Naitchuaq kiun
Saŋŋiqsautit dementia-mik iñuŋnun nalaunaitchut nautchiaqpata, nautchiaq qiñiġnaqługu, sivulliqpaŋmiklu nalunaitchuamik aullaqtitaġviqaqpata. Uuktuġuk imaqmik qaluaqtuun, aglaktaanik katitun, saqqaq mamaruaq, qaluaqtuutit sikuaqqun taŋŋiqpaktuami papiġami, nunivaksraŋiññiḷḷu aglaun. Atausiulluta aullaqtitiguk. Tikkuaġiñ nalaunaitchuŋitnik piqutinik, angiyumik tigummiqaqtunik, mikitunik piqutinik piḷḷuataqtunik. Savaaq itself nalaunaitchuq; savaaq naammagiksiñiġaa atugaksraunaitchuq.
- Tikkuaġiñ savaamik atausimik sivulliqpamik nalunaitchuamik, immaqaq imaqmik qaluaqtuunmik uvvaluunniit aglaktaaq piquplugu, aullaqtillannigaa iñuk.
- Atuġiñ nalaunaitchuŋitnik piqutinik, angiyunik tigummiqaqtunik, mikitunik piqutinik piḷḷuataqtunik, tipiqsauġumiñaitchut, iqiḷḷuunmiñaitchuḷḷu.
- Atausiulluta aullaqtitiguk, tavra akuniḷḷaġnaqtuq. Iñuich ilaiññi sivulliq sivulliqpaġmiññak piiqsraqaqtut savaktillannignik.
- Savaaq asiksugiñ iñuum savautigilaa allanguqtuami, sivulliqpaŋmiñ sukkaġnaitchuaq savaktillagaa, kinguliqpaŋmiñ qiñiġnaqtuamik nuutkaiñiq.
- Quviasugiñ tikkuaġniqai uqumaiḷḷu, savaunmiñŋitchuq. Nutqaġuk quviasuun naippaġpat.
Uvani makpiġaami (10 avgutit)
Saŋŋiqsautit quviasuktuat piqpagich iñuŋmun dementia-mik iñuuqtuamun. Argait, iġit, qiñiġnaqtuallu atullagait, uqallautiksraqaġiḷḷusi. Una makpiġaaq uuktuutinik nalunaitchuŋnik maligunmik, ikayuqtauġmiḷḷu qanuq nalaunaitchuŋitnik piqutinik tikkuaġniq. Tusaayuguk maligun iñuŋnun saŋŋiqsaunmiñ, ilaanik miqłiqtuanik piqutinik atuġumiñaitchuamik, takulugu saŋŋiqsautit iñuŋnun dementia-mik.
Qanuq aullaqtiniġaa saŋŋiqsaun
- Sivunniuġuk aullaqtiŋŋaġmiŋ. Iḷḷuguk atauchimik uvvaluunniit malġuŋnik piqutinik, nappaaġunmik, imaqaqtuamiḷḷu aŋmaqtuunmik.
- Tautuktitkik sivulliq maliguun. Immaqsiñ qaluaqtuun, piquk sivulliq aglaktaaq, uvvaluunniit pigiuk mikiruamik saqqaġmik, apiqsruġlugu atausiuliḷugu.
- Saniġmi savautigiŋ. Iḷiḷḷu savaatin saniani piḷḷugu, savaaq ilagiŋniqsaq tautukkannigaa, qiñiqsiññiqsauŋiññiqsaaġumiñaiḷḷugu.
- Uqallautigilugi tautukkaatin. Uqautilaaġiñ qaluaqtuutit, uqumait, qanuq iglaŋiḷḷu, savaaq nalautchaaġumiñaiḷḷugu.
- Nutqaġuk suaŋŋiŋniŋŋaġmiŋ. Quliŋuich maliġuich avguŋaiḷḷu minutiliġit nalunaitchut.
Alzheimer’s Association uqaqtuq saŋŋiqsaq isumaanik uqautiksraq savaunmiñ savaaqsiññiqsiññaitchumi. National Institute on Aging uqaqtuq savaat mikiruŋnik maligunmik avguŋniksiḷḷugit.
Imaaq qaluaqtuunmik
Atuġiñ sikiġnaqtuamik papiġamik, angiyumik mamaruaqtuamiḷḷu qaluaqtuunmik, ikitñuŋniḷḷu qaluaqtuutinik imaqaqtuani. Imaġlugu papiġaq imaqmik, tavra qaluaqtuutit katitkik. Mumiksiñ papiġaq qaluaqtuutit aullaqtillannignik. Piyaqaq isumagiksiññiqsiññaitchuq, mamaruaqtuq aglaktuaq.
- Sivulliqpaŋmi: Tikkuaġiḷḷugu qaluaqtuutinik, nunamun aglakługu.
- Qitqani: Malġuŋnik piŋasuniklu qaluaqtuutinik piḷḷugu, iḷiḷḷu imaġlugu.
- Kinguliqpaŋmi: Tigummiuġlugu papiġaq imaqaqtuamik atuġmiŋ.
Aglaktaanik katitun
Katitkiñ aglaktaat qaumaniqaqtunik aasiiḷḷu aasiiqaqtunik: nautchiaq, niqi, niġrun, aġnaq, igluqpaġmiḷḷu. Piqugiñ aglaktaat angiyunik, piquttat piŋaitchuaq; tavra napatkiñ papiġamun. Una savaaq uqallautiksraqaqtuq, aglaktaaq atausiq itqaumaksraqaqtuaq. Nalaunaitchuq iñuŋmun pitquraġnaqtuamun tikkuaġnaqtuamunlu.
Saqqaq mamaruaq
Saqqaq paniksraq uvvaluunniit saqqaq mamaruaq pigiḷḷugu, umiḷḷugu, imiqsiḷḷugu. Savagiñ puuġutaamik uvvaluunniit sikumiktuamik. Saqqaq uqumaġnaqtuq, mamaruaqtuq iñuŋnun piqutinik tigumiaqtuŋnun. Angiyut piqutit piḷḷugit, iqiḷḷuunmiñaitchut atuġumiñaitchut.
Qaluaqtuutit sikuaqqun taŋŋiqpaktuami papiġami
Taŋŋiqpaktaq papiġaq qaluaqtuutit qaumaniqsipkaġai. Atuġiñ angiyunik qaluaqtuutinik, nuutkaiññiqsukługulu uvvaluunniit argamiññi iluvġamiññiḷḷu. Sakuġniqaqtut, savaktiguk qaaġuani, argait iqqaqtillugit. Tikkuaġiñ nalaunaitchuŋitnik taiguġniqaqtunik.
Nunivaksraŋit aglautaat
Tikkuaġiñ angiyut nunivaksrat nunamiñ, qaluaqtuunmik iḷḷugiñ, tavra papiġamun patiktitkik. Aŋiiqsiñ akiḷḷuataġlugu, qiñiġlugu aglaktaaq. Una savaaq ilagiŋnaqtuq silami nunamiḷḷu savaanik, aullaqtillagaa pisuġlugu nunivaksranik.
Qalipaksraŋit aasiiḷḷu piḷḷugit
Pitquraġiñ qalipaksrat uqumaiḷḷu, uvvaluunniit aasii piḷḷugiñ imiqutaamun. Uqumaġnaitchut savaat, suksraunaitchut. Nalaunaitchuḷḷu iñuŋnun kinguliqpaŋmi. Uuktuutit allat takulugi uqumaġnaqtuat savaat dementia-mik iñuŋnun.
Saŋŋiqsautinik piqutinik tikkuaġniq
Piqutit nalaunaitchuat quviasuunmullu nalaunaitchuq, savaatigunmiñŋitchuq. Tikkuaġmi isumagiñ:
- Nalaunaitchut iqqaqtitaullasuaqtuḷḷu: Taiguutiqaqtut nalaunaitchuat, qaluaqtuutit iqqaqtitaullasuaqtuat.
- Angiyut tigummiqaqtut: Angiyut qaluaqtuutit, angiyut qaluaqtuutiviat, angiyuḷḷu qaluaqtuutit sikuaqqun tigumiaqtaat piŋaitchuat.
- Mikitut piqutit piḷḷuataqtut: Piḷḷuk mikitunik saqqiḷḷuanik, uumiḷḷuanik, qaumaniqaqtuŋiḷḷu sakuġniqaqtunik.
- Iqiḷḷuunmiñaitchut: Atuġiñ iqiḷḷuunmiñaitchuamik piquttamik uvvaluunniit argamiññi piquk papiġaq.
- Nigiḷḷuat: Qiñiġuk nigiḷḷuanik, amiḷḷu qanuq atchimiñaitchuamik.
- Tautukkaaqtaaqtuq: Qaumaniqaqtut qaluaqtuutit qaŋuktuami uvvaluunniit taŋŋiqpaktuami papiġami tautukkaaqtaat.
- Ikitñaqtut piqutit: Malġuŋnik piŋasuniklu piqutinik naamaktuq. Amisuut piiqsraunaitchuŋniaqtut.
- Iqqaqtitaupiŋaitchuq: Atuġiñ qaaġuamik, nappaaġunmiḷḷu, imaqaqtuamiḷḷu aŋmaqtuunmik, salumaqsuq nutqaġutiksaunaitchuaq.
Asiksuiñiq tatavsaq maliglugu
Sivulliqpaŋmi, iñuich amisuat savaaq savagiññaqługu ikayuutaamik. Qitqani, ikitñaqtunik tikkuaġutinik ikayuutaqaqłunilu piḷḷuk. Kinguliqpaŋmi, qiñiġnaqtuamik savaamik, saqqaġmik pigiḷḷugu uvvaluunniit imaqaqtuamik qaluaqtuunmik atuġlugu, quviasuġlugu savaaq naammaġiksiññiġaanŋiññiqsaaġumiñaiḷḷugu.
Tatavsaq maliglugu uuktuutit allat takulugi sivulliqpaŋmi, qitqani, kinguliqpaŋmiḷḷu savaat. Iñuk piiġumiñaitchumi uvvaluunniit uumisuuġumi, maligun iñuk piiġumi uqautigaa qanuq akuniḷḷaġniq.
Piŋasuutilaaġiñ atuutimik
Saŋŋiqsaaġmiŋ kinguani, uuktuġuk qaluaqtuun suliqutaami mamaruaqtuamun, uvvaluunniit aglaktaq katitun naammaġiksraq. Malġuuk argait savaktipkaġai sukkaġnaitchuat piñaitchuat.
Apiqqutit iñugiaktut
Sunatit saŋŋiqsautit nalaunaitchut dementia-mik iñuŋnun?
Nalaunaitchut: imaqmik qaluaqtuutit sikiġnaqtuami papiġami, aglaktaanik katitutit, saqqaq mamaruaq pigiḷḷugu, qaluaqtuutit sikuaqqun taŋŋiqpaktuami papiġami, nunivaksraŋit aglautaat atullasuaġumiñaitchuamik qaluaqtuunmik, qalipaksraŋiḷḷu aasiiḷḷu piḷḷugit. Tikkuaġiñ iñuum piqusriġigaa savautigilaa.
Qanuq tikkuaġniġivigikpiŋ saŋŋiqsautinik piqutinik dementia-mik iñuŋmun?
Uqautilaaġiñ nalaunaitchuŋitnik, iqqaqtitaullasuaqtuŋitnik piqutinik, angiyunik tigummiqaqtunik, qaumaniqaqtuŋiḷḷu qaluaqtuutinik. Piḷḷuk mikitunik saqqiḷḷuanik, uumiḷḷuanik, qaumaniqaqtuŋiḷḷu sakuġniqaqtunik, imaqaqtuŋiḷḷu iqiḷḷuunmiñaitchut. Qiñiġuk nigiḷḷuanik, suut atchiġumiñaitchuat argaksaŋiḷḷu qaluaqtuutiḷḷu. Atuġiñ tautukkaaqtaaqtuamik, uvva qaŋuktuamik papiġamik qaumaniqaqtuamiḷḷu qaluaqtuunmik. Piqutit ikitñaqtut piḷḷugit.
Iñuk kinguliqpaŋmi tatavsa savaaqsiññaġniqpa saŋŋiqsaunmik?
Ii, piḷḷugu qiñiġnaqtuamik savaamik. Uuktuġuk saqqaq mamaruaq pigiḷḷugu, angiyumik qaluaqtuunmik imaqaqtuami, uvvaluunniit qalipaksraŋit uqumaiḷḷu pitquraġlugit. Immaqa argaksaŋi maliglugu ikayuġniaqtaŋa. Qiñiġniq uqallautiniqḷu qaluaqtuutinik ilauŋaniqsuġaaq.
Qanuq iñuk uqaqpat savaaqsiññaiññamiŋnik?
Unniqsuqtilaaġiuk saŋŋiqsaq quviasuunmik qaluaqtuutinik uqumaiḷḷu, savaunmiñŋitchuq. Iḷiḷḷu sivulliq sivulliqtigiñ, tavra apiqsruġuk kiŋuvaġlugu. Piiġumiñaitchumi, alla savaaq uuktuġuk; takulugu maligun ukpiqsraunmiññiq uumisuuġmiññiḷḷu.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS