Деменципе пурӑнакансем валли ушкӑн ӗҫ-хӗлӗсем: пӑхса тӑракан учрежденисем валли

Ку ертӳсем ӗҫ-хӗлӗш ертӳҫисем, пӑхса тӑракан ушкӑнсем тата кунти программӑсен ертӳҫисем валли. Кунта ӗҫлекен ушкӑн формисем, пӳлӗме йӗркелени, пӗр ӗҫ-хӗлӗше тӗрлӗ майлӑ ҫынсем валли йӗркелени, пирӗн пичетлеме бинго картисемпе пысӑк экранри вӑййӑсене усӑ курни пирки сӑмах пырать. Кунти мӗнпур предложенисем те хаваслӑх, ҫыхӑну тата суйлав ирекӗшӗн. Кунта ним те тӗрӗслев мар.

Пӑхса тӑракан учрежденире ушкӑн ӗҫ-хӗлӗшне мӗн лайӑх тӑвать?

Лайӑх ушкӑн ӗҫ-хӗлӗшӗ — паллӑ, кӗскерех, кашни шайра хутшӑнма ҫӑмӑл тата витӗмсӗр. Alzheimer’s Association халӑхӑн Dementia Care Practice Recommendations рекомендацисенче пӗлтерӳллӗ хутшӑнӑва ҫынӑн кӑсӑклӑхӗпе килӗшӳлӗхне пулӑшакан, суйлав тата ӑнӑҫу парма май паракан ӗҫ пек ӑнлантараҫҫӗ, деменци йывӑр ҫитсен те. Ҫав документра палӑртнӑ тӑрӑх, ахаль чухне программӑсем кунӗпе пӗр-икӗ пысӑк ушкӑн мероприяти ҫине таянни тӗл пулать, унта ҫынсем чылай чухне сӑнаса кӑна лараҫҫӗ.

Ҫавӑнтан темиҫе усӑллӑ йӗрке тухать:

• Паллӑ япала ҫӗннирен лайӑхрах. Ҫынсем ҫамрӑк чухне илтнӗ юрӑсем, калӑпсем, сӑнсем тата япаласем хутшӑнма ҫӑмӑлрах.
• Кӗске вӑхӑт вӑрӑмран лайӑхрах. Сирӗн ушкӑн тимлӗ пулма пултаракан вӑхӑта шута илӗр, варринче ҫутӑлма майлӑ вырӑн хӑварӑр.
• Туни сӑнанинчен лайӑхрах. Кашни ҫын валли тытмалли, пусмалли, суйламалли е каламалли япала парӑр.
• Пӗр ӗҫ-хӗлӗшре темиҫе шай. Ҫӑмӑлрах тата йывӑррах майсем хатӗрлӗр.
• Ҫӗнтерекенсем те, очкосем те ҫук. Ӑмӑртуллӑ форма хӑш-пӗрисене вӗсем тӗрӗс мар тунӑ пек туйтарма пултарать.

Ушкӑн мӗн чухлӗ пысӑк пулмалла?

Чылай чухне пӗчӗкрех лайӑхрах. Alzheimer’s Association пӗлтерет: пысӑк пухӑнӑва йывӑр туйакан ҫын пӗчӗк ушкӑнра хӑйне лайӑхрах туйма пултарать. Пӗр ҫӗрӗ ялтанах тӗрӗс хисеп ҫук. Вӑл ҫынсенчен, пӳлӗмрен, ӗҫченсен тата пулӑшакансен хисепӗнчен килет.

Усӑллӑ тӗрӗслев: кашни ҫын ертсе пыраканӑн питне курма, ӑна уҫӑ илтме тата пулӑшакан темиҫе секунд хушшинче ун патне ҫитме пултарать-и? Ҫапла мар пулсан, ушкӑна пайлӑр, пулӑшакансен хисепне ӳстерӗр е пӗчӗкрех пӳлӗме куҫӑр.

Уйӑх концерчӗ пек пысӑк мероприяти вӑхӑтӗнче ӗҫченсене тата пулӑшакансене ҫынсем хушшинче лартӑр, стенӑсем хӗрринче мар.

Пӳлӗме тата вырӑнсене мӗнле йӗркелемелле?

• Ҫаврака е таҫка евӗрлӗ. Рекомендацисенче пӗрле калаҫмалли кружӗк валли кашнине ҫаврака лартма майлӑ вырӑн тата ҫумри сасӑ ҫукки лайӑх тенӗ.
• Ертсе пыракан ҫын ҫывӑх та куҫ шайӗнче. Май пулсан, тӑрса мар, лараса пӗлтерӗр.
• Илтӳ тата курӑмлӑх — малтан. Илтесси йывӑр ҫынсене ертсе пыракан ҫын патӗнче, лайӑхрах илтекен енӗнче лартӑр. Куҫлӑх тата илтме пулӑшакан хатӗрсем пуррине тӗрӗслӗр. Alzheimer’s Association палӑртнӑ тӑрӑх, куҫпа илтесси йывӑр пулсан, ҫыхӑну те йывӑртарах пулма пултарать.
• Ҫутӑ ҫынсен хыҫӗнчен килтӗр, сирӗн хыҫран мар. Никама та ҫутӑ чӳрече кӑтартса ан лартӑр.
• Телевизорпа радиона сӳнтерӗр. Alzheimer’s Association кӗвӗллӗ ӗҫ-хӗлӗш вӑхӑтӗнче ытти сасӑсене пӑрахӑҫлама сӗнет.
• Пӗр вӑхӑтра пӗр калаҫу кӑна. Пӗр-пӗрин ҫине калаҫни деменципе пурӑнакан ҫынсемшӗн те, илтесси йывӑр ҫынсемшӗн те йывӑр, ҫавӑн пирки Alzheimer’s Association праздник рекомендацисенче пӗлтерет.
• Уҫӑ тухмалли вырӑнсем уҫӑм пултӑр, шӑп кӗтес те хатӗр пултӑр. Кам каясшӑн пулсан, вӑл ҫӑмӑл каятӑр, ун патне пӗрле ҫӳреме ӗҫчен пултӑр.**

Ушкӑн ӗҫ-хӗлӗшӗсем валли сӗнӳсем

Сӑн бинго

Сӑн бинго хисепсен вырӑнне уҫӑм сӑнсем лартать, сӑмахран, чайник, йытӑ е роза. Ҫавна май вӑрӑм хисепе ҫырса тӑма е пӗчӗк ҫырнине вулама кирлӗ мар.

Мӗнле ирттермелле:

1. Пирӗн Picture Bingo страницинчен «Пичетле» кнопкапа кашни ҫын валли пӗр карта пичетлӗр. Хулӑм картон тытма ҫӑмӑлрах. Тепӗр хут усӑ курма ламинаципе хупламалла.
2. Тытма ҫӑмӑл пысӑк паллӑсем парӑр: покер чипӗсем, шӳше хупписем е картон квадратӗсем.
3. Сӑна пӗлтерекен вырӑна телевизор е проектор ҫинче кӑтартӑр, сӑн ятне каланӑ чухне кашни ҫын ӑна куртӑр.
4. Кашни сӑн хыҫҫӑн кӗскен чарӑнса, калаҫма сӗнӗр: «Кам та паллакан йытӑшӑн пирки каласа парма кӑмӑл пур-и?» е «Кунта мӗн куртаҫҫӗ?»
5. Кашни карта туллинчен чарӑнмӑр. Пурте вӗҫленеҫҫӗ.

Йӗркелени: Карта тулли йывӑр туйӑннисем валли сахалрах вырӑнлӑ усӑ курӑр. Пулӑшу кирлӗ ҫын валли пулӑшакан ҫывӑх сӑна кӑтартма пултарать. Хӑш-пӗрисем пӗлтересе тӑракан сӑна тытса, ушкӑна кӑтартасшӑн пулма пултараҫҫӗ.

Пӗрле юрлани

Кӗвӗ — чи юратнӑ ушкӑн ӗҫ-хӗлӗшӗсенчен пӗри. Alzheimer’s Association палӑртнӑ тӑрӑх, юлашки тапхӑрсенче те ҫын такта ҫапма е ача чухне юрланӑ юрра юрлама пултарать.

Мӗнле ирттермелле:

• Ертсе пыракан ҫын килӗшнӗ юрӑсене мар, ҫынсем ҫамрӑк чухне юрланисене суйлӑр. Ҫемьесенчен ыйтӑр, кашни ҫын мӗн юратнӑ.
• Рекламапа кӗвӗ мар янӑратӑр: ассоциаци пӗлтернӗ тӑрӑх, рекламӑ йӑлӑхтарма пултарать.
• Вулакансем валли пысӑк ҫыруллӑ сӑмахсем парӑр, анчах та вулама кӗнтермен.
• Шакӑлтатакан япаласем, алӑ парне е вӑлчӗ паракан тутӑрсем сӗнӗр.
• Алӑ ҫупассине тата ҫӑмӑл хусканусене хаваслатӑр, саса та хаваслӑ шайра тытӑр.

Йӗркелени: Хӑш-пӗрисем пур сӑмахне те юрлаҫҫӗ, хӑш-пӗрисем чӗрӗпе юрлаҫҫӗ, хӑш-пӗрисем урапа такта ҫупаҫҫӗ, хӑш-пӗрисем итлеме кӑна юратаҫҫӗ. Ку пурте те кирлӗ. Ытларах сӗнӳсем пирӗн кӗвӗллӗ ӗҫ-хӗлӗш ертӳвӗнче.

Аса илӳ кружӗкӗсем

Аса илӳ кружӗкӗ пӗр темӑна пуҫтарса пухӑнать, сӑмахран, шкул кунӗсем, пӗрремӗш машина, кухня е ҫулла. Унта сӑнсем, япаласем тата кӗвӗсемпе усӑ кураҫҫӗ. Тӗллев — хаваслӑ калаҫу, тӗрӗс аса илни мар.

Мӗнле ирттермелле:

1. Пӗр темӑ суйлӑр та ҫынсем тытса пӑхма пултаракан темиҫе япала илӗр: алӑ миксерӗ, бейсбол перчатки, шлӑпа, тым сӑннӑ каталог.
2. Япаласене пӗрре пӗр парса ҫитертӗр. Уҫӑм ыйтусем парӑр: «Кун пирки каласа парсамар-и?», «Кунта мӗн асӑнатаҫҫӗ?», «Кам ҫакӑн пек япалапа усӑ курнӑ?»
3. Кашни хуравпа килӗшӗр. Датӑсене е факта тӳрлетмӗр.
4. Калаҫӑва хаваслӑ аса илӳсем енне ертӗр. Рекомендацисенче пӗлтернӗ тӑрӑх, пӑхакансем аса илӳсене хуйхӑру паракан япаласенчен хаваслӑх паракан аса илӳсем енне куҫармалла.

Conversation Cards темӑсем тӑрӑх пичетлеме сӑн картисемпе уҫӑм ыйтусем парать; вӗсем калаҫу пуҫлама лайӑх пулӑшаҫҫӗ. Ытларах сӗнӳсем пирӗн аса илӳ ертӳвӗнче.

Калӑпа вӗҫле

Паллӑ калӑпсем (сӑмахран, «А penny saved is a penny…») пурне те пӗрле вӗҫӗсене калама сӗнеҫҫӗ. Finish the Saying вӑййине пысӑк экран ҫинче кӑтартӑр та ушкӑн пӗр сасӑпа хуравласӑн. Кашни калӑп хыҫҫӑн калаҫма сӗнекен ыйту пур. Никам та вӗҫне каламасан, ӑна кӑтартса каҫӑр та малалла иртӗр. Тӗрӗс те, тӗрӗс мар те ҫук.

Пысӑк ҫыруллӑ сӑмах шыравӗ — пӗрле

Пысӑк ҫыруллӑ Word Search вӑййине экран ҫине кӑтартса, сӑмахсене пӗрле шырар, е хӑйсене сӗтел хушшинче ӗҫлес кӑмӑл пулнисем валли пичетлесе парӑр. Сӑмахсем ҫурпа кӑна та аялла кӑна каҫаҫҫӗ.

Ҫӑмӑл хускану

Ларса тунӑ хусканусем, ҫӑмӑл туп е шарик парса ҫитерни, е паллӑ кӗвӗпе пукан ҫинче ташӑ. Кашни хусканӑва сӑмахпа каласа мар, кӑтартса парӑр.

Сӗтел хушшинче уйӑрни тата пӗрлештерни

Виҫӗ-тӑватӑ ҫынлӑ пӗчӗк сӗтелсем хушшинче сӑнсене, тутӑр вырӑнӗсене е пӑхар пахлавӗсене пӗрле уйӑрма пулать. Экран ҫинче Picture Pairs вӑййине сӑнсене уҫӑ тытса вылӑма пулать: пӗр ҫын ҫине пусать, сӗтел хушшинчи ҫынсем кашни сӑн тӑрӑх калаҫаҫҫӗ.

Сирӗн вӑййӑсене пысӑк экран ҫинче мӗнле усӑ курмалла?

Пирӗн вӑййӑсем веб браузерта ӗҫлеҫҫӗ, ҫавна май вӗсене телевизор е проектор ҫинче ним те лартса кӗртместех усӑ курма пулать.

1. Вӑййӑна экран ҫине ҫыхӑннӑ ноутбук е планшетра уҫӑр (утӑрпа е трансляципе).
2. Браузера тулли экран туӑр та саса хаваслӑ шайӗ патне лартӑр.
3. Ушкӑн суйланӑ чухне ертсе пыракан ҫын ҫине пусӑн. Е планшета хутшӑнас кӑмӑл пур ҫынна парса ҫитерӗр.
4. Ушкӑн хатӗр пулсан, чарӑнӑр. Вӑййӑсенче таймер, очко е вӗҫлеме ҫӳмлев ҫук.

Picture Bingo, Finish the Saying, Picture Pairs тата Conversation Cards ушкӑн валли чи лайӑх килӗшеҫҫӗ. Пур варианта вӑййӑсем страницинче курма пулать.

Пӗр ӗҫ-хӗлӗше тӗрлӗ майлӑ ҫынсем валли мӗнле йӗркелемелле?

Кашни ӗҫ-хӗлӗшпе хутшӑнмалли сахалтан та виҫӗ май йӗркелӗр.

Юлашки тапхӑрсенче пулакан ҫынсем валли NHS палӑртнӑ тӑрӑх, ӗҫ-хӗлӗшсем ҫӑмӑлрах пулмалла тата туйӑмсене ытларах ҫивӗчлемелле: кӗвӗ, тытса пӑхмалли япаласем, алӑ массажӗ. Ушкӑн вӑхӑтӗнче е хыҫҫӑн пӗр ҫынпа кӑна кӗскен вӑхӑт ирттерни вӗсемшӗн ушкӑнран лайӑхрах пулма пултарать. Тӗплӗнрех юлашки тапхӑрсенчи ӗҫ-хӗлӗшсем страницинче.

Ертсе пыракансем ушкӑнра мӗнле калаҫмалла?

• Кашни хут хӑвӑра палӑртӑр, кашни ҫын килӗшекен ятпа чӗнӗр.
• Майӗпен калаҫӑр, пӗрре пӗр йӗрке парӑр, каличчен кӑтартӑр.
• «… пирки каласа парсамар-и?» пек уҫӑм чӗннисем е ҫӑмӑл суйлавсем парӑр, «Аса илете-и…?» пек ыйтса тӗрӗслевсем ан парӑр.
• Ан тӳрлетӗр. Кашни хутшӑнӑва тав тӑвӑр.

Кун пирки тӗплӗнрех пирӗн ҫыхӑну сӗнӗвӗсем страницинче.

Лайӑх вӗҫлени тата ҫынсене кайма ирӗк пани

Чарӑнни — лайӑх результат. Кам ӗлӗкнӗ, лӑпкӑланнӑ е хуйхӑрнӑ тесе сӑнатӑр; пулӑшакан ҫын валли ҫӳреме е ытти шӑп вырӑнта лартма сӗнмелле. Юрӑ юрланӑ чухне шӑтса каякан ҫын ҫӑмӑл хаваслӑнах туйма пултарать.

Кашни ушкӑн ӗҫ-хӗлӗшне пӗр евӗрлӗ вӗҫлӗр: паллӑ юрӑпа е ҫӑмӑл тав тунипе. Ҫавна май вӗҫӗ лӑпкӑ тата кӗтӳллӗ пулать. Хыҫҫӑн мӗн лайӑх пынӑ, кам мӗнпе киленнӗ тесе ҫырса хӑварӑр. Ку ҫырнисем тепӗр хут лайӑхрах йӗркелеме пулӑшаҫҫӗ.