Impendulo emfushane
Ukunakekela umuntu one-dementia kunzima, futhi ukuzinakekela nani kuyingxenye yomsebenzi. Qaphelani izimpawu zokuxwayisa ezifana nokukhathala kakhulu, ukucasuka masinyane, ukulala kabi nokuzihlukanisa nabangani. Celani usizo oluthile, sebenzisani ukunakekelwa kokuphumula, futhi nijoyine iqembu lokusekelana. Buzani ngomugqa wosizo we-dementia ezweni lakini, uma ukhona, noma inhlangano yendawo esekela imindeni.
- Ukukhathala ngokweqile (burnout) kuvame ukuvela njengokukhathala kakhulu, ukucasuka masinyane, ukulala kabi, ukudabuka nokuyeka ukunakekela impilo yenu.
- Ukunakekelwa kokuphumula kunikeza ikhefu, kusuka emahoreni ambalwa kuya emasontweni amaningana, ekhaya noma endaweni yokunakekela.
- Celani usizo ngemisebenzi ethile; abantu abaningi bafuna ukusiza kodwa abazi ukuthi kanjani.
- Umugqa wosizo we-dementia ezweni lakini, uma ukhona, ungase unikeze ukusekelwa okuyimfihlo.
- Izinsizakalo ezifana ne-Eldercare Locator e-US zinixhumanisa nosizo lwendawo; buzani ngezinsizakalo ezifanayo endaweni yakini, njengomnyango wezenhlalakahle wendawo.
- Uma nizizwa sengathi senihlupheka kakhulu, shayelani umugqa wosizo lwezinhlekelele zengqondo ezweni lakini noma inombolo yezimo eziphuthumayo yendawo yakini.
Kuleli khasi (izingxenye ezingu-9)
- Yiziphi izimpawu zokukhathala komnakekeli?
- Ngingenzani namuhla, ngemizuzu emihlanu?
- Yini ukunakekelwa kokuphumula, futhi ngikuthola kanjani?
- Ngingatholaphi usizo eduze nami?
- Ngikuthola kanjani iqembu lokusekelana?
- Ngicela kanjani usizo emndenini nasebangani?
- Kuthiwani uma kwenzeka okuthile kimi?
- Kufanele ngifune nini usizo lochwepheshe noma oluphuthumayo?
- Imisebenzi yokwabelana ingasinika ikhefu nayo?
Uma nikhathalele umuntu ophila ne-dementia, mhlawumbe nifunda lokhu sekuhlwile, nikhathele, nina uhlu lwezinto eningakazenzi. Lokho kujwayelekile. Ukuzinakekela nani akuyona into yokunethezeka noma umvuzo wokuqeda yonke into. Yikho okunenza niqhubeke.
Leli khasi libhekane nezimpawu zokuxwayisa zokukhathala ngokweqile, indlela yokuthola ikhefu langempela, lapho ningathola khona ukusekelwa, nezinsizakalo zamahhala zase-US ezibonisa uhlobo losizo olungatholakala. Uma nihlala kwenye indawo, buzani ngomugqa wosizo we-dementia ezweni lakini, uma ukhona, noma inhlangano yendawo esekela imindeni.
Yiziphi izimpawu zokukhathala komnakekeli?
Ukukhathala ngokweqile kuvame ukufika kancane kancane, ngakho kuyasiza ukwazi izimpawu zenu zokuxwayisa. I-National Institute on Aging (NIA) ibala izimpawu zokucindezeleka komnakekeli, kuhlanganise:
- ukuzizwa nikhathele kakhulu, nihlupheke noma ninovalo;
- ukucasuka noma ukungabekezeleli kalula;
- ukuzizwa nodwa noma nehlukanisiwe nabanye;
- ubunzima bokulala, noma ukungalali ngokwanele;
- ukuzizwa nidabukile noma ningenathemba, noma ukulahlekelwa isithakazelo ezintweni enazijabulelayo;
- ikhanda elibuhlungu kaningi, ubuhlungu noma ezinye izinkinga zomzimba;
- ukungabi nesikhathi sokuzivocavoca noma sokuzipheka ukudla okunempilo;
- ukweqa ukugeza noma ukuzinakekela kwenu kobuntu;
- ukusebenzisa kabi utshwala noma izidakamizwa, kuhlanganise nemithi enikezwe udokotela.
I-Alzheimer’s Association yengeza izimpawu ezifana nokuphika ngesifo, ukuthukuthelela umuntu (“uyaba nenkani nje”), ukukhathazeka ngekusasa, ubunzima bokugxila, nezinkinga zempilo ezithatha isikhathi. Incoma ukukhuluma nodokotela uma nina izimpawu ezinjalo njalo.
Iseluleko se-NIA ukungalindi kuze kube sengathi senihlupheke ngokuphelele. Qaphelani izimpawu zenu kusenesikhathi futhi nenze okuthile ngazo.
Ngingenzani namuhla, ngemizuzu emihlanu?
Amakhefu amancane ayabalwa. Akukho kulokhu okulungisa ukukhathala ngokweqile, kodwa kungakusiza ukudlula intambama enzima.
- Phumani ngaphandle. Hlalani ngaphandle noma nihambe kancane ngenkathi umuntu ephephile futhi ezinzile.
- Phefumulani kancane. Imiphefumulo embalwa ehamba kancane ngaphambi kokuphendula umbuzo onzima. Ningabelana nokuphumula kwe-Ukuphefumula Okuthulile nomuntu enimnakekelayo, futhi.
- Phuzani amanzi nidle okuthile. Kulula ukulibala ukudla kwenu.
- Thumelelani umngani oyedwa umyalezo. Hhayi ukucela okuthile, ukuxhumana nje.
- Zitshelani into emnene. Umhlahlandlela we-NIA wokuzinakekela uphakamisa amabinzana afana nokuthi “Ngenza konke engingakwenza,” “Angiphelele, futhi kulungile,” nokuthi “Ngizojabulela izikhathi esingaba ndawonye ngazo ngokuthula.”
Yini ukunakekelwa kokuphumula, futhi ngikuthola kanjani?
Ukunakekelwa kokuphumula ukunakekelwa kwesikhashana komuntu enimnakekelayo, ukuze niphumule. Ikhasi le-NIA ngokunakekelwa kokuphumula lichaza ukuthi kungahlala kusuka emahoreni ambalwa kuya emasontweni amaningana futhi kungenzeka ekhaya, endaweni yokunakekela impilo noma esikhungweni sasemini sabantu abadala.
I-Alzheimer’s Association ichaza izinhlobo ezijwayelekile:
| Uhlobo | Yini |
|---|---|
| Usizo ekhaya | Umngani, ihlobo, umuntu ozithandelayo noma umlingani oqashiwe noma umsizi uza ekhaya |
| Isikhungo sasemini sabantu abadala | Imisebenzi ehleliwe efana nomculo nobuciko endaweni ephephile yeqembu; ukuthutha nokudla kuvame ukunikezwa |
| Ukuhlala ubusuku noma isikhathi esifushane | Umphakathi wokunakekela isikhathi eside unakekela umuntu ubusuku obubodwa, izinsuku ezimbalwa noma amasonto ambalwa |
Ubani ukhokha? Ngokusho kwe-NIA, ukuphumula okuvela emndenini, kubangani noma kwabazithandelayo kungase kungabizi lutho. Izinsizakalo zochwepheshe zikhokhisa ngehora noma ngosuku. Ngomuntu otholayo ukunakekelwa kwabagulayo abasezinsukwini zokugcina (hospice), e-US i-Medicare ihlanganisa ingxenye enkulu yezindleko zezinsuku ezifika kweziyisihlanu ezilandelanayo zokuphumula esibhedlela noma ekhaya lokunakekela elinabahlengikazi. I-Medicaid ingase isize. Iningi lomshwalense wezempilo ozimele alihlanganisi ukuphumula, nakuba ezinye izinhlelo zomshwalense wokunakekela isikhathi eside zikwenza. Uma nihlala kwenye indawo, buzani ngokutholakalayo ezweni lakini.
Ithiphu: I-Alzheimer’s Association iphakamisa ukuzama abahlinzeki bokuphumula esimweni esingaphuthumi, ukuze balungele uma nidinga usizo ngokuzumayo.
Ngingatholaphi usizo eduze nami?
Izinsizakalo ezimbalwa zamahhala zase-US zingakhomba usizo lwendawo. Uma nihlala kwenye indawo, zisebenzise njengezibonelo zohlobo losizo ongalubuza, bese nibuza ngomugqa wosizo we-dementia ezweni lakini noma inhlangano yendawo esekela imindeni.
- Umugqa wosizo we-Alzheimer’s Association we-24/7. Umugqa wosizo wamahhala futhi uyimfihlo, unabasebenzi usuku nobusuku nsuku zonke zonyaka, nosizo ngezilimi ezingaphezu kwezingu-200 ngabasebenzi abakhuluma izilimi ezimbili noma abahumushi. Ningaxoxa ngezinguquko zokuziphatha, ukucindezeleka komnakekeli, izinketho zokuphumula, izinhlelo zendawo nokuningi, futhi nicele ingxoxo ende nomeluleki wokunakekela. Abasebenzi abanikezi iseluleko sezokwelapha.
- I-Eldercare Locator. I-Eldercare Locator, insizakalo yomphakathi ye-Administration for Community Living, ikuxhumanisa nezinsizakalo zabantu abadala nemindeni yabo. Ningashayela, nithumele umbhalo, nixoxe nge-inthanethi noma nithumele i-imeyili kubasebenzi abaqeqeshiwe, noma nifune ngendawo. Ingakhomba i-Area Agency on Aging yendawo yakini.
- I-ARCH National Respite Locator Service. I-ARCH respite locator iyanisiza nithole abahlinzeki bokuphumula ngesifunda, futhi iphakamisa ukuxhumana kuqala ne-State Respite Coalition noma uhlelo lwe-Lifespan Respite uma isifunda senu sinalo. I-ARCH iphawula ukuthi ayibahloli abahlinzeki, ngakho hlolani isipiliyoni nomlando wabo nina ngokwenu.
Ngikuthola kanjani iqembu lokusekelana?
Buzani emugqeni wosizo noma nifune ku-inthanethi amaqembu aseduze nani. I-Alzheimer’s Association iqhuba amaqembu okusekelana abanakekeli nabantu abaphila ne-dementia, ngokubonana nakuku-inthanethi, aholwa abasebenzi abaqeqeshiwe. Izindawo eziningi zinikeza namaqembu akhethekile, isibonelo abanakekeli abadala noma abantu abaphila ne-Alzheimer’s eqala ebusheni (younger-onset) noma esigabeni sokuqala. Iphinde ihlele i-ALZConnected, umphakathi wamahhala we-inthanethi lapho abanakekeli babelana ngeseluleko.
Amaqembu okusekelana angaba yindawo yokukhuluma ngokukhululekile ngaphandle kokwahlulelwa, ukuthola amathiphu asebenzayo kubantu abake baba lapho, nokuzizwa nodwa kancane. Uma iqembu lokuqala lingafaneli, zamani elinye.
Ngicela kanjani usizo emndenini nasebangani?
Yibani nokucacile. Abantu abaningi bafuna ukusiza kodwa abazi ukuthi banikeze ini. I-NIA iphakamisa:
- Gcinani uhlu lwemisebenzi abanye abangayithatha, futhi nivumele abantu bakhethe.
- Qalani kancane uma ukucela kuzwakala kunzima.
- Fanisa umsebenzi nomuntu. Isihlobo esithanda ukupheka siletha isidlo sakusihlwa ngoLwesine. Umakhelwane onekhono ngamafomu usiza ngamaphepha.
- Thumelani umbhalo noma i-imeyili uma ukucela ubuso nobuso kunganethezeki.
- Zilolongeni impendulo lapho othile enikeza: “Ngiyabonga ngokubuza. Nakhu okungenza.”
- Lindelani ukwenqatshwa okuthile futhi nizame ukungakuthathi kube yinto yomuntu siqu.
Eminye imibono: celani othile ahlale nomuntu intambama eyodwa ngesonto, amhambise uhambo olufushane, noma avakashe adlale umdlalo ndawonye. Umhlahlandlela wethu wokudlala ndawonye ulula ukuwabelana nezivakashi.
Kuthiwani uma kwenzeka okuthile kimi?
Yenzani uhlelo olulula lokuyisekela manje. I-NIA iphakamisa ukunquma nomndeni noma abangani abaseduze ukuthi ngubani oyongena esikhundleni, nokugcina incwajana enezinombolo zezimo eziphuthumayo, imithi, amathiphu okuziphatha asebenzayo, nemisebenzi eyintandokazi. I-Alzheimer’s Association iphinde incoma ukugcina oxhumana nabo bezokwelapha bomuntu nohlu lwemithi olubuyekeziwe endaweni elula ukuyifinyelela.
Kufanele ngifune nini usizo lochwepheshe noma oluphuthumayo?
Khulumani nodokotela uma izimpawu zokucindezeleka zivamile, uma nizizwa nicindezelekile, noma uma nikuthola kunzima ukubhekana nakho. Tshelani udokotela ukuthi ningabanakekeli. I-NIA iphawula ukuthi abeluleki nabasebenzi bezenhlalakahle bangasiza ngemizwa enzima nokuhlela, nokuthi i-Medicare, i-Medicaid nomshwalense othile ozimele ungase uhlanganise ezinye izindleko zempilo yengqondo.
Uma nizizwa sengathi senihlupheke kakhulu noma nicabanga ukuzilimaza, shayelani inombolo yezimo eziphuthumayo yendawo yakini noma umugqa wosizo lwezinhlekelele zengqondo ezweni lakini. E-US, kunomugqa we-988 Suicide & Crisis Lifeline, wamahhala futhi utholakala 24/7. Uma noma ubani esengozini ekhona manje, shayelani inombolo yezimo eziphuthumayo yendawo yakini.
Imisebenzi yokwabelana ingasinika ikhefu nayo?
Ngezinye izikhathi. Umsebenzi othulile enijabulela wona nobabili ungaba ingxenye ethambile yosuku kini kanye nomuntu enimnakekelayo: ukulalela izingoma zakudala, ukubuka izithombe, noma umdlalo onjenge-Amakhadi Engxoxo ongadingi mpendulo elungile. Uma umuntu ejabulela inkampani, iseshini yeqembu ne-I-bingo Yezithombe esikhungweni sabantu abadala noma ohlelweni lwasemini lwabantu abadala ingakunikeza ihora lokuphumula. Bhekani imisebenzi yamaqembu asekhaya lokunakekela ukuthola imibono.
Imibuzo evamile
Yiziphi izimpawu zokukhathala komnakekeli?
Izimpawu ezijwayelekile zihlanganisa ukuzizwa nikhathele kakhulu, nihlupheke noma ninovalo, ukucasuka noma ukungabekezeleli kalula, ubunzima bokulala, ukuzizwa nidabukile noma ningenathemba, ukuzihlukanisa nabangani, ikhanda elibuhlungu noma ubuhlungu kaningi, nokweqa ukudla, ukuzivocavoca noma ukunakekelwa kwezempilo kwenu. Uma izimpawu ezinjalo zivela njalo, khulumani nodokotela wenu.
Ngingatholaphi ukunakekelwa kokuphumula eduze nami?
Qalani ngomnyango wezenhlalakahle wendawo, imitholampilo, inhlangano yendawo esekela imindeni noma umugqa wosizo we-dementia ezweni lakini. E-US, kunezinsizakalo ezifana ne-Eldercare Locator ne-ARCH National Respite Locator Service. Umndeni, abangani nabazithandelayo bangaphinde banikeze ukuphumula.
I-Medicare ikhokha ukunakekelwa kokuphumula?
Ngokusho kwe-National Institute on Aging, e-US, ngomuntu otholayo ukunakekelwa kwabagulayo abasezinsukwini zokugcina (hospice), i-Medicare ihlanganisa ingxenye enkulu yezindleko zezinsuku ezifika kweziyisihlanu ezilandelanayo zokunakekelwa kokuphumula esibhedlela noma ekhaya lokunakekela elinabahlengikazi. Iningi lomshwalense wezempilo ozimele alihlanganisi ukunakekelwa kokuphumula; i-Medicaid nezinhlelo ezithile zomshwalense wokunakekela kwesikhathi eside zingase zisize. Uma nihlala kwenye indawo, buzani ngosizo olutholakalayo ezweni lakini.
Ingabe umugqa wosizo we-Alzheimer's Association ungowamahhala futhi uyatholakala ebusuku?
I-Alzheimer's Association ithi umugqa wayo wosizo e-US ungowamahhala, uyimfihlo futhi unabasebenzi nsuku zonke, usuku nobusuku, unyaka wonke, nosizo olutholakala ngezilimi eziningi. Uma nihlala kwenye indawo, buzani ngomugqa wosizo we-dementia ezweni lakini.
Kuwukuzicabangela wedwa yini ukuthatha ikhefu ekunakekeleni?
Cha. Ukuphumula kukusiza uqhubeke nokunakekela, futhi ukunakekelwa kokuphumula kunganikeza nomuntu omnakekelayo ushintsho enkampanini nasemsebenzini. Abanakekeli abaningi bathi kamuva bangathanda sengathi bacele usizo kudala.
Imithombo
Sixhumanisa nezinhlangano nezifundo leli khasi eliklanyelwe kuzo. Lunye lwahlolwa lapho leli khasi libuyekezwa.
- Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Caring for Yourself · National Institute on Aging
- What Is Respite Care? · National Institute on Aging
- Caregiver Stress · Alzheimer's Association
- Free 24/7 Alzheimer's & Dementia Helpline · Alzheimer's Association
- Respite Care · Alzheimer's Association
- Support Groups · Alzheimer's Association
- Eldercare Locator · Administration for Community Living
- Find a Respite Provider · ARCH National Respite Network and Resource Center
- 988 Lifeline · 988 Suicide & Crisis Lifeline