Enyamukulo lixupi
Golden Moments oha yandje oilonga ya nyanyangidwa ya manguluka yovanhu tava kala noudu wokudimbwa: okukonga oitya meendada dinene, omafo okufinga, oukalata veenghundafana omafano noukalata va picture bingo. Patulula epandja loshanghaldangwa keshe ndele to longifa okambiyu kako Print. Nyanyangida meendada dinene da yela, kombapila ya kola, ndele to tula oshilonga shimwe alike kepandja limwe. Lamina omafo oo wa hala okulongifa natango. Oinima ilula ya nyanyangidwa ya ningwa keumbo, ngaashi epandja londjokonona yomwenyo ile elandulafano lefiku, nayo otai kwafa.
- Oilonga yetu ya nyanyangidwa oya manguluka: Word Search, Coloring, Conversation Cards na Picture Bingo. Epandja loshanghaldangwa keshe oli na okambiyu ka Print.
- Nyanyangida meendada dinene da yela, nomudidimbe wa yela nawa, ndele to tula oshilonga shimwe alike kepandja limwe.
- Ombapila ya kola ile okakalata oka kwafa okupatwa nawa nokuhanyatukwa noupu. Lamina omafo opo u dule oku a longifa natango nomakanya taa dimwa po.
- Oinima ilula ya nyanyangidwa ya ningwa keumbo, ngaashi epandja londjokonona yomwenyo, elandulafano lefiku ile omalebela omafano koivelo, oi li shipu notai kwafa.
- Epandja la nyanyangidwa oshishivifo shokulongela kumwe, hashi oshilonga shofikola. Okuninga oshitukulwa shalo, ile okuheninga sha nandenande, oshi li nawa.
Kepandja eli (oitukulwa 5)
Omafimbo amwe oshilonga shiwa unene epandja nombapila noshiti poshitaafula shomeumbo. Oinima ya nyanyangidwa kai pumbwa okuchajwa, oipassword ile oskepa, noi li ipu oku i twala ketalelepo ile keongalo. Epandja eli otali yelifa oilonga ya nyanyangidwa ya manguluka i li kepandja letu, nghee u na oku i nyanyangida opo i kale ipu okumona nokupata, noinima imwe ilula ya nyanyangidwa ya ningwa keumbo oyo omaukwaneumbo novalongi voilonga hava mono tai kwafa.
Oilonga ilipi ya nyanyangidwa ya manguluka mu na?
Otu na oinima ine ya nyanyangidwa ya manguluka. Patulula limwe lomomapandja aa oshanghaldangwa ndele to longifa okambiyu Print opo u mone oludi liwa lokunyanyangida.
| Sha nyanyangidwa | Oshike | Sha wapalela |
|---|---|---|
| Word Search | Okukonga oitya meendada dinene, noitya tai ende ashike kombinga nomuumbuti | Efimbo lombili noshiti; omunhu oo a li e hole omashendjo |
| Coloring | Omafo okufinga taa nyanyangidwa, ile okufinga koskepa | Efimbo lombili lokutunga sha; keshe onghatu ngeenge pe na ekwafo |
| Conversation Cards | Oukalata vomafano ve na omapulo a manguluka opaitopolwa, hae fi omakonakono | Omatalelepo, eengodi, omalilo oukwaneumbo, eengudu deendjokonona |
| Picture Bingo | Oukalata va bingo ve na omafano ponhele yeevalulo, nomuleshi wokuulikila koskepa | Eengulu dovafiloshisho, omalongekido omutenya, eengudu doukwaneumbo |
Okukonga oitya meendada dinene
Word Search ohai longifa eendada dinene nohai kaleke oitya tai ende ashike kombinga nomuumbuti, kape na oitya tai ende momudingonoko ile ya piluka. Longeleni kumwe: umwe ta lesha oshitya shomoludalwa, mukwao te shi kongo. Ngeenge okukonga oitya kwa ninga shidjuu, kendabaleni okudingilila pamwe onhumba yotete yoshitya keshe, ile lesheni ashike oitya yomoludalwa mokule ndele tamu kundafana kombinga yoshitya keshe.
Omafo okufinga
Omafo a Coloring otaa dulu okunyanyangidwa a fingwe nomakanya ile noipilangi yomavala, ile a fingwe kotableta mokutula omunwe komudidimbe ndele to ulike oshitukulwa shefano. Komafano a nyanyangidwa, yandja omakanya a kula nomavala manini pefimbo limwe. Tala omayele etu oilonga yomake noyokutunga u mone nghee okufinga taku dulu okukala kwovakulunhu nokwa ngungumana.
Oukalata veenghundafana
Conversation Cards otaa hangike efano la yela nepulo la manguluka, ngaashi „Lombwele nge kombinga ya…“ ile „Oshike to mono?“ Oa shangwa e li omashivo a manguluka, hae fi omapulo omakonakono. Nyanyangida ongudu, i tetaula, ndele to kaleke imwe mondjato yoye yomatalelepo ile popepi nongodi yoye. Otaa longo yo nawa meengudu de endjokonona.
Oukalata va picture bingo
Oukalata va Picture Bingo ohava longifa omafano ponhele yeevalulo. Nyanyangida okakalata kamwe komudani keshe ndele to longifa omuleshi wokuulikila koskepa kolaptop, ko-TV ile koprojeka. Ohatu ladipike mu leshe fiyo okakalata kamunhu keshe ka yadifwa, opo pehe na ou ta kala pondje. Tala oilonga yeengudu meengulu dovafiloshisho u mone nghee to unganeke oshikando.
Ohandi nyanyangida ngahelipi oilonga opo i kale ipu okulongifa?
Omalunduluko manini monghedi omo to nyanyangida otaa dulu okuninga eyooloko linene.
I ninga ipu okumona
- Eendada dinene da yela. Longifa onghedi inene yokunyanyangida oyo tai wanene natango kepandja. Henuka eendada da fa omafano ile da fa omashangelo omake.
- Omudidimbe wa yela nawa. Inki ya laula kombapila itoka ile ya fa omashini. Henuka omudidimbe wa fefengwa ile omaluvala konima.
- Ombapila ihe na okweela otai shunifa ouyelele koshi yomalamba a yela.
- Konakona omakende nokuyela kwelamba. Alzheimer’s Association ota ti kutya omaupyakadi okomeso nokokuuda otaa dulu okuninga eenghundafana didjuu, nohatu ladipike a konakonwe pandjikilile. Olamba ya yela, ihe na omudidimbe nayo otai kwafa.
I ninga ipu okupata
- Ombapila ya kola ile okakalata otai kala ya yukilila, oi li ipu okunyamunwa, noihai nyonauka diva ngeenge tai longifwa lwoikando.
- Oklipibodi ile oshinima shihe na okushelela otashi kwafele epandja liha shelele.
- Omakanya a kula ile oipilangi ya kula oi li ipu okupata i dule oipena ile oipilangi ya finana.
I ninga tai dulu okulongifwa natango
- Lamina omafo ile u a tule moipambu ya yela yokukaleka omapandja. Longifa omakanya taa dimwa po kokukonga oitya nokoukalata va bingo, ndele to dima po konima.
- Hoolola oipambu ihe na okweela ngeenge ouyelele ou li oupyakadi, ndele teta ko omakona oukalata va laminwa nomakondele opo va kale va yuka okupata.
- Kaleka ofolda yoinima oyo mu hole opo uha nyanyangide epandja limwe oshivike keshe.
I kaleka ilula
- Oshilonga shimwe kepandja limwe. Okukonga oitya kumwe ile efano limwe alike, ha oilonga ihapu ya tulwa kumwe.
- Ehala litoka la wana. Epandja li yadi unene otali dulu okukala lidjuu okutala.
- Henuka omalombwelo a leshwa, ngeenge tashi shiiva. Ulika omunhu osho e na okuninga ponhele yokulesha.
- Teta epandja. Ngeenge epandja alishe oli li lihapu unene, li teta pokati ile li peta opo oshitukulwa ashike shi kale tashi monika.
Oinima ikwao ya nyanyangidwa tai kwafa oyo to dulu okuninga keumbo
Hakeshe oshinima sha nyanyangidwa tashi kwafa shi na okukala oshanghaldangwa. Oinima ei oi li ipu okuninga noshitya shokompiuta noprinita.
Epandja londjokonona yomwenyo
Epandja limwe „kombinga yange“ li na efano, edina olo omunhu e hole okuifanwa, apa a kulila, oilonga yaye, oukwaneumbo, oikulya oyo e hole, omusika noinima oyo hai mu hekeleke ile hai mu udifa nai. Dementia Australia ota ladipike embo leedimbuluko li na ouyelele kombinga yomwenyo womunhu, osho e hole novanhu va fimana, opo li kwafe ovatalelipo novafiloshisho nokueta po eenghundafana.
Osha fimana unene moipangelo ile meenhele dipe dokufilwa oshisho. NIA ota ladipike okuyandja kovayakuli voshipangelo epandja louyelele wopaumwene tali ulike onghedi yomunhu yokukalamwenyo, edina olo e hole, osho e hole naasho ehe hole, oinima tai dulu oku mu udifa nai, nomadidiliko ouyahame oo taa holoka nopehe na eendjovo.
Elandulafano lefiku
Elandulafano lefiku li li paunafangwa, meendada dinene, li na eevili, eendjovo dinini nefano linini loshitukulwa keshe: ongula, okweenda, omusha, okufuda, omusika, ouvalelo. Elandulafano lefiku la Alzheimer’s Association otali ladipike okulongela pefimbo olo omunhu e na eenghono dihapu, neevili da faafana dokupenduka nodokukala, nelandulafano li na oilonga nokufuda. Li tulika pomesho, tashi dulika kofrija, ndele to li efa li kale tali dulu okulunduluka. Tala omayele etu elandulafano lefiku u mone shihapu.
Omalebela omafano omakumba noitumba
NIA ota ladipike okulongifa omalebela a yela ile omafano elula okukwatela okambashu, onduda yokunangala nokombitha. Ediladilo olo otali longo yo koitumba nokotukaleke: efano losokisa koshitumba shosokisa, omakopi koshikaleke shomakopi. Nyanyangida, lamina ndele to a nambeke ko.
Ongudu yokutopola
Nyanyangida omafano eengudu mbali dilula, ngaashi oiimati neengala ile oilongifo noinima yokombitha, kokakalata. I tetaula ndele tamu i topola pamwe moimbale ivali. Oludi loshanghaldangwa eli koskepa olo Sort Together.
Omapandja eendjovo deengalo
Nyanyangida eendjovo deengalo donhumba odo mu hole meendada dinene unene mu imbe pamwe. Nokuli ovo ihava lesha vali unene otava dulu okuhafela okupata epandja olo.
Epandja lefano loukwaneumbo
Epandja limwe li na omafano manene oukwaneumbo ane fiyo ahamano, keshe li na edina lotete koshi yalo. Otali dulu okukala poshitaafula opo keshe umwe e li kufe ndele ta popi kombinga yalo. Omalebela otaa kwafa ovatalelipo novayakuli va kufe ombinga meenghundafana, nopehe na ou e na okupula „Ou olyelye?“
Okakalata koresipi
Nyanyangida oresipi youkwaneumbo oyo mu hole meendada dinene. I longifeni mu telekele pamwe, ile mu popye ashike kombinga yoikulya yomonakudiwa.
Ohandi yandje ngahelipi epandja la nyanyangidwa opo liha kale la fa oshilonga shofikola?
Li yandja onga oshinima shokulonga pamwe, hashi ekonakono.
- Kala omutumba ndele to li tameke ove mwene. „Ohandi longo okukonga oitya oku. Owa hala tu konge pamwe ‘oshikunino’?“
- Longeleni kumwe. Shikuleni, ile umwe ta kongo mukwao ta dingilile.
- Inamu shi tala kutya osha puka ile osha yuka. Omayele a Alzheimer’s Association e na sha noilonga peumbo otaa ladipike mu yandje elitulemo konghedi, hakaidjemo, nokuhafela ponhele yokuwanifa po sha.
- Efeni omapandja a kale po. Omayele tuu oo otaa ti kutya omambo omadimbuluko, omambo omafano ile oifo dakulu otadi dulu okutulwa meenhele di li popepi. Oukalata va nyanyangidwa nomapandja omafano navo otava dulu okukala poshitaafula shonhumba monghedi ya faafana.
- Xulifeni po efimbo keshe mwa hala. Okufinga oshitukulwa shepandja oshinima shiwa shomutenya. Nosho yo okweefa epandja ndele tamu nu otee.
Apa to dulu okumona shihapu
Tala oilonga yetu aishe oilonga nomapandja taa nyanyangidwa, ile tala oilonga yonghatu keshe u mone omadiladilo mahapu, noipumbiwa ombapila ile pehe na.
Omapulo haa pulwa olundji
Oilonga yeni ya nyanyangidwa yovanhu tava kala noudu wokudimbwa oya manguluka tuu?
Heeno. Omapandja a Word Search, Coloring, Conversation Cards na Picture Bingo oku li pepandja eli otaa dulu okulongifwa nokunyanyangidwa oshali. Patulula epandja loshanghaldangwa ndele to longifa okambiyu ka Print.
Oilonga ilipi ya nyanyangidwa tai wapalele ovanhu tava kala noudu wokudimbwa?
Oinima ya nyanyangidwa tai longo nawa oi li ilula, ya yela noyovakulunhu: okukonga oitya meendada dinene noitya tai ende ashike kombinga nomuumbuti, omafo okufinga e na omalinyengo a yela, oukalata vomafano tava tameke eenghundafana, na picture bingo yeengudu. Hoolola oshilonga shi likolelela koinima oyo omunhu e hole nokoukwatya waye paife, ndele to tula oshilonga shimwe alike kepandja limwe.
Ohandi ningi ngahelipi opo oinima ya nyanyangidwa i kale ipu okumona nokulongifa?
Longifa eendada dinene da yela, inki ya laula kombapila itoka ile ya fa omashini, nonhele ya wana. Nyanyangida kombapila ya kola ile okakalata opo epandja li kale la yukilila, hoolola ombapila ihe na okweela opo i shunife ouyelele, ndele to longifa oklipibodi ile oshinima shihe na okushelela opo epandja li kale ponhele. Okulamina otaku kwafa omafo a kalelele.
Ohandi dulu tuu okunyanyangida oilonga yeni yongeleka yovafiloshisho ile elongelokumwe lomutenya?
Heeno. Ovo hava unganeke oilonga ova tambulwa ko va nyanyangide omapandja etu ovakalimo neengudu. Picture Bingo oya nuninwa eengudu notai kwatele mo omuleshi wokuulikila koskepa ile koprojeka.
Eeshako doilongifo
Ohatu tula omalinki komahangano nokeekonakono omo epandja eli la likolelela. Keshe shimwe osha li sha talululwa eshi epandja la pepalekwa.
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging
- Taking a Person With Alzheimer's Disease to the Hospital · National Institute on Aging
- Visiting someone with dementia · Dementia Australia
- Communication · Alzheimer's Association