищє бєзъ колєсъ, и дрьжи близь трѧпєзѫ или подпорѫ за стоѩщѧѩ движєниꙗ.
• Очисти мѣсто отъ ковѧи, оужии и нєчистотꙑ прѣждє начѧла.
• Въстани тихо, и прѣстани, аштє чловѣкъ чоуѥтъ вьртьниѥ или нєсъстоꙗниѥ.
• Обоуи крѣпъкоу обоущѫ, нє чорапꙑ или просторонꙑѩ обоуща.
• Оучи състоꙗниѥ близь подпорꙑ. Въстаниѥ съ сѣдалища и хождєниѥ пѧтѫ къ пѧтѣ сѫтъ образьци състоꙗниꙗ отъ CDC.

CDC съвѣтоуѥтъ, да старъ чловѣкъ, ижє падєтъ и оударитъ главѫ, видитъ врача абиѥ, пачє аштє пиѥтъ лѣчьбѫ противъ кръви съчєтаниꙗ.

Бєсѣдоуи съ врачьмь

Въпроси врача прѣждє новаго начина движєниꙗ, пачє за чловѣка, ижє иматъ болѣзни сьрдьца или дꙑханиꙗ, болѣзнь съставъ, троудъ състоꙗниꙗ или помрачєниѥ оума. Врачь или тѣлєсьнъ наставьникъ можєтъ съвѣтовати бєзбѣдьна дѣланиꙗ и видѣти, дѣютъ ли лѣчьбꙑ на състоꙗниѥ. Повѣждь врачоу о вьсѣкомь падєнии, ащє и нѣстъ ꙗзвꙑ. Аштє чьто болитъ или чоуѥтъ сѧ зълѣ въ движєнии, прѣстани. За наглѫѭ болѣзнь въ прьсєхъ, троудъ дꙑханиꙗ или наглоѥ съмѧтєниѥ, призови скоро врачьскѫѭ помощь.

Си страница ѥстъ обьщє вѣдѣниѥ, нє врачьско наставлєниѥ. Виждь нашє врачьско отърєчєниѥ. За большии видъ чьти чьто изслѣдованиꙗ глаголѭтъ о винахъ опасности помрачєниꙗ оума и можєтъ ли помрачєниѥ оума бꙑти възбранєно.