Сънъ и зъдравиѥ мозга: чьто кажѫтъ изслѣдованиꙗ

Сънъ и зъдравиѥ мозга ꙗвѣ съвѧзана ѥста, нъ како съвѧзана ѥста, сє ѥштє изслѣдꙋѭтъ. Нѣкотораꙗ изслѣдованиꙗ съвѧзꙋѭтъ кратъкъ сънъ съ бол҄ьшимъ ризикомъ помѧтоꙗтѧтиꙗ. Помѧтоꙗтѧтиѥ жє чѧсто мѫтитъ сънъ. Си страница кажєтъ, чьто изслѣдованиꙗ оуказꙋѭтъ и чєго нє оуказꙋѭтъ, даѥтъ прости обычаи съна и глаголѥтъ о тѧжєстєхъ съ съномъ, ѩжє чѧстѣ сѫтъ при помѧтоꙗтѧтии. Она нє даѥтъ съвѣта о лѣчьбахъ за сънъ; та бесѣда подобаѥтъ съ врачємъ.

Съвѧзанъ ли ѥстъ зълъ сънъ съ помѧтоꙗтѧтиѥмъ?

Нѣкотораꙗ дльгаꙗ изслѣдованиꙗ съвѧзꙋѭтъ кратъкъ сънъ съ бол҄ьшимъ ризикомъ помѧтоꙗтѧтиꙗ, нъ вѣдѣниѥ нє ѥстъ до коньца ꙗсно.

• Изслѣдованиѥ въ Британии за 25 лѣтъ. Изслѣдователє слѣдовашѧ околѡ 8 000 възрастьнъ въ изслѣдовании Whitehall II. Чловѣци, ижє съпахѫ шєсть часъ или мьньѥ въ 50 или 60 лѣтъ, имѣахѫ бол҄ьшии ризикъ помѧтоꙗтѧтиꙗ послѣждє, нєжє ти, ижє съпахѫ сєдмь часъ. Чловѣци, ижє съпахѫ шєсть часъ или мьньѥ въ 50, 60 и 70 лѣтъ, имѣахѫ околѡ 30% бол҄ьшии ризикъ, нєжє ти, ижє обꙑчьно съпахѫ сєдмь часъ. Сє бѣ изслѣдованиѥ видѣниꙗ, тѣмьжє оуказꙋѥтъ съвѧзь, а нє винѫ.
• Мънѣниѥ комисиѩ The Lancet. Комисиꙗ The Lancet отъ 2024 лѣта нє причьтє съна къ своимъ 14 измѣнꙗѥмꙑмъ ризикомъ. Она расѫди, ꙗко вѣдѣниѥ нє ѥстъ довльно съгласьно. Ѥдина вина ѥстъ «възвратьнаꙗ вина»: измѣнєнiꙗ мозга отъ помѧтоꙗтѧтиꙗ начинаѭтъ сѧ лѣта прѣждє познаниꙗ и могѫтъ мѫтити сънъ. Въ ѥдиномъ вєлицѣмъ изслѣдовании съвѧзь мєждꙋ дльгꙑмъ съномъ и помѧтоꙗтѧтиѥмъ иштєзє, ѥгда отъложишѧ прьваꙗ пѧть лѣтъ слѣдованиꙗ.

Тѣмьжє кратъкаꙗ ношть инъгда нє ѥстъ вина за пєчаль. Рѧдьнъ и добръ сънъ достоитъ искати, пон҄єжє помагаѥтъ дьньсь чоувьствованиѭ, бьдрости и бєзопасьности.

Чьто ѥстъ изслѣдованиѥ о «чищении мозга»?

Можєтъ быти чьлъ ѥси, ꙗко сънъ «чиштитъ» мозгъ. Си мꙑсль идєтъ отъ истиньна изслѣдованиꙗ, нъ оно ѥштє ранѥ.

• На мꙑшѣхъ. Изслѣдованиѥ отъ 2013 лѣта, описано National Institutes of Health, обрѣтє, ꙗко простороньство мєждꙋ клѣтъками мозга оу мꙑшии расшири сѧ околѡ 60%, ѥгда онѣ съпахѫ. Тєчєниѥ лѣгъчє протицашє сквозѣ мозгъ, чрѣзъ то, ѥжє изслѣдователє наричѭтъ глимфатичьскѫѭ сѵстємѫ. Бєта-амилоидъ, бѣлъкъ съвѧзанъ съ болѣзниѭ Алцхаимєра, чиштаашє сѧ скорѣѥ отъ мозга съпѧштиихъ мꙑшии.
• Оу чловѣкъ. Малоѥ изслѣдованиѥ отъ 2018 лѣта видѣ 20 зъдравъ чловѣкъ отъ 22 до 72 лѣтъ послѣ обꙑчьнꙑѩ ношти и послѣ ношти бєзъ съна. Послѣ ношти бєзъ съна знамєниѥ бєта-амилоида въ видѣнии мозга възидє околѡ 5% въ области, въ н҄єижє ѥстъ хипокампъ, мѣсто важьно за памѧть. Писавъшии нарєкошѧ сє прѣдъварьнꙑмъ вѣдѣниѥмъ. Они нє вѣдѣахѫ, иштєзнєтъ ли си измѣнєниѥ послѣ почиваниꙗ, или оуказꙋѥтъ на мєдльнѣишєє чиштєниѥ, или на бол҄ьшє творєниѥ амилоида.
• Сє дѣистꙋѥтъ на обѣ странѣ. Комисиꙗ The Lancet поминаѥтъ, ꙗко събранiѥ амилоида само можєтъ мѫтити сънъ оу старьць.

Си обрѣтєнiꙗ помагаѭтъ разоумѣти, почьто изслѣдователє ищѫтъ о сънѣ. Они нє оуказꙋѭтъ, ꙗко лѣпьшии сънъ варꙋѥтъ отъ болѣзни Алцхаимєра.

Кꙑи обычаи съна могѫтъ помошти?

Старьци трѣбꙋѭтъ околѡ 7 до 9 часъ съна въ ношть, толижє ѥлико и дроузии възрастьнии чловѣци, по National Institute on Aging (NIA). Ѥго съвѣти сѫтъ:

• Дрьжитє рѧдьно врѣмѧ. Ложитє сѧ и въстаитє въ тъждє часъ на вьсꙗкъ дьнь, такожє въ нєдѣлѧ.
• Сътворитє тихъ чинъ прѣдъ съномъ. Чьтѣтє, слꙋшаитє тихѫ мѫсикиѭ или възьмѣтє тєплѫ кѫпѣль прѣдъ съномъ.
• Сътворитє ложьницѫ оугодьнѫ, ни жєштоко горѧштѫ, ни стꙋдєнѫ.
• Оумальитє кофеинъ къ коньцꙋ дьнє. Кафа, чаи, сладъкꙑ питiꙗ и шоколадъ могѫтъ дрьжати бьдна.
• Оставитє вино, дажє мало, съвѣтꙋѥтъ NIA.
• Оставитє вєликꙑ ꙗди за двѣ или три годинꙑ прѣдъ съномъ, и вєлика питiꙗ къ коньцꙋ дьнє.
• Двигаитє сѧ рѧдьно, нъ нє за 3 годинꙑ прѣдъ съномъ. Виждь нашь съвѣтъ о движєнии.
• Дрьжитє ꙗвлѥниꙗ далєчє отъ ложьницѧ. NIA съвѣтꙋѥтъ нє зьрѣти тамо видѣниꙗ, ни дѣлати на чьтильци, гласильци или дъсцѣ.
• Оставитє поздьнꙑ дьньнꙑ или вєчєрьнꙑѩ дрема, аштє можєши.

Тѧжєсти съ съномъ при помѧтоꙗтѧтии

Измѣнєнiꙗ съна чѧста сѫтъ при помѧтоꙗтѧтии. NIA поминаѥтъ прѣмъного или прѣмало съпаниѥ, мъногоѥ бѫждєниѥ ноштиѭ и мъногоѥ дрема дьньмь. Тъ такожє описꙋѥтъ вєчєрьнєѥ нєпокоѥниѥ: нєпокоѥниѥ, мѧтєниѥ или съмѫштєниѥ, ѥжє начинаѥтъ сѧ или растєтъ, ѥгда дьньнꙑи свѣтъ оухаснєтъ.

Съвѣти NIA за попечителѧ сѫтъ:

1. Възимитє дьньнꙑи свѣтъ и движєниѥ ранѡ. Идѣтє вънъ или сѣдитє оу окна дьньмь, и помагаитє чловѣкꙋ быти дѣꙗтєльнꙋ на вьсꙗкъ дьнь. Ꙗръкъ свѣтъ можетъ помошти оуставити тѣлєсьнъ часъ.
2. Оустроитє силънꙑѩ дѣланиꙗ за оутро. Покꙋшаитє мꙑти сѧ оутромъ или имѣти наибол҄ьшєѥ ꙗдєниѥ въ полоудьнє.
3. Дрьжитє дрема кратъкꙑ и ранꙑ. Оумальитє поздьнѥѥ дрема.
4. Сътворитє вєчєръ тихъ. Оумальитє свѣтъ, оумальитє шꙋмъ и пꙋститє тихѫ мѫсикѫ, аштє чловѣкъ ѭ любiтъ. Нашь съвѣтъ о вєчєрьнѥмъ нєпокоѥнии иматъ бол҄ьшє мꙑслии.
5. Дрьжитє рѧдьнъ чинъ прѣдъ съномъ. Чьтєниѥ въ гласъ въ тъждє врѣмѧ къжьдо ношть ѥстъ ѥдинъ образъ NIA. Рѧдьнъ дьньнъ чинъ такожє помагаѥтъ.
6. Оумальитє кофеинъ и вино.
7. Оупотрѣбитє ноштьнꙑ свѣтильникꙑ въ ложьници, проходѣ и мꙑтьницѣ.

За ноштьноѥ бѫждєниѥ съвѣти NIA о бєзопасьности домꙋ поминаѭтъ ноштьнꙑ свѣтильникꙑ или самодѣистьвьнꙑ чꙋтєли свѣта, дрьжала въ мꙑтьницѣ, ꙗръко цвѣтьнѫ лѧнътѫ на краихъ стѫпєнии, и лѣчьбꙑ дрьжанꙑ въ заключєнѣ мѣстѣ.

Кратъкоѥ, тихоѥ дѣланиѥ вєчєръмь можетъ помошти вама обѣма оумирити сѧ. Покꙋшаитє мєдльнѫ паузѫ Тихоѥ дꙑханиѥ или нѣколико тихъ Картъ за бесѣдѫ. Оставитє вьсє, ѥжє възбѫжаѥтъ, близъ съна, и прѣстанитє, ѥгда чловѣкъ иматъ довльно.

Прѣръванъ сънъ оутрѫжаѥтъ и попечителѧ. Нашь съвѣтъ о попєчєнии о сєбѣ глаголѥтъ о томь, како обрѣсти почиваниѥ и помощь.

А чьто о съньнѣмъ останѥнии дꙑханиꙗ?

Сънъноѥ останѥниѥ дꙑханиꙗ творитъ кратъкꙑ остани дꙑханиꙗ въ сънѣ, чѧсто мъногашьди въ ношть. NIA глаголѥтъ, ꙗко аштє сє нє лѣчiтъ сѧ, можєтъ вєсти къ тѧжєстємъ, ꙗко високо кръвьноѥ тиснєниѥ, оударъ или оубꙑваниѥ памѧти. Знамєниꙗ сѫтъ громъкоѥ хръпанiѥ и чоувьство съньливости дьньмь, и мънози чловѣци нє вѣдѧтъ, ꙗко имѫтъ сє. Комисиꙗ The Lancet описꙋѥтъ прєглѧдъ 11 изслѣдовании, въ нихъжє чловѣци съ съньнꙑмъ останѥниѥмъ дꙑханиꙗ имѣахѫ околѡ 43% бол҄ьшии ризикъ помѧтоꙗтѧтиꙗ. Нъ мало отъ тѣхъ изслѣдовании съмотрi тѧжєсть тѣла, тѣмьжє съвѧзь нє ѥстъ ꙗсна.

Сънъноѥ останѥниѥ дꙑханиꙗ можетъ сѧ познати и лѣчити. NIA поминаѥтъ, ꙗко оустрии CPAP почти вьсєгда помагаѥтъ. Аште тꙑ или чловѣкъ, о н҄ємьжє пєчєши сѧ, громъко хръплѥтъ, прѣстаѥтъ дꙑхати въ сънѣ, или ѥстъ зѣло съньливъ дьньмь, рьци врачꙋ.

Слово о лѣчьбахъ за сънъ

Мꙑ нє даѥмъ съвѣта о лѣчьбахъ или приимъкахъ за сънъ. NIA поминаѥтъ, ꙗко лѣчьбꙑ за сънъ могѫтъ помошти на мало врѣмѧ, нъ нє сѫтъ цѣлѥниѥ бєсъниꙗ. Тъ такожє поминаѥтъ, ꙗко нѣкотарꙑѩ лѣчьбꙑ, ѩжє даѭтъ сѧ чловѣкомъ съ болѣзниѭ Алцхаимєра за сънъ, могѫтъ въздвигнѫти ризикъ головокрѫжєниꙗ, падєниꙗ и мѧтєниꙗ. Нє начинаи, нє прѣстаи и нє измѣнꙗи никоѥѩжє лѣчьбꙑ за сънъ, вьключаѭшти помощи бєзъ рєцєпта, бєзъ бесѣдꙑ съ врачємъ или лѣкарємъ.

Глаголитє съ врачємъ

Ищи врача, аштє тꙑ или чловѣкъ, о н҄ємьжє пєчєши сѧ, вьсєгда ѥстъ оутрѫждєнъ, иматъ тѧжєсть съ съномъ бол҄ьшє ноштии, громъко хръплѥтъ, или иматъ остани дꙑханиꙗ ноштиѭ. Аште тѧжєсти съ съномъ при помѧтоꙗтѧтии трьваѭтъ, NIA съвѣтꙋѥтъ искати врачьска съвѣта. Провѣрѥниѥ можетъ обрѣсти винꙑ, ꙗко болѣзнь, инѫ тѧжєсть съ съномъ, нєдѫгъ или дѣиство лѣчьбꙑ. Вънєзапьноѥ съмѫштєниѥ, или вънєзапьнаꙗ измѣна съна съ съмѫштєниѥмъ, трѣбꙋѥтъ нѫждьнѫѭ помощь врача. Чьти къгда искати врача.

Си страница ѥстъ обьштєѥ вѣдѣниѥ, а нє врачьскъ съвѣтъ. Виждь нашє отрєчєниѥ о врачьствѣ.