I åpmam na ineppe
Mames ha'ne' i estudiu na i regulat na aktibidat fisiku ma'lalamen i riskon demensia, yan i 2024 Lancet Commission ha lista i ti aktibu na fisiku komo unu gi 14 na riskon ni siña ma'usa. Ti ha pruweba i tiñas na i ehetsisio siña prebiene demensia. Gi mismo tiempo, i muebi ayuda fuetsa, balanse, guinaiya yan tulugon, asina i lakad, ehetsisio sentao yan baila hahalom ma'ayuda ta' lao. Hu tungo' nu i doktot antes di tumaloan hafa mandebe.
- I taotao ni aktibu fisiku ma'lalamen i riskon demensia gi promedio, lao esta siha mismo gi estudiu observasion, ti gi tiñas.
- Un tiñas ehetsisio gi limangap na aňo gi manaotot ti ha tuge' klaru na diferensia gi kuenta-kabesa entre i grupo.
- I CDC na gaje para taotao 65 aňos pat mas dingu ha kuenta i aktibidat ni fuetsa, muskulo yan balanse, yan ha sangan na mas ma'ayuda i sumoddong na aktibidat kesa ti hafa.
- Para i taotao ni gai demensia, muebi ki kada dia, familiat, komo lakad kada dia pat håga ni sentao, ma'ayuda mas ki ni hafa na meta.
- Mas ki un tres ginen kada siette na manaotot kada aňo na falla, asina i trabahon balanse yan lugan sigura ma'ahasi.
Gi este na pahina (6 seksion siha)
Ti mamaolek na aktibu i taotao gi kuenta i mas ma’estudiu na hinasso gi investigasion salud ni kerebru. I estudiu ha konekta i aktibidat ni riskon demensia ki menus, lao ti ha pruweba na i ehetsisio prebiene demensia. Ya i klaru gaige na i muebi ayuda fuetsa, balanse, guinaiya yan tulugon gi kada edad. Este na pakina ha kuenta hafa i investigasion ha sangan, kuanto na aktibidat i manaotot ma’rekomenda, yan magof na manera para muebi yan i taotao ni gai demensia.
Ha ba ehetsisio ma’bababa i riskon demensia?
I investigasion ha sugiere na i taotao ni aktibu fisiku ti mas makkat ha dibelop demensia, lao i ebidensia tiene limitasion. I 2024 Lancet Commission on dementia ha lista i ti aktibu na fisiku komo unu gi 14 na riskon ni siña ma’usa. Hamyo kumu grupo, i 14 na riskon ma’kuenta por dingu 45% gi demensia gi mundo gi modelo-ña.
Esta i parehu ginen i ebidensia:
- I estudiu observasion ha sangan sumen direksion. Un rebisa ginen 58 na estudiu, ni i Commission ha diskuti, ha sangan na i taotao ni aktibu fisiku mampos 20% menos riskon demensia. I mas dankolo na diferensia ha tuge’ entre taotao ni kaosi ti aktibu yan i ni ma’hasso siha gi sumen na aktibidat.
- I konekson siña mana’mamalaogue. I Commission ha nota na i ti aktibu siña mapotensia riskon. Ha nota lokkue na i kanagi na tinilaika-ña kerebru ginen demensia, ni ma’kumenisa anai makkat asta mu-diagnose, siña ha hasso i taotao ti aktibu.
- I tiñas kumu mas klaru. Gi unu na tiñas, 945 na manaotot ni edad promedio 78 ha manmanmamprome limang aňo ni dos biti kada simana na ehetsisio ni manasaga, pat grupo ni ti ha kumupara. Gi finas, kuenta-kabesa ti ha tuge’ klaru entre i grupo. Mamaisa na taotao gi grupon kumumparasion ma’aktibu lokkue, ni ma’hasso mas difisil i resulta.
I National Institute on Aging (NIA) ha sangan gi sengsong manera. Ti ha pruweba i klaru na konekson entre aktibidat fisiku yan prebension Alzheimer, yan ti gai bastante ebidensian tiñas para ha sangan na i ehetsisio prebiene pat ma’hasso i sakkan. I ehetsisio taya’ ma’bababa i riskon falla, depresion, diabetes, presion haltu yan estroke. Sumen taotao ni kondision ya tiene konekson ni manaotot siha.
I onesto na konklusion, muebi porke ma’ayuda hao sumen sumente’ yan sumen ma’gof gi tinakresponse ni para i lokkue na dia. Kualkiera benefisiu para i kerebru komo posibleng bonus, ti promesa.
Kuanto aktibidat ni manaotot dinanno?
I CDC’s guidance for adults 65 and older ha sugiere tres klasen aktibidat kada simana:
| Klase | Kuantidat ginen simana | Ehemplo |
|---|---|---|
| Aerobic | Mamaolek 150 minuto na moderao na aktibidat, komo 30 minuto gi 5 na dia | Mabirai na lakad, baila, water aerobics |
| Muskulo ni fuetsa | Mamaolek 2 na dia, ma’trabaha i dinanno na muskulo | Afa’ka ligeru na pesu pat sopa ni lata, banda para stretching |
| Balanse | Regulat | Lakad heel to toe, tumungo’ ginen sentao |
Este siha na meta, ti kondision para ma’entra. I CDC ha sangan na, kao ti siña ma’sanganan, debi di ma’aktibu komo i kapasidat yan salud-mu ha permiti. Sumen aktibidat ma’hasso ki ti hayi.
Magof na manera para muebi para manaotot
- Lakad yan kompanéru. Un lakad ki kada dia yan amigu, bisinu, pat grupon lakad ma’agrega i kombersasion yan sigudat.
- Chair exercises. I sentao na tiningo’ ginen bisu, ankle circles, marchao gi lugat, yan chair yoga ma’agrega fuetsa ni ti tiene riskon balanse.
- Baila gi kosina. Pone musikan ginen i tinin-ña teen yan beinte, yan muebi i tiningo’, tapa pat gimen. I guia ni aktibidat musikan ha tiene ideas.
- Fuetsa yan kosas ni gai gi guma’. Afa’ka botelyan tubu pat sopa ni lata mientras ha mira i palasio ni gof gusto.
- Tanom pat tinaka trabaho gi guma’. Ha tiyope tanom, rekeha, sweeping yan fa’tiyas labu ma’kuenta todu. Tatiyi i aktibidat gi tanom yan fi’i yan trabahon guma’.
- Ehetsisio gi tubu. I NIA ha lista i water aerobics na klase komo un opsion para taotao ni ti mafaisen ehetsisio gi tano ya ha machuli i kakanne-ña.
Kómo ehetsisio yan taotao ni gai demensia
Para un taotao ni gai demensia, i meta enao komfot, gof, yan u mantiene i kabales ni tiempo-ña, ti para u alkansa numiru. I NIA ha sangan na i aktibidat fisiku ha ayuda mantiene i muskulo, kumeng yan puenta i taotao ni gai Alzheimer, yan siña ha ayuda lokkue gi mood yan tulugon. Tungo’ i doktot-ña antes di tumaloan rutina nuebo. Tinatiya ginen i guia ni NIA para caregivers ni sumen:
- Lakad hamyo kada dia. Chule un lugan sigura yan familiat, ni ti gai inestotbo. Si i taotao lumakad mo’na, i bracelet ni ID yan numiru-mu ti guaha ha ayuda.
- Tuge’ video para ehetsisio ni manaotot. Sigi hamyo yan, sentao pat tumungo’.
- Mamantiene i sisión ki ti hayi. Gai i “mini-ehetsisio” ni ma’alek siña mas ayuda kesa un dankolo.
- Hålom musikan. I kanta ni familiat ha fa’tinas i muebi komo aktibidat, ti tareha. Baila si gof gi taotao.
- Ofresi tubu yan sapatos komfotable. Ofresi tubu pat chocolate durante yan despues, yan chule ropa komfotable yan sapatos ni ma’propio para ehetsisio.
Si lakad mabanidu, i guia ni NIA para ayudaon taotao ni gai Alzheimer ha sugiere opsion sentao. Mana’hasso kumu chair exercises pat yoga, bean bag toss, tumira bola ki tuno pat balloon, banda para stretching, afa’ka ligeru na kosas gi guma’, yan pedal exercisers. Simple na trabaho komo sweeping yan dusting ma’kuenta lokkue.
Hålom i tinilaika-mu hafa i muebi siña cho’gue. I Lancet Commission ti gai ebidensia na i ehetsisio ma’bababa i kinagi na tinilaika komo agitation. Muebi hamyo porke siña ma’gof, ti komo manera para mantiene un maolek na tatdi. Si i taotao ha sangan “ti”, ya ti guaha problema. I guia-mu gi kuanto ha sangan ti ha guaha magof na manera para tumulaika despues. Para sumen mafana pat sumenta hamyo gi fore, esta mamaolek lokkue na resulta.
Despues muebi, un tinakhu na pause komo Calm Breathing siña ayuda hamyo na dos para mana’hanao. Para aktibidat sentao yan magof na muebin lima’, Sort Together yan Picture Bingo mamaolek gi lamesa.
Balanse yan seguridat ni falla
I falla komun yan sen peligru. I CDC ha report na mas ki un tres ginen kada siette na manaotot ha falla kada aňo, lao menos ki mitad ha sangan i doktot-ña. Un biahi na falla ha dobla i tiempon ha falla put lokkue. Riskon ni i CDC ha lista:
- Ti fuetsa gi petsa yan gi hamyo
- Problema gi lakad yan balanse
- Sumen medisina, komo sedatives yan sumen antidepressants
- Problema gi biha
- Kulasa gi paa pat sapatos ni ti maolek
- Peligru gi bahayi komo kosas ni maneha, alfombra ni ti ma’ahasi, yan pidasu ni ti mapos
Para muebi sigura:
- Usa un sentao ni fuetsa ni ti gai ruedas, yan mantiene un mesa pat barandiya siha ma’alkansa para ehetsisio ni tumungo’.
- Hacha i lugat gi alfombra, kable yan kosas ni maneha, ha’anai.
- Maneha gi tumungo’, ya para si i taotao sumente’ mareo pat ti sigudu.
- Usa sapatos ni ma’sosporta, ti medyas pat tsinelas ni ti mafiki.
- Praktika balanse sigun i sostenedoran. Tumungo’ ginen sentao yan lakad heel to toe ni ehemplo i CDC ni aktibidat balanse.
I CDC ha gaje na i manaotot ni ha falla yan ha tuge’ i kabesa debi di hu ha sangan i doktot gi mismo tiempo, espesiatmente si ha tuma’ i blood thinners.
Hasa yan i doktot
Tungo’ i doktot antes di tumaloan rutina ehetsisio nuebo, espesiatmente para taotao ni gai problema gi kurason pat puengi, kulasa gi tinituhon, problema gi balanse, pat demensia. Un doktot pat physical therapist siña sugiere aktibidat sigura yan chule si i medisina ma’afekta balanse. Sangan i doktot ni kualkiera falla, aunque ti guaha lasu. Si guaha minagahet pat ti maolek durante ehetsisio, para. Para sumimu’ kanso na sakkan gi kurason, problema para ha’nasain, pat sumaitaiyan na kinagi, lalamo’ 911.
Esti na pakina ti konsehu medikat, sino infotmasion heneral. Tatiyi i disclaimer medikat-ta. Para mas dakkolo na kinalaman, lai i hafa i investigasion sangan put riskon demensia yan siña pa’go prebiene demensia.
kuestion siha ni' ma'usa
Siña i ehetsisio prebiene demensia?
Ti siña mamprometi ninahong hafa. Dakyo na estudiu ha konekta i ma'aktibu ki ma'lalamen na riskon demensia, lao i klinikat na tiñas ti ha pruweba na i ehetsisio prebiene. I ehetsisio gai dakyo na benefisiu ni esta ma'pruweba, asina ma'ayuda mas ki ni hafa.
Sigura ba para i taotao ni gai demensia u ehetsisio?
Kumun, ya ma'planea. I National Institute on Aging ha sungken na tungo' i doktot i taotao antes di tumaloan rutina nuebo, machuli sapatos ni komot, ofresi tubu, yan mamantiene i sisión ki ti hayi. Para ayi nu i taotao parese kanso, dinanno pat ti mamatinas.
Hafa i ehetsisio siña ma'hasso sentao?
I sentao na opsion siña ehetsisio chair stretches pat chair yoga, tumira balloon pat bola ni tuno, bean bag toss, afa'ka sopa, banda para stretching, yan pedal exercisers. Ti hayi ma'ayuda na opsion kumuanto dinanno i lakad.
Hafa si ti hai gana muebi i taotao?
Ti tuge'. Tulaika despues, sumoddong ham mismo, hålom musikan ma'gof, pat hakot i muebi komo unu na tareha, tulad pat tinaka tanom. Lakad ki ti hayi asta i kahon koreo ma'kuenta, yan ma'kuenta lokkue i pumasiyeti ya ma'sakkan hamyo gi fore.
Fuente siha
Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- Older Adult Activity: An Overview · Centers for Disease Control and Prevention
- Facts About Older Adult Falls · Centers for Disease Control and Prevention
- Caring for a Person With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging