Cellal ngaandi

Dillere e Cellal Hakkille: Ko Ƴeewte Humpitii e No Dillorta Hoolnii

Hesɗitinaama 6 minit janngaamaKo kippu Moments kaŋŋe · No mbinndirten

Jaabawol juutngol ngol

Ƴeewte ina humpita dillere sahaa kala e ustude hibaade ñawngu hakkille, tee ciimtol Lancet hitaande 2024 ina jooɗtina waasde dillude e nder 14 huunde wayloojum. Ƴeewndeeji tabitinaani wonde dillere ina haɗa ñawngu hakkille. Kono dillere ina wallita semmbe, pewondiral, weelaare e ɗaanagol, ɗum noon yahdugol, dillere e jooɗorde e weejugol ina moƴƴi waɗeede sabu nafooje mum en. Humpito doktoor maa hade maa fuɗɗaade huunde hesere.

  • Yimɓe dillooɓe sahaa kala ina keewi heɓde hibaade ñawngu hakkille ɓurnde famɗude, kono ɗum ƴeewaama ko e ƴeewte ndewtuɗe, wonaa ƴeewndeeji.
  • Ƴeewndol duuɓi joy ngam mawɓe holliraani ceerndugol laaɓtungol e mbaawka miijagol hakkunde pelle.
  • Jamirooje CDC ngam mawɓe duuɓi 65 e dow ina haala dillere ɓuuɓnde, semmbinde ɓalɗe e pewondiral, tee ina wiʼa hay seeɗa ina ɓuri walaa.
  • Ngam yimɓe wuurɓe e ñawngu hakkille, dillere juutnde, anndaande, wontaande, wano yahdugol ñalnde kala walla fijirde e jooɗorde, ina ɓuri moƴƴude e kala faandaare.
  • Ko ɓuri neɗɗo gooto e nder nay e mawɓe ina yana hitaande kala, ɗum noon gollal pewondiral e nokku hoolaare ina arda.
E nder ngoo hello (6 taƴe)
  1. Dillere ina usta hibaade ñawngu hakkille?
  2. Ko no foti dillere mawɓe ina poti heɓde?
  3. Laawol deeyngol ngam dillude mawɓe
  4. No dillortaa e mo wuurɗo e ñawngu hakkille
  5. Pewondiral e reende yaneede
  6. Yewtid e doktoor

Dillugol ko huunde nde ƴeewte cellal hakkille ƴeewi no feewi. Ƴeewte ina humpita ɗum e hibaade ñawngu hakkille ɓurnde famɗude, kono ɗe tabitinaani wonde dillere ina haɗa ñawngu hakkille. Ko laaɓi ko wonde dillere ina wallita semmbe, pewondiral, weelaare e ɗaanagol e duuɓi kala. Hello ngo ina haala ko ƴeewte wiʼi, ko no foti dillere mawɓe ina wasiyaa heɓde, e laawol deeyngol ngam dillude e mo wuurɗo e ñawngu hakkille.

Dillere ina usta hibaade ñawngu hakkille?

Ƴeewte ina holli wonde yimɓe dillooɓe sahaa kala ina ɓuri heewde waasde heɓde ñawngu hakkille, kono seedeeji ɗii ina jogii keeri. Ciimtol Lancet 2024 baɗte ñawngu hakkille ina jooɗtina waasde dillude e nder 14 huunde hibaade wayloojum. E nder miisagol majje, ɗee huunde 14 fof ina njuɓɓina ko ina tolnoo e 45% ñawngu hakkille e winndere ndee.

Ko nii seedeeji ɗii mbaɗi:

  • Ƴeewte ndewtuɗe ina kolli feere wootere. Ƴeewtagol ƴeewte 58, ngal Ciimtol ngol haalata, yiytii wonde yimɓe dillooɓe ina joginoo ko ina tolnoo e 20% hibaade ñawngu hakkille ɓurnde famɗude. Ceerndugol ɓurngol mawnude ngonnoo ko hakkunde yimɓe ɓe dillataa haa laaɓi e ɓeen dillooɓe hay seeɗa.
  • Jokkondiral ngal ina waawi yahde feere ɗiɗi fof. Ciimtol ngol ina holli wonde waasde dillude ina waawi ɓeydu hibaade. Ina holli kadi wonde wayle hakkille gadane ñawngu hakkille, ɗe puɗɗoo duuɓi keewɗi hade heɓtugol ñawngu nguu, ina mbaawi waɗde yimɓe ɓe usta dillude.
  • Ƴeewndeeji ina ɓuri laaɓtaade. E ƴeewndol gootol, mawɓe 945 jogiiɓe duuɓi 78 e hakindeeji njooɗtinaa e duuɓi joy e dillere nde toppitaa laabi ɗiɗi e yontere kala walla e fedde ndennditaande. E sakkitorɗe, mbaawka miijagol seerndaaki no laaɓi hakkunde pelle ɗee. Yimɓe heewɓe e fedde ndennditaande ndee kadi ina ngoni e dillude, ɗum noon ina saɗtina faamde njaltudi ndii.

National Institute on Aging (NIA) ina wiʼa ɗum no laaɓiri. Jokkondiral laaɓtungal hakkunde dillere e haɗde ñawu Alzheimer holliraaka, tee seedeeji ƴeewndeeji yonataa ngam wiʼde dillere ina haɗa walla ina neyta ɗum. Kono dillere ina usta hibaade yaneede, ŋakkeende weelaare, ñawu suukara, toɓɓere ƴiiƴam toownde e yaneede ƴiiƴam hakkille. Won e ɗee caɗeele ina njokkondiri e ŋakkeende mbaawka hakkille.

Ko moƴƴi faamde ko dillude sabu ina wallita ma e weelaare e gollagol maa hannde. Nafoore hakkille nde wonaa fodaari, kono ina waawi wonde ɓeydaare.

Ko no foti dillere mawɓe ina poti heɓde?

Jamirooje CDC ngam mawɓe duuɓi 65 e dow ina wasiyaa nooji dillere tati yontere kala:

Fannu Ko no foti yontere kala Yeruuji
Ɓuuɓnde Ko famɗi fof hojomaaji 150 e dillere hakkundeejo, wano hojomaaji 30 e ñalɗe 5 Yahdugol yaawngol, weejugol, dillere aerobik e ndiyam
Semmbinde ɓalɗe Ko famɗi fof ñalɗe 2, golla e pelle ɓalɗe teeŋtuɗe fof Ɓamnude tedduɗe lewɗe walla kaan soble, foolu ɓoggi
Pewondiral Sahaa kala Yahdugol koppu e koppu, ummaade e jooɗorde

Ɗee ko faandaare, wonaa sarɗi fuɗɗorde. CDC ina wiʼa so a waawaa yettaade ɗe, ɗillo no mbaawka maa e cellal maa jamiri. Dillere hay seeɗa ina ɓuri waasde dillere fof.

Laawol deeyngol ngam dillude mawɓe

  • Yahdo e woɗɗo. Yahdugol ñalnde kala e yiɗɗo, goɗɗo nokku maa walla fedde yahdooɓe ina ɓeyda yewtere e hoolaare.
  • Dillere e jooɗorde. Ɓamnugol juuɗe e jooɗorde, wurnugol kosɗe, yahdugol e nokku gooto e yoga e jooɗorde ina semmbina ɓalɗe tawa hibaade pewondiral ina famɗi.
  • Weejo e deftere. Ɗaŋ ɗaŋre e duuɓi sukaaku makko, ndillaa, tappaa walla yahaa seeɗa. Hono jamirooje amen fijirde e ɗaŋre ina jogii miijooji.
  • Semmbo e kuɗe galleeji. Ɓamnu loɗe ndiyam heewuɗe walla kaan soble tawa aɗa ndaara fiilan yiɗaaɗo.
  • Remaa walla waɗaa golle suudu. Ndiyam hokkude puɗi, mooru mbattu, fiiyugol e taggugol conci fof ina jogii nafoore. Yillo fijirde yaajorde e ngesa e golle suudu.
  • Dillere e ndiyam. NIA ina jooɗtina ekkitinol aerobik e ndiyam no suɓre wootere ngam yimɓe ɓe dillere e leydi ina metta jokke maɓɓe.

No dillortaa e mo wuurɗo e ñawngu hakkille

Ngam mo wuurɗo e ñawngu hakkille, faandaare ndee ko weelaare, weltaare e reende mbaawka ñalnde kala, wonaa yettaade limo. NIA ina wiʼa dillere ɓandu ina wallita reende ɓalɗe, jokke e ɓernde mo wuurɗo e ñawu Alzheimer e ngonka moƴƴa, tee ina waawi kadi ƴellitde weelaare e ɗaanagol. Humpito doktoor makko hade fuɗɗaade dewal kesal. Ballal e deftere toppitorde NIA ina jeyaa heen:

  1. Yahdee e koye ñalnde kala. Suɓo laawol hoolaare, anndaangol, mo aldaa e caɗeele. So neɗɗo oo ina yahda tan, mbelndi innitol jogiindi limo noddirgel maa ina moƴƴi.
  2. Eto widewooji dillere ngam mawɓe. Rewtee e koye, e jooɗorde walla e darorde.
  3. Ndewnaa jonteeji ɗii. «Mini-dillere» juutɗe keewɗe ina mbaawi ɓurde moƴƴude e gootel juutngel.
  4. Ɓeydu ɗaŋre. Ɗaŋre anndaande ina waɗa dillere nde wayi ko fijirde, wonaa golle. Weejee so neɗɗo oo ina weltii.
  5. Hokku ndiyam e pade weelaaɗe. Hokku ndiyam walla njaram e nder e caggal, tee suɓo conci weelaaɗe e pade moƴƴuɗe baɗanaaɗe dillere.

So yahdugol ina sattii, deftere NIA baɗte toppitagol mo wuurɗo e ñawu Alzheimer ina wasiyaa cuɓe jooɗorde. Ɗe ina jeyaa heen dillere walla yoga e jooɗorde, weddaade saakuu ɓesngu, weddaade balu lewru walla balon, foolu ɓoggi, ɓamnude kuɗe galleeji lewɗe, e masiŋ dillere lese. Golle weeɓɗe wano fiiyugol e momtugol mbullaari kadi ina jogii nafoore.

Won e goonga baɗte ko dillere waawi waɗde. Ciimtol Lancet yiytaani seedeeji wonde dillere ina usta wayle jikku wano tikkeende. Ndillodon sabu ina waawi weltinde, wonaa ngam feewnude ñalawma saɗtuka. So neɗɗo oo wiʼi alaa, wonaa caɗeele. Hono jamirooje amen so o wiʼi alaa ina jogii laawol deeyngol ngam etodaade kadi yeeso. Dartingol law, walla jooɗaade caggal suudu e koye tan, ina moƴƴi kadi.

Caggal dillere, fowtugol deeyngol wano Foftere Deeƴnde ina waawi wallude on fof deƴƴinde. Ngam fijirde jooɗorde jogiinde dillere juuɗe deeynde, Moɓindiren e Bingo Nate ina ngolla no feewi e taabal.

Pewondiral e reende yaneede

Yaneede ina heewi tee ina tiiɗi. Ciimtol CDC ina wiʼa ko ɓuri neɗɗo gooto e nder nay e mawɓe ina yana hitaande kala, kono ko ɓuri feccere ɓe haalataa doktoor mum en. Yannde gootol ina sowta hibaade yannde kadi laabi ɗiɗi. Huunde hibaade ɗe CDC jooɗtini ina jeyaa heen:

  • Loʼere e koyɗe e busɗe
  • Caɗeele yahdugol e pewondiral
  • Won e lekki, ina jeyaa heen lekki ɗaaninooɗi e won e lekki ŋakkeende weelaare
  • Caɗeele yiirde
  • Muuse e koyɗe walla pade ɓe moƴƴaani
  • Caɗeele galle wano piille, ndawaaji leydi e daaɗe bonɗe

Ngam dillude no ɓuri hoolirde:

  • Huutoro jooɗorde tabitnde nde aldaa e paaruuje, tee jogor nokku tappaade walla kaŋŋe ɓadii ngam dillere darorde.
  • Momtu nokku oo ndawaaji, ɓoggi e piille hade fuɗɗaade.
  • Ummee sowa so a ummiima, tee dartin so neɗɗo oo ina waɗi ko jiiɓi walla waasataa pewondirde.
  • Ɓorno pade semmɓuɗe, wonaa calze walla sapattooji loʼuɗi.
  • Eltu pewondiral ɓadii ballal. Ummaade e jooɗorde e yahdugol koppu e koppu ko yeruuji dillere pewondiral ɗi CDC rokki.

CDC ina wasiyaa mawɗo yanɗo tawi o heɓi hoore ndee yo yah doktoor ɗoon e ɗoon, teeŋti so o ina huutoroo lekki ɓallitooɗi ƴiiƴam.

Yewtid e doktoor

Humpito doktoor hade fuɗɗaade dewal dillere kesal, teeŋti ngam mo jogiiɗo caɗeele ɓernde walla fofre, muuse jokke, caɗeele pewondiral, walla ñawngu hakkille. Doktoor walla gollotooɗo cellal ɓandu ina waawi wasiyaade fijirde hoolaare tee ƴeewta so lekki ina njiida e pewondiral. Haal doktoor kala yannde, hay so safaara alaa. So huunde ina muusa walla ina waɗi ko feewaani e nder dillere, dartin. Ngam muuse ɓernde jaawɗo, caɗeele foftere, walla jiiɓgol hakkille jaawngol, noddu limo mballu jaawngol e nokku maa.

Hello ngo ko humpito kuuɓal, wonaa wasiyaaji doktoor. Yillo reentinoore amen cellal. Ngam faamde no ɓuri yaajde, tar ko ƴeewte wiʼi baɗte huunde hibaade ñawngu hakkille e so ñawngu hakkille ina waawi haɗeede.

Naamne keewɗe

Dillere ina waawi haɗde ñawngu hakkille?

Hay gooto waawaa fodaade ɗum. Ƴeewte keewɗe ina humpita dillugol e hibaade ñawngu hakkille ɓurnde famɗude, kono ƴeewndeeji cellal kolliraani wonde dillere ina haɗa ɗum. Dillere ina jogii nafooje goɗɗe tabitaaɗe, ɗum noon ina moƴƴi waɗeede.

Ina hoolnii mo wuurɗo e ñawngu hakkille dilloo?

Heewi sahaa, so a heblike. National Institute on Aging ina wasiyaa yo a humpito doktoor makko hade fuɗɗaade dewal kesal, suɓo pade weelaaɗe, hokku ndiyam, tee ndewnaa jonteeji ɗii. Dartin so tawii neɗɗo oo ina waɗi ko tampi, waasataa pewondirde walla ina waɗi ko weltinaani mo.

Hol dillere waawi waɗeede e jooɗorde?

Cuɓe jooɗorde ina jeyaa heen foolu walla yoga e jooɗorde, weddaade balon walla balu lewru, weddaade saakuu ɓesngu, ɓamnude kaan soble, foolu ɓoggi e masiŋ dillere lese. Ɗee ina moƴƴi so yahdugol ina sattii.

Hol ko waɗetee so neɗɗo oo yiɗaa dillude?

Woto tiiɗin. Eto kadi yeeso, tawtu e makko, ɓeydu ɗaŋre anndaande, walla waylit dillere e golle wano fiiyugol walla ndiyam hokkude puɗi. Yahdugol juutngol haa kaayitaaji ina jogii nafoore, tee jooɗaade caggal suudu e koye maa wonaa huunde meere.

Fuɗɗoode

Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.

  1. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
  2. Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
  3. Older Adult Activity: An Overview · Centers for Disease Control and Prevention
  4. Facts About Older Adult Falls · Centers for Disease Control and Prevention
  5. Caring for a Person With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  6. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging

Taski ngam fijirde leefnde?

Nate mawɗe, alaa timer, alaa score e alaa ko winnditoo. Fijo e nder feerorde maa.

Ƴettu ɗeen pijirlooji e maa

App Golden Moments mo alaa kaalis ngam iPhone, iPad e Android : kaɓirɗe natal mawɗe, pijirlooji baɗɗi fotooji ɓesngu maa, e paɗe natal gollotooɗe tawa Wi‐Fi alaa. Alaa konte, jeeyngal, waktu walla limre.