Haere kwadogina
Ol stadi i soim olsem, manmeri i save muv oltaim i gat liklik moa sans long i no kisim dementia, na 2024 Lancet Commission i kolim no inap muv tumas olsem wanpela long 14 samting yumi ken senisim. Ol traim i no soim tru olsem muvmen i pasim dementia. Muvmen i helpim strong bilong bodi, balens, amamas na slip, olsem na wokabaut, sia eksasais na danis i gutpela long mekim. Toktok wantaim dokta pastaim long statim nupela samting.
- Manmeri i save muv planti i gat liklik moa sans long i no kisim dementia, tasol dispela tok i kam moa long ol stadi bilong lukluk, i no long ol traim.
- Wanpela faiv-yia muvmen traim long ol lapun i no painim klia senis long tingting skil namel long ol grup.
- Tok bilong CDC long ol manmeri 65 krismas na antap i tok long aerobic, strongim masol, na balens, na i tok liklik muvmen i gutpela moa long no muv nating.
- Long ol manmeri i stap wantaim dementia, sotpela na save muvmen wantaim narapela, olsem wokabaut olgeta de o pilai long sia, i bikpela moa long winim namba.
- Winim wanpela long foa lapun i save pundaun long olgeta yia, olsem na balens wok na seifpela ples i mas kam pastaim.
Inai peisi ai (6 kahadia)
Muv bodi em wanpela samting ol manmeri i save stadi planti long en long helt bilong krai. Ol stadi i soim olsem dispela i go wantaim liklik moa sans long i no kisim dementia, tasol ol i no soim tru olsem muvmen i pasim dementia. Wanem samting i klia, muvmen i helpim strong bilong bodi, balens, amamas na slip long olgeta krismas. Dispela pes i tok long wanem rease i tok, hamas muvmen ol lapun i ken mekim, na ol isi wei long muv wantaim manmeri i stap wantaim dementia.
Muvmen inap daunim sans bilong dementia?
Rease i soim olsem manmeri i save muv i gat liklik sans moa long i no kisim dementia, tasol dispela evidens i gat mak bilong en. 2024 Lancet Commission on dementia i kolim no inap muv tumas olsem wanpela long 14 samting yumi ken senisim. Long model bilong en, dispela 14 samting wantaim i olsem 45% bilong dementia long olgeta hap bilong graun.
Dispela em hau evidens i luk olsem:
- Ol stadi bilong lukluk i go long wanpela sait. Wanpela lukluk long 58 stadi, Commission i tok long en, i painim olsem manmeri i save muv i gat olsem 20% liklik sans bilong dementia. Bikpela senis i stap namel long ol manmeri i no save muv liklik tru na ol manmeri i mekim liklik muvmen.
- Dispela koneksen inap go long tupela sait. Commission i tok olsem, no muv tumas inap apim sans. Na tu, ol senis bilong krai i save stat longtaim bipo long dokta i painim dementia inap mekim manmeri i muv liklik moa.
- Ol traim i no klia tumas. Long wanpela traim, 945 lapun, averes krismas bilong ol em 78, i kisim faiv yia muvmen aninit long lukaut, tupela taim long wik, o ol i stap long narapela grup bilong skelim. Long pinis, tingting skil i no klia long senis namel long tupela grup. Planti manmeri long narapela grup tu i muv, na dispela i mekim risal i hat liklik long ritim.
National Institute on Aging (NIA) i tok klia. I no gat klia koneksen namel long muvmen na pasim Alzheimer’s i kamap, na i no gat inap evidens long ol traim long tok muvmen i pasim o isiim em. Muvmen i daunim sans bilong pundaun, bel hevi, daibitis, hai blut presa na strok. Sampela bilong dispela samting tu i go wantaim go daun bilong tingting.
Gutpela tingting em long muv bikos em i helpim yu pilim na wok gut nau. Sapos i gat helpim long krai, em i ken kam olsem gutpela samting moa, i no wanpela promis.
Hamas muvmen ol lapun i mas kisim?
