Аҭак кьаҿ
Асенсортә усмҩаԥгатәқәа хыхь иарбоу хә-мҩахәдарак рхархәара ауп: адкьысра, аԥсыӡкра, агәахьра, абжьы, абара. Урҭ рахь иаҵанакуеит ласы-ласы имҩаԥысуа анапеиқәыԥсара, амаҭәахә ҵәцақәа змоу акалыҭа, агәыцә ӡсарақәа, аԥсабара абжьқәа, ма аԥенџьыр аҟынтә аԥсаатәқәа рахәаԥшра. Урҭ зегь реиҳа иақәшәоит аҵыхәтәантәи аэтапқәа раан. Раԥхьа иргыланы шәахәаԥш агәыҵашәара, ааллергиа, ацәа агәкаҳарақәа, иара убас аԥсыӡкрақәа, ак-акыла шәрылагәыла, ауаҩы иҽанигәамҭо иаҟәыҵ.
- Асенсортә усмҩаԥгатәқәа ииашоу аҭакқәа рыҭара аҭахӡом, убри аҟынтә урҭ ҳәарада иақәшәоит дарбан этапугьы, убри инаркны аҵәцара ма акьанџьаҿы ақәзаара раан.
- Иҭынчоу аҩныҵҟа ак-акыла адунеихьыԥшра шәрылагәыла, шәынапы шәамкьысӡаԥхьа шәацәажәа ма шәазҵаа.
- Шәацәца ахәыҷқәа зегьы, иара убас афатә иеиԥшу ма уи аԥсыӡ змоу амаҭәарқәа, избанзар ауаа урҭ рымҩахь иркыр ҟалоит.
- Акремқәа, аԥсыӡқәа, ма афатәқәа шәхамрхәаӡаԥхьа, гәашәҭ ааллергиа, ацәеи аԥсыжьреи рпроблемақәа.
- Ароматотерапиа адеменциа асимптомқәа ирыцхраауеит ҳәа ҵаҵӷәы ҕәҕәа змоу шәаҳаҭқәа ыҟаӡом; аԥсыӡқәа рхархәара ҟалоит агәырӷьара мацара азы, убригьы акыр шәахәаԥшны.
Ари адаҟьаҿы (6 аҟәшақәа)
Асенсортә усмҩаԥгатәқәа хыхь иарбоу хә-мҩахәдарак рхархәара ауп: адкьысра, аԥсыӡкра, агәахьра, абжьы, абара. Урҭ агәалашәара, ашьаҿақәа, ма ииашоу аҭакқәа рыҭара рҭахӡом, убри аҟынтә урҭ дарбан этапугьы аус руеит. Урҭ хаҭала аҵыхәтәантәи аамҭақәа раан даара акыр иаԥсоуп. Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аэтап аҿы адунеи еиҳарак асенсор мҩақәа рыла дшахәаԥшуа, шәахьыԥшуа ауаҩы ахшыҩзышьҭра шәахьирбогьы адкьысра, абжьы, абара, агәахьра, аԥсыӡкра рыла ауп ҳәа. Маҷк ашәарҭадара агәаҭарақәа арҭ аусмҩаԥгатәқәа зегьы рзы иҭынчхоит.
Иарбаноу асенсортә усмҩаԥгатәқәа адеменциа аан?
Асенсортә усмҩаԥгатәқәа — урҭ ак-акыла адунеихьыԥшра иазку имариоу ԥышәақәоуп: амаҭәахә адкьысра, агәыцәқәа рԥсыӡкра, ма ақәа абжьы азыӡырҩра еиԥш. NHS иҳәоит аҵыхәтәантәи аэтап аҿы аусмҩаԥгатәқәа еиҳарак асенсор мҩақәа рахь ахшыҩ азырхаратәуп ҳәа, насгьы иргәаланаршәоит амузика, анапыла икьысуа амаҭәарқәа, анапеиқәыԥсара. Alzheimer’s Foundation of America иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аэтап аҿы ауаа аҭынчра аиуразы акыр ак иахьыԥшызны ирызкны ааникыларц агәаҳәара ҕәҕәа рымазар шылшо.
Асенсортә идеақәа, ахшыҩ-мҩахәдақәа рыла
Адкьысра
- Анапеиқәыԥсара. Шәнапқәа раҿы акрем маҷк шәархааны, шәнапкырҭа инаркны анапмаҷбжьқәа рҟынӡа ласы-ласы шәаԥышәала. National Institute on Aging иазгәанаҭоит аҭынчразы аԥсыӡ змам акремла анапеиқәыԥсара.
- Амаҭәахәқәа змоу акалыҭа. Бархат, корд, флис, атлас, убас машала иҟоу адуцәақәа рыла адкьысра, аикәршәара, насгьы рыхцәажәара.
- Иԥхоу адәылԥа. Аӡынра шәааи аан анапқәа рзы иԥхоу, иӡсароу амаҭәахә. Раԥхьа иргыланы шәхаҭа шәнапкырҭа аҿы атемпература шәахәаԥш.
- Асенсортә фартук ма ахылԥахьа иқәырҵо ахылԥакуп. Иҕәҕәаны ирҵарԥоу акәаԥ дуқәа, атеӷьқәа, алентақәа, еиуеиԥшым амаҭәахәқәа.
- Аикәршәареи аиҿартәреи. Ицқьоу адәылԥақәа ма асалфеткақәа змоу акалыҭа: урҭ реикәршәара, еизгара, насгьы еиҭа реикәршәара.
- Анапыла аккьысразы иҵәцоу амаҭәар. Флисла иҟоу ахылԥа, абалушь, ма аԥсабара иаҩызоу иҵәцоу аԥстәы, ахәмаргоуп ҳәа акәымкәа, иадицало марианы ишәҭ.
Аԥсыӡкра
- Агәыцә ӡсарақәа. Аԥша, арозмарин, абазилик, ма алаванда абӷьқәа шәнапмаҷқәа рыбжьара шәыԥсааны ауаҩы ишәҭ.
- Аҩныҵҟатәи аԥсыӡқәа. Акафе аӡра, ача аԥхара, адарчин, ма апельсин ацәа ахыхра.
- Ашәҭқәа. Абахча аҟынтә ма аҭиырҭа аҟынтә маҷк ашәҭ ӡсарақәа шәаага.
- Иеицырдыруа амаҭәар. Еснагь ихырхәо аԥсыӡ змоу асабын ма акрем, ацәа уи ахь иҭынчхар.
Агәахьра
- Бзиа ирбо агәахьра. Бзиа ирбо ак, уи аҩыза аҵәа апуре, апудинг, ма аҵәца ҭырқәа, ауаҩы шәарҭадарада имцалар алшо аформала.
- Афатә аҟаҵара аҿы ацхыраара. Афатә шәацыҟаҵо аамҭазы аҵәақәа ма крем маҷк агәахьра.
- Аамҭақәа ирықәшәо афатәқәа. Аԥхынразы аҳабыз, аҿаԥынразы иԥхоу сидр, ашәарҭадара змоу атемпературала.
Абжьы
- Бзиа ирбо амузика. Иеицырдыруа ашәақәа иҭынчоу абжьыла; шәахәаԥш music activities.
- Аԥсабара абжьқәа. Ақәа, аӡыхәқәа, ма аԥсаатәқәа рашәа. NIA иазгәанаҭоит амузика, ишкәакәоу ашаршар, аԥсабара абжьқәа ауаа ҭынч ишырҟаҵо.
- Шәара шәбжьы. Бжьыҕәҕәала аԥхьара, ашәа ахьаԥшра, ма ахҭыс аҳәара.
- Имариоу амаҭәарқәа. Анапыла акьысразы адаул, ашеикер, ма асаркьал амузика иахьыԥшны ахәмарразы.
Абара
- Аԥенџьыр ахәаԥшра. Аԥенџьыр аҟны аԥсаатәқәа рфатә ҭырҭа, аҩныҟа ицо ахәыҷқәа, ма асы аура.
- Аԥсыӡкәа рҭырҭа (аквариум) ма ласы-ласы ицо авидео. Абжьы ҕәҕәа змам иҭынчоу аҵысра.
- Афотосахьа дуқәа. Ак-акыла ицқьоу асахьа шәаанарԥшла, алабжьара аҩаӡараҿы.
- Аԥштәи асахьеи. Ижәпаз амаҭәахә ҵәцақәа, ашәҭқәа ма аԥштәы змоу асалфеткақәа реилаҳәара, ма ҳара ҳ-coloring аҟынтә имариоу асахьа аԥштәылгара.
- Адәахьы. NHS иазгәанаҭоит аԥсыӡ зцу аҵиаақәа, еиуеиԥшым амаҭәахәқәа, аӡы змоу асенсортә бахчақәа. Шәахәаԥш outdoor and gardening activities.
Ишԥаҟаҵатәу асенсортә қәырҭа
- Атема шәалырх, ауаҩы иԥсҭазаара иадҳәалоу: аӡша, абахча, аҩныҵҟа, аусурҭа, адәылԥақәа рӡра.
- Хәба ма фба идуоу, ишәарҭадам амаҭәарқәа шәалырх, уи аҩыза аӡшы амҵара ду, амҿтәы хылԥахьа, иҵәцоу ашарф, иҵарԥу иҭынчоу алаванда змоу ахылԥа, ма иԥцәоу амҿтәы брус.
- Амаҭәарқәа зегь шәрыргәаҭ, ахәыҷқәа, иҵарқәоу ахықәқәа, ихыбгоу алентақәа, ишаԥу акгьы шыҟам.
- Ак-акыла шәаанарԥшла. Ишәҭ, шәахцәажәа, насгьы ауаҩы даргәаҭырц азин ишәҭ.
- Ашьҭахь ақәырҭа шәҵәах, уи даҽазны ахархәара аԥхьа еиҭа шәыргәаҭырц азы.
Раԥхьа иргыланы ашәарҭадара
Асенсортә усмҩаԥгатәқәа мариоуп, аха шәарҭарақәак ыҟоуп. Адеменциа змаз ауаа шьоукы афатә ахьыҟам амаҭәарқәа афатә ауп ҳәа ирыԥхьаӡар алшоит, аамҭа цацыԥхьадза ахыԥсаара маҷхар ҟалоит; NIA иазгәанаҭоит аҵыхәтәантәи аэтапқәа раан ахыԥсаара апроблемақәа агәыҵашәара арӷәӷәоит ҳәа.
| Ашәарҭара | Иҟаҵатәу |
|---|---|
| Агәыҵашәара | Амцалара зылшо идуоу амаҭәарқәа мацара шәхырхәа. Акнопкақәа, абырлашқәа, аԥарақәа, ахәмаргоу хәыҷқәа ақәырҭаҿы иҟамзароуп. Афатә шәазылагәыла аҳакимцәа ишәарҭадароуп ҳәа иазгәарҭо аформала мацара. |
| Афатә иеиԥшу амаҭәарқәа | NIA ишазгәанаҭо ала, акремқәа, асабынқәа, ашампуньқәа, апарфиум шәыркьыслатәуп, избанзар урҭ афатә иеиԥшхар ма уи аԥсыӡ рымазар алшоит, насгьы искусственнала иҟоу аҵәақәа шәаҟәых. Ахархәара ашьҭахь асенсортә маҭәарқәа шәҵәахла. |
| Ааллергиа | Шәалагаанӡа шәахәаԥш акацәа, алатекс, амаша, аҵиаақәа ма аԥсыӡқәа рахь ааллергиа шыҟам. |
| Иҕәҕәоу аԥсыӡқәа | Иҕәҕәоу апарфиуми аефиртә зеитқәеи шәрыцәца, хаҭала астма ма егьырҭ аԥсыжьра апроблемақәа раан. Иҭынчоу, аԥсабаратә ԥсыӡқәа еиҳа ишәарҭадам. |
| Ацәа | Анапеиқәыԥсара аԥхьа шәахәаԥш ацәа агәкаҳарақәа, ахыбрақәа, ма акаҳарақәа шыҟам. Имариоу амч шәхархәа, ауаҩы иҽанигәамҭо иаҟәыҵ. |
| Атемпература | Иԥхоу амаҭәахәқәеи аҩырақәеи раԥхьа шәхаҭа шәнапкырҭа аҿы шәрыргәаҭла. |
| Иҵару ма аԥсы зку амаҭәарқәа | Иҵару амаҭәарқәа, асаркьалқәа, ма аԥсы зку асахьаҭыхратә маҭәарқәа рыҟазароуп. |
Ароматотерапиа иацхраауама?
Иҳәатәуп акгьы ахьацхраауа еилкааӡом. Cochrane review of aromatherapy for dementia 708-ҩык ауаа злахәыз 13 ҭҵаарак рахәаԥшит, урҭ зегьы ахшыҩзышьҭратә ҩнақәа рҿы иҟан, насгьы уи хәарҭас иамоу ҵаҵӷәы ҕәҕәа змоу шәаҳаҭқәа рзымԥшааит. Аҭҵаарақәа хәыҷын, аҵыхәтәақәа еиԥшымызт, анегативтә ахҭысқәагьы бзианы ирзазгәарҭамызт. Ауаҩы иеицырдыруа, имариоу аԥсыӡ, абахча аҟынтә алаванда еиԥш игәаԥхозар, уи бзиоуп. Аха уи ахәшәтәра акәӡом.
Ишԥаԥхьагатәу асенсортә усмҩаԥгатә
- Иҭынчоу аамҭа шәалырх, ателевизор шәархьа.
- Аԥхьаҟантәи шәааигәаха, рыхьӡ рышәҳәа, шәынапы шәамкьысӡаԥхьа шәацәажәа ма шәазҵаа: «Сара акрем маҷк сымоуп. Шәнапқәа раԥышәара шәҭахыума?»
- Ак-акыла шәрылагәыла, ауаҩы даргәаҭырц азы.
- Ареакциа шәахәаԥш. Иҭынчу ахаҿра, имариоу анапқәа, ма аччара бзиоуп. Ауаҩы иҽанигәамҭо, ихшыҩ аныхьо ма диқәшаҳаҭмызтәи адыргақәа аныҟоу, шәаҟәыҵ.
- Иаазыркьаҿла. Хә-минуҭк иҭынчу аамҭа акыр иаԥсоуп.
Еицымҩаԥырго ласы-ласы аԥсыжьра ааҭгылара, calm breathing еиԥш, ахыркәшаразы имариоу мҩоуп. Аҵәцара аҿы имҩаԥырго егьырҭ аидеақәа рзы, шәахәаԥш late-stage activities, ахәылбзыхьтәи аҭынчымра азы шәахәаԥш late-day restlessness.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбан сенсортә усмҩаԥгатәқәоу адеменциа змаз ауаҩы изыбзиоу?
Аидеа мариақәа ирыҵанакуеит: акремла анапеиқәыԥсара, амаҭәахә ҵәцақәа ркьысра, агәыцәқәа ма акафе аԥсыӡкра, бзиа ирбо амузика ма аԥсабара абжьқәа разыӡырҩра, аԥсаатәқәа ма аквариум рахәаԥшра, иара убас бзиа ирбо афатә ашәарҭадара змоу аформала агәахьра. Ак-акыла шәрылагәыла, насгьы шәахәаԥш ауаҩы уи дшаҿагыло.
Амаҭәарқәа рымҩахь изгало ауаа рзы асенсортә усмҩаԥгатәқәа ишәарҭадама?
Ааи, хшыҩзышьҭрала имҩаԥыргозар шәарҭадара рымоуп. Ихархәалатәуп имцало адуцәақәа мацара, ишаԥу ма ихәыҷу зегь аҟәыхра аҭахуп, насгьы акремқәа, асабынқәа, аԥсыӡ змоу амаҭәарқәа ахыркәшара ашьҭахь ибзианы иҵәахлатәуп, избанзар урҭ афатә иеиԥшхар ҟалоит. Ауаҩы иварцә шәаламҵын.
Ароматотерапиа адеменциа иацхраауама?
Cochrane реихьӡарақәа инарықәыршәаны, ароматотерапиа адеменциа змаз ауаа ирыцхраауеит ҳәа ҵаҵӷәы ҕәҕәа змоу шәаҳаҭқәа ыҟаӡом, урҭ аҭҵаарақәа хәыҷын, еиԥшымызт. Ауаҩы иеицырдыруа, имариоу аԥсыӡ игәаԥхозар, уи бзиоуп, аха иҕәҕәоу аефиртә зеитқәа шәрыцәца, хаҭала аԥсыжьра апроблемақәеи ааллергиақәеи раан.
Иарбану асенсортә фартук ма ауснагӡатә ҭабла?
Уи амаҭәахә ҵәцақәа, афартук ма акьанџьа ахылԥахьа иқәырҵо хылԥакуп, уахь ҕәҕәаны ирҵарԥоуп еиуеиԥшым акәаԥқәа, атеӷьқәа, алентақәа, еиуеиԥшым амаҭәахәқәа. Уи анапқәа рзы агәаҭара аҭаху аамҭа алоуҭоит. Еснагь шәахәаԥшла, акгьы хыбганы имаҷахарц азы.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging
- Aromatherapy for dementia · Cochrane
- Activities for dementia · NHS
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America