ดูแลตัวเองของผู้ดูแล การพักและที่พึ่งเมื่อเริ่มหมดแรง

ถ้าคุณกำลังดูแลผู้ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อม คุณอาจกำลังอ่านหน้านี้ตอนดึก เหนื่อย และมีรายการสิ่งที่ยังไม่ได้ทำเต็มไปหมด นั่นเป็นเรื่องปกติ การดูแลตัวเองไม่ใช่ของฟุ่มเฟือยหรือรางวัลสำหรับคนที่ทำทุกอย่างเสร็จแล้ว แต่เป็นสิ่งที่ทำให้คุณไปต่อได้

หน้านี้พูดถึงสัญญาณเตือนของการหมดไฟ วิธีได้พักจริง ๆ แหล่งที่พึ่งพา และตัวอย่างสายด่วนฟรีในสหรัฐฯ ที่โทรได้ทันที (ในประเทศไทยลองสอบถามโรงพยาบาลหรือหน่วยงานด้านผู้สูงอายุในพื้นที่ เพราะแต่ละพื้นที่มีบริการต่างกัน)

สัญญาณของการหมดไฟในผู้ดูแลมีอะไรบ้าง

การหมดไฟมักค่อย ๆ คืบเข้ามา จึงช่วยได้ถ้ารู้จักสัญญาณเตือนของตัวเอง National Institute on Aging (NIA) ระบุสัญญาณของความเครียดในผู้ดูแล ซึ่งรวมถึง

• รู้สึกเหนื่อยล้า ท่วมท้น หรือวิตกกังวล
• โกรธหรือใจร้อนง่าย
• รู้สึกเหงาหรือห่างเหินจากคนอื่น
• นอนหลับยาก หรือนอนไม่พอ
• รู้สึกเศร้าหรือสิ้นหวัง หรือหมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ
• ปวดศีรษะ เจ็บปวด หรือมีปัญหาทางร่างกายอื่น ๆ บ่อย
• ไม่มีเวลาออกกำลังกายหรือทำอาหารดี ๆ ให้ตัวเอง
• ข้ามการอาบน้ำหรือการดูแลตัวเองอย่างอื่น
• ใช้แอลกอฮอล์หรือยาในทางที่ผิด รวมถึงยาที่แพทย์สั่ง

Alzheimer’s Association เพิ่มสัญญาณอื่น ๆ เช่น ปฏิเสธความจริงเรื่องโรค โกรธท่าน (“ท่านแค่ดื้อ”) กังวลเรื่องอนาคต สมาธิไม่ดี และปัญหาสุขภาพที่เริ่มส่งผล และแนะนำให้คุยกับแพทย์ถ้ามีสัญญาณแบบนี้เป็นประจำ

คำแนะนำของ NIA คืออย่ารอจนท่วมท้นเต็มที่ ให้สังเกตสัญญาณตั้งแต่เนิ่น ๆ แล้วลงมือทำ

วันนี้ทำอะไรได้บ้างในห้านาที

การพักสั้น ๆ ก็นับ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้แก้ภาวะหมดไฟ แต่ช่วยให้ผ่านช่วงบ่ายที่ยากไปได้

• ก้าวออกไปข้างนอก นั่งที่ระเบียงหรือเดินไปที่ตู้ไปรษณีย์ในขณะที่ท่านปลอดภัยและสงบดี
• หายใจช้า ๆ หายใจช้า ๆ สักสองสามครั้งก่อนตอบคำถามที่ยาก คุณยังหยุดหายใจผ่อนคลายด้วยกันกับผู้ที่คุณดูแลได้ด้วย
• ดื่มน้ำและกินอะไรสักอย่าง มื้ออาหารของตัวเองลืมได้ง่ายมาก
• ส่งข้อความหาเพื่อนสักคน ไม่ใช่เพื่อขออะไร แค่เพื่อให้รู้สึกเชื่อมต่อกัน
• พูดดี ๆ กับตัวเอง คู่มือดูแลตัวเองของ NIA แนะนำประโยคอย่าง “ฉันทำดีที่สุดเท่าที่ทำได้แล้ว” “ฉันไม่สมบูรณ์แบบ และไม่เป็นไร” และ “ฉันจะมีความสุขกับช่วงเวลาที่เราอยู่ด้วยกันอย่างสงบ”

การดูแลทดแทน (respite care) คืออะไร และจะหาได้อย่างไร

การดูแลทดแทนคือการดูแลระยะสั้นให้ผู้ที่คุณดูแลอยู่ เพื่อให้คุณได้พัก หน้าเรื่องการดูแลทดแทนของ NIA อธิบายว่าอาจนานตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนถึงหลายสัปดาห์ และทำได้ที่บ้าน ในสถานพยาบาล หรือที่ศูนย์ดูแลผู้ใหญ่ช่วงกลางวัน

Alzheimer’s Association อธิบายรูปแบบที่พบบ่อยไว้ดังนี้

ใครเป็นผู้จ่าย ตามข้อมูลของ NIA การดูแลทดแทนจากครอบครัว เพื่อน หรืออาสาสมัครอาจไม่มีค่าใช้จ่าย ส่วนบริการมืออาชีพคิดเป็นรายชั่วโมงหรือรายวัน สำหรับผู้ที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคองระยะท้าย Medicare (ในสหรัฐฯ) ครอบคลุมค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่ของการดูแลทดแทนติดต่อกันได้ไม่เกินห้าวันในโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลที่มีพยาบาลวิชาชีพ Medicaid อาจช่วยได้ ประกันสุขภาพเอกชนส่วนใหญ่ไม่ครอบคลุมการดูแลทดแทน แต่ประกันการดูแลระยะยาวบางแผนครอบคลุม นี่เป็นข้อมูลของสหรัฐฯ ส่วนสิทธิและค่าใช้จ่ายในประเทศไทยควรสอบถามสถานพยาบาลหรือหน่วยงานในพื้นที่

เคล็ดลับ Alzheimer’s Association แนะนำให้ลองใช้ผู้ให้บริการดูแลทดแทนในช่วงที่ไม่ฉุกเฉิน เพื่อให้พร้อมเมื่อคุณต้องการความช่วยเหลือกะทันหัน

จะหาความช่วยเหลือใกล้บ้านได้ที่ไหน

บริการฟรีหลายแห่งในสหรัฐฯ ช่วยชี้ทางไปยังความช่วยเหลือในพื้นที่ได้ ในประเทศไทย ลองเริ่มจากโรงพยาบาล หน่วยบริการสาธารณสุขใกล้บ้าน หรือหน่วยงานด้านผู้สูงอายุในพื้นที่ แล้วถามถึงศูนย์ดูแลช่วงกลางวัน กลุ่มช่วยเหลือ และบริการดูแลทดแทน

• สายด่วน 24 ชั่วโมงของ Alzheimer’s Association: 1-800-272-3900 สายด่วนนี้ฟรีและเป็นความลับ มีเจ้าหน้าที่ตลอดเวลาทุกวันของปี ช่วยเหลือได้มากกว่า 200 ภาษาผ่านเจ้าหน้าที่สองภาษาหรือล่าม โทร 711 สำหรับบริการถ่ายทอดสัญญาณ (relay service) คุณคุยเรื่องพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป ความเครียดของผู้ดูแล ทางเลือกการดูแลทดแทน โปรแกรมในพื้นที่ และอื่น ๆ ได้ และขอคุยยาวขึ้นกับที่ปรึกษาด้านการดูแล เจ้าหน้าที่ไม่ให้คำแนะนำทางการแพทย์
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116 Eldercare Locator เป็นบริการสาธารณะของ Administration for Community Living เชื่อมคุณกับบริการสำหรับผู้สูงอายุและครอบครัว คุณโทร ส่งข้อความ แชตออนไลน์ หรืออีเมลถึงเจ้าหน้าที่ที่ผ่านการอบรมได้ หรือค้นหาตามพื้นที่ และชี้ไปยัง Area Agency on Aging ในพื้นที่ของคุณได้
• ARCH National Respite Locator Service ตัวค้นหา respite ของ ARCH ช่วยหาผู้ให้บริการดูแลทดแทนตามรัฐ และแนะนำให้ติดต่อ State Respite Coalition หรือโปรแกรม Lifespan Respite ของรัฐก่อนถ้ารัฐของคุณมี ARCH ระบุว่าไม่ได้ตรวจสอบผู้ให้บริการ คุณจึงควรตรวจสอบประสบการณ์และประวัติของผู้ให้บริการเอง

จะหากลุ่มช่วยเหลือกันได้อย่างไร

สอบถามสายด่วนหรือค้นหาทางออนไลน์ว่ามีกลุ่มใกล้คุณหรือไม่ Alzheimer’s Association จัดกลุ่มช่วยเหลือกันสำหรับผู้ดูแลและผู้ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อม ทั้งแบบพบกันและออนไลน์ โดยมีผู้นำกลุ่มที่ผ่านการอบรม หลายแห่งยังมีกลุ่มเฉพาะ เช่น สำหรับผู้ดูแลที่เป็นผู้ใหญ่ หรือสำหรับผู้ที่อยู่กับอัลไซเมอร์ชนิดเริ่มก่อนวัยหรืออยู่ในระยะแรก และยังมี ALZConnected ชุมชนออนไลน์ฟรีที่ผู้ดูแลแลกเปลี่ยนคำแนะนำกัน (ในประเทศไทย ลองสอบถามโรงพยาบาลหรือสมาคมด้านอัลไซเมอร์ในพื้นที่ว่ามีกลุ่มผู้ดูแลหรือไม่)

กลุ่มช่วยเหลือกันเป็นที่ที่ระบายได้โดยไม่ถูกตัดสิน ได้เคล็ดลับใช้งานจริงจากคนที่เคยผ่านมาแล้ว และรู้สึกโดดเดี่ยวน้อยลง ถ้ากลุ่มแรกไม่ใช่ ลองกลุ่มอื่น

จะขอความช่วยเหลือจากครอบครัวและเพื่อนอย่างไร

ให้เจาะจง หลายคนอยากช่วยแต่ไม่รู้ว่าจะเสนออะไร NIA แนะนำว่า

• จดรายการงาน ที่คนอื่นรับไปทำได้ แล้วให้แต่ละคนเลือกเอง
• เริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ ถ้าการขอเป็นเรื่องยาก
• จับคู่งานกับคน ญาติที่ชอบทำอาหารเอาอาหารเย็นมาให้ทุกวันพฤหัสบดี เพื่อนบ้านที่เก่งเรื่องแบบฟอร์มช่วยทำเอกสาร
• ส่งข้อความหรืออีเมล ถ้าการขอต่อหน้ารู้สึกอึดอัด
• เตรียมคำตอบไว้ สำหรับเวลามีคนเสนอตัว “ขอบคุณที่ถามนะ ตอนนี้ช่วยเรื่องนี้ได้”
• เตรียมใจว่าอาจถูกปฏิเสธบ้าง และพยายามอย่าเก็บมาคิดเป็นเรื่องส่วนตัว

ไอเดียอื่น ๆ ขอให้ใครสักคนมานั่งอยู่กับท่านสัปดาห์ละหนึ่งบ่าย พาท่านออกไปเที่ยวสั้น ๆ หรือมาเยี่ยมและเล่นเกมด้วยกัน คู่มือการเล่นด้วยกันของเราส่งต่อให้ผู้มาเยี่ยมได้ง่าย

ถ้าเกิดอะไรขึ้นกับฉันล่ะ

วางแผนสำรองง่าย ๆ ไว้ตั้งแต่ตอนนี้ NIA แนะนำให้ตกลงกับครอบครัวหรือเพื่อนสนิทว่าใครจะเข้ามาแทน และเก็บสมุดบันทึกที่มีหมายเลขฉุกเฉิน ยา เคล็ดลับเรื่องพฤติกรรมที่ได้ผล และกิจกรรมที่ท่านชอบ Alzheimer’s Association ยังแนะนำให้เก็บรายชื่อผู้ติดต่อทางการแพทย์ของท่านและรายการยาที่เป็นปัจจุบันไว้ในที่หาง่าย

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญหรือความช่วยเหลือเร่งด่วน

คุยกับแพทย์ของคุณถ้าสัญญาณความเครียดเกิดขึ้นเป็นประจำ ถ้าคุณรู้สึกซึมเศร้า หรือถ้าคุณรับมือได้ยาก บอกแพทย์ว่าคุณเป็นผู้ดูแล NIA ระบุว่านักให้คำปรึกษาและนักสังคมสงเคราะห์ช่วยเรื่องความรู้สึกที่ยากและการวางแผนได้ และ Medicare, Medicaid และประกันเอกชนบางแห่งอาจครอบคลุมค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพจิตบางส่วน

ถ้ารู้สึกวิกฤตหรือมีความคิดที่จะทำร้ายตัวเอง ในสหรัฐฯ โทรหรือส่งข้อความไปที่ 988 เพื่อติดต่อ 988 Suicide & Crisis Lifeline ซึ่งฟรีและใช้ได้ตลอด 24 ชั่วโมง ในประเทศไทย ติดต่อสายด่วนสุขภาพจิต 1323 หรือหมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ ถ้ามีใครตกอยู่ในอันตรายทันที ให้โทรหมายเลขฉุกเฉิน (911 ในสหรัฐฯ และ 1669 ในประเทศไทย)

กิจกรรมที่ทำร่วมกันช่วยให้คุณได้พักด้วยไหม

บางครั้งก็ได้ กิจกรรมสงบ ๆ ที่ทั้งสองคนชอบอาจเป็นช่วงที่อ่อนโยนกว่าของวันสำหรับคุณและผู้ที่คุณดูแล เช่น ฟังเพลงเก่า ดูรูปถ่าย หรือเกมอย่างการ์ดชวนคุยที่ไม่มีคำตอบถูกหรือผิด ถ้าท่านชอบมีเพื่อน การเล่นบิงโกภาพเป็นกลุ่มที่ศูนย์ผู้สูงอายุหรือโปรแกรมดูแลช่วงกลางวันอาจให้คุณได้พักหนึ่งชั่วโมง ดูกิจกรรมสำหรับกลุ่มในบ้านพักผู้สูงอายุสำหรับไอเดียเพิ่มเติม