Tok bilong CDC long ol manmeri 65 krismas na antap i tok long tripela kain muvmen long olgeta wik:
| Kain | Hamas long wik | Ol eksampel |
|---|---|---|
| Aerobic | Inap 150 minit long midiam muvmen, olsem 30 minit long 5 de | Hariap wokabaut, danis, wara aerobik |
| Strongim masol | Inap 2 de, wokim olgeta bikpela masol grup | Apim liklik wait o tin sup, pulim strets band |
| Balens | Oltaim | Wokabaut lek i go pas long narapela lek, kirap long sia |
Dispela ol mak, i no lo bilong stat. CDC i tok, sapos yu no inap long winim ol, yu mas muv inap long strong na helt bilong yu i larim. Liklik muvmen i gutpela moa long no muv nating.
Isi wei long muv bilong ol lapun
- Wokabaut wantaim narapela. Wokabaut olgeta de wantaim pren, neiba o wokabaut grup i bringim toktok na seifti.
- Sia eksasais. Apim han long sia, raunim ankol, mas long ples, na sia yoga i strongim bodi na i no putim hevi long balens.
- Danis long haus kuk. Putim musik bilong taim manmeri i yangpela na isi isi muv, paitim lek, o wokabaut liklik. Lukim gaid bilong musik aktiviti long kisim sampela tingting.
- Strongim bodi wantaim samting bilong haus. Apim botol wara o tin sup taim yu lukim gutpela so.
- Wok long gaden o haus wok. Givim wara long plaua, rekim, brumim na foldim klos, olgeta i kaun. Lukim autsaid na gaden aktiviti na haus wok.
- Muvmen long wara. NIA i kolim wara aerobik klas olsem wanpela rot bilong ol manmeri i pilim hat long muv long graun.
Hau long muv wantaim manmeri i stap wantaim dementia
Long manmeri i stap wantaim dementia, bikpela samting em gutpela pilim, amamas na holim ol save wok bilong olgeta de. Em i no bilong winim wanpela namba. NIA i tok, muvmen i helpim masol, join na hat bilong manmeri i gat Alzheimer’s i stap gut, na tu i ken helpim amamas na slip. Toktok wantaim dokta bilong em pastaim long statim nupela rotin. Gaid bilong NIA long lukautim manmeri i givim dispela tok:
- Wokabaut wantaim olgeta de. Makim seifpela rot em i save long en, na i no gat samting i pasim rot. Sapos em i wokabaut wanpela tasol, gutpela long em i werim ID breslet wantaim namba bilong fon bilong yu.
- Trai eksasais video bilong ol lapun. Wokabaut wantaim, long sia o sanap.
- Mekim sotpela taim. Planti sotpela “liklik wokaut” inap wok gut moa long wanpela longpela taim.
- Putim musik. Ol singsing em i save long en i ken mekim muvmen i pilim olsem pilai, i no olsem wok. Danis sapos em i laikim.
- Givim wara na su i no hat. Givim wara o jus long taim na bihain, na makim klos i no hat na su i fit gut long eksasais.
Sapos wokabaut i hat, gaid bilong NIA long lukautim manmeri i gat Alzheimer’s i tok long sampela rot long sia. Dispela i gat sia eksasais o yoga, tromoi bin bag, tromoi sofpela bol o balun, pulim strets band, apim liklik samting bilong haus, na pedal masin. Isi wok olsem brumim na rausim das tu i kaun.
Yu mas tingting stret long wanem muvmen inap mekim. Lancet Commission i no painim evidens olsem muvmen i daunim ol senis bilong pasin olsem i no stap isi. Muv wantaim bikos em i ken pilim gut, i no bilong stretim wanpela hatpela apinun. Sapos manmeri i tok nogat, em i orait. Gaid bilong mipela long taim em i tok nogat i gat isi wei long trai gen bihain. Pinisim hariap, o sidaun ausait wantaim, em tu i gutpela pinis.
Bihain long muv, liklik isi malolo olsem Isi Pulim Win inap helpim yutupela i stap isi. Long wanpela aktiviti long tebol wantaim isi han muvmen, Sotim Wantaim na Piksa Bingo i wok gut.
Balens na seifti long pundaun
Pundaun i save kamap planti na i ken kamap bikpela samting. CDC i ripotim olsem winim wanpela long foa lapun i pundaun long olgeta yia, tasol i no hap i tokim dokta. Sapos yu pundaun wanpela taim, sans bilong pundaun gen i go antap tupela taim. CDC i kolim dispela ol samting i ken apim sans:
- Lek na hips i no strong
- Hat long wokabaut na balens
- Sampela marasin, olsem marasin bilong slip na sampela marasin bilong bel hevi
- Ai i no lukluk gut
- Pen long lek o su i no gut
- Ol samting long haus i ken mekim yu pundaun, olsem samting i pulap, mat i slip, na step i bagarap
Long muv moa seif:
- Yusim strongpela sia we i no gat wil, na putim kaunta o rel klostu taim yu sanap long mekim eksasais.
- Kliaim ples pastaim, rausim mat, rop na ol samting i pulap.
- Kirap isi isi, na stop sapos manmeri i pilim ai i raun o i no stap strong.
- Werim su i sapotim lek gut, i no sokis o slipas i no pas gut.
- Praktisim balens klostu long sapot. Kirap long sia na wokabaut lek i go pas long narapela lek em sampela eksampel bilong CDC long balens aktiviti.
CDC i tok, sapos lapun i pundaun na i bamim het, em i mas lukim dokta hariap, moa yet sapos em i dring marasin bilong blut.
Toktok wantaim dokta
Toktok wantaim dokta pastaim long statim nupela muvmen rotin, moa yet long manmeri i gat hat o lang hevi, pen long join, balens hevi, o dementia. Dokta o fisikal terapist inap tokim yu long seifpela aktiviti na sekim sapos marasin i mekim balens i hat. Tokim dokta long olgeta pundaun, maski i no gat bagarap. Sapos samting i pen o i no pilim gut long taim bilong eksasais, stop. Sapos i gat pen long bros kwiktaim, hat long pulim win, o kirap nogut long tingting, ringim 111.
Dispela pes em toksave tasol, em i no tok bilong dokta. Lukim tok lukaut bilong marasin. Long lukim bikpela piksa, ritim wanem rease i tok long ol samting bilong dementia risk na sapos dementia inap long pasim.
Henaidai momodia
Muvmen inap pasim dementia?
Nogat man inap tok tru long dispela. Planti stadi i soim olsem, manmeri i save muv i gat liklik moa sans long i no kisim dementia, tasol ol klinikal traim i no soim olsem muvmen i pasim dementia. Muvmen i gat planti narapela gutpela helpim, olsem na i gutpela yet long mekim.
I seif long manmeri i stap wantaim dementia i ken muv bodi?
Planti taim, yes, sapos yu plan gut. National Institute on Aging i tok, toktok wantaim dokta bilong em pastaim long statim nupela rotin, makim su i no hat, givim wara, na mekim sotpela taim. Stop sapos em i luk olsem em i taiet, i no stap strong, o i no amamas.
Wanem eksasais inap long mekim long sia?
Ol samting yu ken mekim long sia i gat sia strets o sia yoga, tromoi balun o sofpela bol, tromoi bin bag, apim tin sup, pulim strets band, na pedal masin. Dispela ol rot i gutpela sapos wokabaut i hat.
Sapos manmeri i no laik muv, bai mi mekim wanem?
No ken fosim em. Trai gen bihain, yu yet joinim, putim musik em i save long en, o senisim muvmen i go long wanpela wok olsem brumim o givim wara long ol plaua. Sotpela wokabaut i go long pos bokis i inap, na sidaun ausait wantaim tu i inap.
Badina sivarai
Inai peisi ese ia badinaia oganaisesen bona tahua sivarai ai haheboua. Inai peisi hamatamataia neganai iboudiai ai itaia maoromaoro.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- Older Adult Activity: An Overview · Centers for Disease Control and Prevention
- Facts About Older Adult Falls · Centers for Disease Control and Prevention
- Caring for a Person With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging