Tembiapo oñandu hag̃ua demencia reheve

Tembiapo oñandu hag̃ua oipuru po mba’e rendy: jepoko, ñehẽ, peteĩ mba’e ñuã, ehendu ha jehecha. Noikotevẽi mandu’a, tape rape térã mbohovái oĩporãva, upévare ikatu oiko porã opa ára rekohápe. Tuicha mba’eve pe ára pahápe. Alzheimer’s Association omombe’u pe ára pahápe pe tapicha oñanduha ko yvy ape ári jepoko, ehendu, jehecha, ñuã ha ñehẽ rupive, ha ikatuha reñe’ẽ mborayhu rupi umi mba’e rupive. Mba’e tekorosã rehegua michĩ oipytyvõ ko’ã tembiapo opytu’u hag̃ua opavavépe.

Mba’épa tembiapo oñandu hag̃ua demencia reheve?

Tembiapo oñandu hag̃ua ha’e mba’e ndahasýiva ojejapóva peteĩ mba’e oñandu hag̃ua año, ao ñepoko, ka’avo ñehẽ térã ama ñehendu. NHS he’i pe ára pahápe tembiapo ikatu ojesareko hag̃ua oñandu hag̃ua rehe, ha omombe’u purahéi, mba’e ojepokóva ha po ñemomýi. Alzheimer’s Foundation of America omombe’u pe ára pahápe ikatu oĩ tekotevẽ tuicháva oñandu hag̃ua mba’e oĩ hína ijyke rehe opytu’u hag̃ua.

Idea oñandu hag̃ua, peteĩteĩva

Jepoko

• Po ñemomýi. Emomýi pohã pire rehegua michĩ nde pópe ha epoko mbeguekatu jyva guive ikuã peve. National Institute on Aging omombe’u po ñemomýi pohã pire rehegua hyakuã’ỹva reheve opytu’u hag̃ua.
• Ao porã aty. Ao tuicha velvet, corduroy, fleece, satén ha ovecha rague rehegua oñepoko, oñembojoapy ha oñeñomongeta hag̃ua.
• Ao haku. Ao haku ha hy’ỹiva po rehe ára ro’y jave. Ehecha raẽ hakuha nde jyva rehe.
• Delantal térã ao apyka rehegua jepoko hag̃ua. Botón tuicha, cierre, cinta ha ao henyhẽvaicha oñembojoapy porãva.
• Ñembojoapy ha ñemoporã. Peteĩ aty ao po rehegua térã servilleta potĩva oñembojoapy, oñemoĩ ha oñembojoapy jey hag̃ua.
• Mba’e porã oñopytyvõ hag̃ua. Ao fleece, almohada térã mymba ñemuha porãva, oñeme’ẽva simple, ani ñembosaráiramo.

Ñehẽ

• Ka’avo ro’y. Epoko menta, romero, albahaca térã lavanda rogue nde kuãme ha eme’ẽ oñehẽ hag̃ua.
• Tembi’u ryakuã. Café oñembo’ýva, pan ojekytĩva, canela térã naranja oñeipe’áva hi’aguĩ.
• Yvoty. Eru ka’aguýgui térã ñemuha guive yvoty ro’y michĩ.
• Mba’e ojekuaáva. Jabón térã pohã pire rehegua oipurúvameme, ipire omoneĩramo.

Ñuã

• Tembi’u ryku’e oipotáva. Peteĩ kuimbe michĩ mba’e oipotávagui, puré de manzana, pudín térã helado, tekorosã porãva reheve.
• Ñepytyvõ tembi’u apo hag̃ua. Yva térã glaseado michĩ ñuã peñembiapo aja oñondive.
• Ára ryepýpe tembi’u. Sandía araro’ýpe, sidra haku ára ro’y jave, haku tekorosãva reheve.

Ehendu

• Purahéi oipotáva. Purahéi ojekuaáva, tyapu mbegue; ehecha tembiapo purahéi rehegua.
• Tyapu kirirĩháme. Ama, y rembe’y térã guyra ñe’ẽ. NIA omombe’u purahéi, tyapu morotĩ ha tyapu kirirĩháme ikatuha opytu’u ambuépe.
• Nde ñe’ẽ. Emoñe’ẽ hatã, epurahéi kirirĩ térã emombe’u peteĩ tembiasakue.
• Mba’e purahéi ndahasýiva. Tambor po rehegua, sonajero térã kampana oipurúva hag̃ua purahéi ndive.

Jehecha

• Ovetã guive jehecha. Peteĩ guyra ñemuha okápe, mitã oguatáva hóga gotyo, térã yrypy’a ho’áva.
• Pira aty térã ta’anga oku’éva mbegue. Mba’e oku’éva kirirĩháme, tyapu hatã’ỹre.
• Ta’anga tuicha. Peteĩ ta’anga hesakãva año, oĩva tesa renondépe.
• Sa’y ha ysaja. Ao rembyre hovy’ũva, yvoty térã servilleta hesa’yva ñemohenda, térã ta’anga ñembosa’y ndahasýiva ore ñembosa’y apytégui.
• Okápe. NHS oiporavo yvotyty hyakuãva, mba’e ojepokóva ha y rehevegua. Ehecha tembiapo okápe ha yvotyty rehegua.

Mba’éichapa rejapo peteĩ aty oñandu hag̃ua

1. Eiporavo peteĩ tema pe tapicha rekove rehegua: y rembe’y, yvotyty, kosina, tembiapo renda, ao ñembovyvy.
2. Eiporavo po térã poteĩ mba’e tuicha ha hekorosãva, peteĩ caracol tuicha, kuimbe yvyra rehegua, ao puku porã, lavanda rogue aty oñembojoapyva, térã yvyra porãva.
3. Ehecha peteĩteĩva ani oĩ mba’e michĩ, hãimbiti, sã osẽva térã ikatúva osẽ.
4. Eru peteĩ mba’e año. Eme’ẽ, emombe’u, ha eheja pe tapicha toipoko.
5. Eñongatu upe aty oipurukue rire hechapyrã hag̃ua ha ehecha jey reipuru mboyve.

Tekorosã raẽ

Tembiapo oñandu hag̃ua kirirĩ, hákatu oĩ mba’e tekorosã rehegua tuicháva. Oĩ tapicha oikovéva demencia reheve ikatúva omoĩ tembi’u’ỹva ijurupe, ha oñemokõi ikatu hasyve ára ohasávo; NIA ohechakuaa pe ára pahápe oñemokõi apañuái ombohetavéva mba’e vai ikatúva oiko.

Aromaterapia oipytyvõpa?

Ikatu nahániri mba’éichapa ojehechakuaáva. Peteĩ jehechajey Cochrane aromaterapia demencia rehegua ohecha 13 jehechapy 708 tapicha reheve, opavave oikóva tendápe oñangarekoha, ha ndojuhúi marandu hatãva ohechaukáva iporãha. Umi jehechapy michĩ, mbohovái noñombojovakei, ha mba’e vai ikatúva oiko oñemombe’u porã’ỹ. Pe tapicha ovy’a peteĩ hyakuã kangy ha ojekuaávare, lavanda ka’aguy reheguaicha, upéva iporã oñemboja’o hag̃ua. Ndaha’éi pohã.

Mba’éichapa eme’ẽ tembiapo oñandu hag̃ua

• Eiporavo ára py’aguapy ha embogue TV.
• Eja tenonde gotyo, emombe’u héra, ha eporandu térã emombe’u raẽ reipokótaramo: “Aguereko pohã pire rehegua. Reipotápa añemomýi nde po?”
• Eme’ẽ peteĩ mba’e año ani hetaiterei hag̃ua.
• Ehecha mba’éichapa oñandu. Tova py’aguapy, po opytu’úva térã pukavy ha’e mba’e porã. Oñemomýiramo, hova ñyñýi térã noñepytu’ũiramo, eñepytyvõ.
• Ani ipuku. Po aravo’i py’aguapy peteĩ tembiapo porã.

Peteĩ pytu mbegue oñondive, pytu py’aguapy reheguáicha, ikatu iporã opa hag̃ua kirirĩháme. Hetave idea tupápe g̃uarã, ehecha tembiapo ára pahápe g̃uarã, ha ka’aru pyharekue apañuái rehegua, ehecha ka’aru pyharekue apañuái.