Efiloshisho

Okulifila oshisho: Efudepo, ekwatho nomadidiliko

Sha talululwa Elesho lominute 6Kokangudu ka-Golden Moments · Nghee hatu shange

Enyamukulo lixupi

Okufila oshisho omunhu ta kala noudu wokudimbwa oshidjuu, nokulifila oshisho mwene oshi li yo oshitukulwa shoilonga ei. Tala omadidiliko oshiponga ngaashi okwenye, okuhanduka diva, eemhofi dii nokulietela kokule nookaume. Pula ekwatho li na sha noilonga yonhumba, longifa efudepo loshisho, ndele to waimine ongudu yekwatho. Ekwatho loshali moAmerika ola kwatela mo Alzheimer's Association 24/7 Helpline ko 1-800-272-3900 nosho yo Eldercare Locator ko 1-800-677-1116.

  • Eloloko ohali holoka luhapu ongokwenye, okuhanduka diva, eemhofi dii, oluhodi nokweefa po okufila oshisho oukolele woye mwene.
  • Efudepo loshisho ohali ku pe efudepo, okudja peevili dinini fiyo opeeviki dihapu, keumbo ile monhele yoshipangelo.
  • Pula ekwatho li na sha noilonga yonhumba; ovanhu vahapu ova hala okukwafela ashike kave shii nghee ve na oku shi ninga.
  • Alzheimer's Association 24/7 Helpline (1-800-272-3900) ohai yandje ekwatho loshali noliholekwa efimbo keshe.
  • Eldercare Locator (1-800-677-1116) ohai ku kwatakanifa nomayakulo opomudingonoko, mwa kwatelwa Area Agency on Aging yoye.
  • Ngeenge ou udite wa kwatwa konghuwo onene, ifana ile tuma etumwalaka ko 988. Moshikumungu shomeendelelo, ifana 112.
Kepandja eli (oitukulwa 9)
  1. Omadidiliko eloloko lomufilishisho oelipi?
  2. Oshike handi dulu okuninga nena, moule weemhito nhano?
  3. Efudepo loshisho oshike, nohandi li mono ngahelipi?
  4. Openi handi dulu okumona ekwatho popepi naame?
  5. Ohandi mono ngahelipi ongudu yekwatho?
  6. Ohandi pula ngahelipi ovapambele nookaume va kwafele?
  7. Ongahelipi ngeenge opa holoka sha kwaame?
  8. Onaini ndi na okupula ekwatho lopaungoba ile lomeendelelo?
  9. Oilonga yokudanauka pamwe otai dulu yo okupa efudepo?

Ngeenge oto file oshisho omunhu ta kala noudu wokudimbwa, otashi dulika to lesha ei epandja onguloshi, wa loloka nowa humbata omusholondodo woinima inai longwa natango. Osho oshinima shii. Okulifila oshisho mwene kashi fi oukwatya wopombada ile ondjabi eshi wa mane ashishe. Osho tashi ku kwafele u twikile.

Epandja eli otali popi omadidiliko eloloko, nghee to mono efudepo lashili, apa to mono ekwatho, neengodi doku kwafela doshali moAmerika to dulu okufifa nena.

Omadidiliko eloloko lomufilishisho oelipi?

Eloloko ohali uya kanini nakanini, onghee osha fimana okushiiva omadidiliko oye mwene. National Institute on Aging (NIA) oya tumbula omadidiliko oudjuu womufilishisho, mwa kwatelwa:

  • okuudite wenye, wa wililwa po ile wa limbililwa;
  • okuhanduka diva ile okuhe na outalanheni;
  • okuudite u li owike ile wa tukuka ko kuvamwe;
  • oudjuu wokukofa, ile ino mona eemhofi da wana;
  • okuudite oluhodi ile wa teka omukumo, ile wa kanifa ohokwe moinima wa li u hole nale;
  • omutwe tau ehama luhapu, ouyahame ile omaupyakadi amwe olutu;
  • uhe na efimbo lokuninga omadeulo olutu ile okulilongekidila oikulya i na oukolele;
  • okweefa po okukosha ile okufila oshisho olutu loye mwene;
  • okulongifa nayi oalkoholi ile oingangamifi, mwa kwatelwa omiti da pewa kundokotola.

Alzheimer’s Association oya weda ko omadidiliko ngaashi okushilika oudu, okuhandukila omunhu to file oshisho (“ota ningi ashike owina”), okutila onakwiiwa, oudjuu wokuyandja elitulemo, nomaupyakadi oukolele taa eta oudjuu. Otai ladipike u popye nandokotola woye ngeenge omadidiliko a fa aa ohaa holoka pandjikilile.

Omayele a NIA okwa ti ino teelela fiyo wa wililwa po filufilu. Didilika omadidiliko oye diva ndele to katuka onghatu.

Oshike handi dulu okuninga nena, moule weemhito nhano?

Omafudepo manini nao ohaa kwafele. Kape na shimwe shomoinima ei tashi xulifa po eloloko, ashike otai dulu oku ku kwafela u pita mefiku lidjuu.

  • Inda pondje. Kala omutumba pondje ile enda u ye koshiketha shomaposita fimbo omunhu to file oshisho e li meameno nota tulumukwa.
  • Fuda nawa. Fuda kanini noukeka ofimbo ino nyamukula epulo lidjuu. Oto dulu yo okuhafela efimbo lokufuda pamwe nomunhu to file oshisho okupitila mu Calm Breathing.
  • Nwa omeva ndele to li sha. Oshipu okudimbwa oikulya yoye mwene.
  • Tumina kaume koye umwe etumwalaka. Haku mu pula sha, ashike okukala mu kwatakanifwa.
  • Lipopila eendjovo diwa. Ewilikonghatu la NIA lokulifila oshisho mwene otali yandje omaetepo eendjovo ngaashi “Ohandi ningi ngaashi handi dulu,” “Aame inandi wanenena, naasho oshi li nawa,” nosho yo “Ohandi ka hafela oitwa oyo hatu kala pamwe nombili.”

Efudepo loshisho oshike, nohandi li mono ngahelipi?

Efudepo loshisho osho oshisho shopakafimbo shomunhu to file oshisho, opo u mone efudepo. Epandja la NIA kombinga yefudepo loshisho otali yelifa kutya otali dulu okukala okudja peevili dinini fiyo opeeviki dihapu notali dulu okuningwa keumbo, monhele youhaku ile ponhele yovakulunhu yefiku.

Alzheimer’s Association oya yelifa omaludi a monika luhapu:

Oludi Osho shi li
Ekwatho keumbo Kaume, omupambele, omaliyambi ile omukwafi a futwa ote uya keumbo
Onhele yovakulunhu yefiku Oilonga ya longekidwa ngaashi omusika nouhongo meongalo li li meameno; olweendo noikulya ohai yandjwa luhapu
Okukala oufiku ile omafiku manini Onhele yoshipangelo shefimbo lile ohai file oshisho omunhu oufiku umwe, omafiku manini ile oivike inini

Olyelye ta futile? Pamahokololo a NIA, efudepo loshisho tali di kovapambele, kookaume ile kovaliyambi otashi dulika li kale loshali. Omayakulo opaukalele ohaa futifwa povili ile pefiku. Komunhu ta mono oshisho shokuhulifa (hospice), Medicare ohai futile oshipewa shinene shondado yomafiku atano taa landula efudepo moshipangelo ile monhele yoshipangelo shoukwatya wopombada. Medicaid otashi dulika i kwafele. Oinshurense ihapu yopaumwene youkolele ihai futile efudepo loshisho, nonande omalongekido amwe oinshurense yoshipangelo shefimbo lile ohae shi ningi.

Etipululo: Alzheimer’s Association otai ladipike u kendabale ovayandji vefudepo loshisho pefimbo opo inapa holoka oshikumungu shomeendelelo, opo va kale ve lilongekida ngeenge wa pumbwa ekwatho ombadilila.

Openi handi dulu okumona ekwatho popepi naame?

Omayakulo oshali amwe moAmerika otaa dulu oku ku ulikila ekwatho lopomudingonoko.

  • Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline oi li oshali noiholekwa, ohai yakulwa efimbo alishe efiku keshe odula aishe, nekwatho momalaka e dulife 200 okupitila movayakuli hava popi omalaka avali ile ovatoloki. Ifana 711 u mone ekwatho lokutoloka. Oto dulu okupopya kombinga yomalukaleko elihumbato, oudjuu womufilishisho, eemhito defudepo loshisho, omalongekido opomudingonoko nosho tuu, ndele to pula yo eenghundafana dile nomuyandjimayele woshisho. Ovayakuli ihava yandje omayele opaunamiti.
  • Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, elongekido lopashiwana la Administration for Community Living, ohali ku kwatakanifa nomayakulo ovakulunhu nomaukwaneumbo avo. Oto dulu okufifa ongodi, okutuma etumwalaka, okupopya paindaneti ile okutuma o-email kovayakuli va deulwa, ile okukonga pamudingonoko. Otali dulu oku ku ulikila Area Agency on Aging yeni.
  • ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator otali ku kwafele u mone ovayandji vefudepo loshisho koshilongo keshe, notali ladipike u kwatafane tete na State Respite Coalition ile Lifespan Respite program yoshilongo sheni ngeenge oi li po. ARCH otai dimbulukifa kutya ihai konakona ovayandji, onghee tala owino wavo nondjokonona yavo ove mwene.

Ohandi mono ngahelipi ongudu yekwatho?

Pula ko Helpline ile konga paindaneti eengudu di li popepi naave. Alzheimer’s Association ohai longekida eengudu dekwatho dovafilishisho novanhu tava kala noudu wokudimbwa, komesho ile paindaneti, tadi wilikwa kovawiliki va deulwa. Eendodo dihapu oda yandja yo eengudu donhumba, ngaashi dovafilishisho ovakulunhu ile dovanhu tava kala noudu wa Alzheimer’s wopefimbo lounyasha ile wopehovelo. Oya longekida yo ALZConnected, oukwaneumbo wopaindaneti woshali omo ovafilishisho hava tukulilwa omayele.

Eengudu dekwatho otadi dulu okukala onhele yokupopya wa manguluka nopehe na okutokolwa, okulihonga omayele taa longo okudja kwaava va pita nale mo, nokuuudite ino kala owike. Ngeenge ongudu yotete inai ku wapalela, kendabala imwe.

Ohandi pula ngahelipi ovapambele nookaume va kwafele?

Popya naanaa osho wa hala. Ovanhu vahapu ova hala okukwafela ashike kave shii osho ve na okuyandja. NIA otai yandje omayele aa:

  • Ninga omusholondodo woilonga oyo vamwe tava dulu okukwafela, ndele to efa ovanhu va hoolole.
  • Hovela noinima inini ngeenge okupula oshidjuu.
  • Wapeka oshilonga nomunhu. Omupambele oo e hole okuteleka ota eta ouvalelo mEtitano. Omushiinda oo e shi nawa okufila oinima omapepa ote ku kwafele noilonga yomapepa.
  • Tuma etumwalaka ile o-email ngeenge okupopya komesho yoshinima kashi fi shipu kwoove.
  • Lideula enyamukulo ngeenge umwe te ku pula a kwafele: “Onda pandula eshi wa pula. Osho to dulu okuninga osho eshi.”
  • Teelela vamwe va tye ahowe ndele ino shi tala ko wa fa we shi ningilwa owina.

Omadiladilo amwe: pula umwe a kale nomunhu ou efimbo loshivike limwe komatango, e mu twale pondje kanini, ile e uye va danauke pamwe. Ewilikonghatu letu lokudanauka pamwe oli li puu okulitumina ovaenda.

Ongahelipi ngeenge opa holoka sha kwaame?

Ninga elongekido li li puu paife. NIA otai ladipike mu tokole pamwe novapambele ile nookaume vopofingo kutya olyelye ta kufa po oilonga, nokukwata embo li na eengodi domeendelelo, omiti, omayele elihumbato oo haa longo, noilonga oyo omunhu e hole. Alzheimer’s Association otai ladipike yo u tule eenomola dovayakuli vouhaku vomunhu nosho yo omusholondodo womiti tau endele pamwe peenhele di li puu okumona.

Onaini ndi na okupula ekwatho lopaungoba ile lomeendelelo?

Popya nandokotola woye ngeenge omadidiliko oudjuu ohaa holoka pandjikilile, ngeenge ou udite oluhodi ile ngeenge oto mono oshidjuu okuungaunga noinima. Lombwela ndokotola woye kutya ove omufilishisho. NIA otai ti kutya ovayandjimayele novalongi vopanghalafano otava dulu okukwafela nomaliudo madjuu nomalongekido, nosho yo kutya Medicare, Medicaid noinshurense imwe yopaumwene otashi dulika i futile oinima imwe yopamadiladilo.

Ngeenge ou udite wa kwatwa konghuwo onene ile u na omadiladilo okulietela oshiponga, ifana ile tuma etumwalaka ko 988 u mone 988 Suicide & Crisis Lifeline, oi li oshali noi li po efimbo alishe omutenya noufiku. Ngeenge ope na umwe e li moshiponga shomeendelelo, ifana 112.

Oilonga yokudanauka pamwe otai dulu yo okupa efudepo?

Omafimbo amwe heeno. Oshilonga shombili tamu hafele amushe otashi dulu okukala oshitukulwa shipu shefiku kwoove nokomunhu to file oshisho: okupwilikina komusika yonale, okutala omafano, ile omudano ngaashi Conversation Cards oo inau pumbwa omanyamukulo a yuka. Ngeenge omunhu oha hafele okukala novanhu, okudanauka pamwe mongudu ngaashi Picture Bingo ponhele yovakulunhu ile melongekido lounona wovakulunhu otashi dulu oku ku pa efudepo loshisho lovili imwe. Tala oilonga yeengudu domomaumbo ovakulunhu u mone omaetepo.

Omapulo haa pulwa olundji

Omadidiliko eloloko lomufilishisho oelipi?

Omadidiliko a monika luhapu otaa kwatele mo okuudite wenye, wa wililwa po ile wa limbililwa, okuhanduka diva ile okuhe na outalanheni, oudjuu wokukofa, okuudite oluhodi ile wa teka omukumo, okulietela kokule nookaume, omutwe tau ehama luhapu ile ouyahame, nokweefa po oikulya yoye mwene, omadeulo olutu ile epango lopaunamiti. Ngeenge omadidiliko a fa aa ohaa holoka pandjikilile, popya nandokotola woye.

Ohandi mono ngahelipi efudepo loshisho popepi naame?

Hovela na Eldercare Locator (1-800-677-1116 ile eldercare.acl.gov) opo u mone Area Agency on Aging yeni, ARCH National Respite Locator Service, ile Alzheimer's Association Helpline ko 1-800-272-3900. Ovapambele, ookaume novaliyambi navo otava dulu okuyandja efudepo loshisho.

Medicare ohai futile efudepo loshisho?

Komunhu ta mono oshisho shokuhulifa (hospice), Medicare ohai futile oshipewa shinene shondado yomafiku atano taa landula efudepo loshisho moshipangelo ile monhele yoshipangelo shoukwatya wopombada, pamahokololo a National Institute on Aging. Oinshurense yopaumwene youkolele ihapu hai futile efudepo loshisho; Medicaid nomalongekido amwe oinshurense yoshipangelo shefimbo lile otashi dulika a kwafele.

Alzheimer's Association Helpline oya oshali lela nohadi longo nokonguloshi?

Heeno. Alzheimer's Association otai ti kutya Helpline yayo ko 1-800-272-3900 oi li oshali, oiholekwa nohai yakulwa efimbo alishe, omafiku 365 omudo, nekwatho tali monika momalaka mahapu. Ifana 711 u mone ekwatho lokutoloka.

Osha puka ngeno okuninga efudepo okufila oshisho?

Ahowe. Efudepo ohali ku kwafele u twikile okufila oshisho, nefudepo loshisho otali dulu yo okuyandja komunhu to file oshisho omhito yokumona ovanhu vakwao noilonga ya yooloka. Ovafilishisho vahapu ohava ti konima kutya ngeno va pula ekwatho nale.

Eeshako doilongifo

Ohatu tula omalinki komahangano nokeekonakono omo epandja eli la likolelela. Keshe shimwe osha li sha talululwa eshi epandja la pepalekwa.

  1. Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers · National Institute on Aging
  2. Alzheimer's Caregiving: Caring for Yourself · National Institute on Aging
  3. What Is Respite Care? · National Institute on Aging
  4. Caregiver Stress · Alzheimer's Association
  5. Free 24/7 Alzheimer's & Dementia Helpline · Alzheimer's Association
  6. Respite Care · Alzheimer's Association
  7. Support Groups · Alzheimer's Association
  8. Eldercare Locator · Administration for Community Living
  9. Find a Respite Provider · ARCH National Respite Network and Resource Center
  10. 988 Lifeline · 988 Suicide & Crisis Lifeline

Mbela owe lilongekela eudano liondjabi?

Omafano manene, kaku na efimbo lokuvalwa, kaku na oitwa, nokaku na okulishangifa. Daneni pamwe me-browser yeni.

Kufa omaudano aa pamwe naave

O-app yoshali ya-Golden Moments yee-iPhone, iPad na-Android: omafano manene eetaila, omaudano e na omafano oukwaneumbo woye mwene, nomakanghameno omafano oo haa longo nopehe na Wi-Fi. Kaku na o-akaunda, omaulikifo oipindi, efimbo lokuvalwa ile oitwa.