Kisalu ya nitu mpi mavimpi ya butu: Mambu ya balukilukulu

Kuvanda na kisalu ya nitu kele mambu mosi ya bantu ke longukaka mingi na balukilukulu ya mavimpi ya butu. Balukilukulu ke monisaka nde yo ke vukana ti kigonsa ya fioti ya kukwata kimbevo ya kuvila mambu, kansi yo me monisa ve nde kisalu ya nitu ke taninaka yo. Mambu ya pwelele kele nde kukwenda ke sadisaka ngolo ya nitu, kutelama mbote, kikalulu mpi mpongi na bamvula yonso. Lutiti yai ke tubila mambu yina balukilukulu ke monisaka, kisalu ya nitu ya kufwana sambu na bibuti, mpi bandlela ya kulenduka ya kukwenda ti muntu yina ke zingilaka ti kimbevo ya kuvila mambu.

Keti kisalu ya nitu ke kulumusa kigonsa ya kimbevo ya kuvila mambu?

Balukilukulu ke monisaka nde bantu yina ke salaka kisalu ya nitu mingi ke kwataka fioti kimbevo ya kuvila mambu, kansi bambandu ya mambu yai kele. Komisio ya Lancet ya 2024 sambu na kimbevo ya kuvila mambu ke tanga kukonda kusala kisalu ya nitu na kati ya bima 14 ya kigonsa yina muntu lenda soba. Na kimvuka, bima yai 14 ke tendula kiteso ya 45% ya bantu yina ke kwataka kimbevo ya kuvila mambu na ntoto ya mvimba na ntalu na yo.

Tala mutindu mambu yai ke monana:

• Balukilukulu ya kutala ke monisa ndambu mosi. Ntalu ya balukilukulu 58, yina Komisio ke tubila, me monisa nde bantu yina ke salaka kisalu ya nitu vandaka ti kigonsa ya fioti ya kiteso ya 20% ya kukwata kimbevo ya kuvila mambu. Luswaswanu ya nene vandaka na kati ya bantu yina ke salaka ve ata fioti mpi bantu yina ke salaka ata kisalu ya fioti.
• Kuvukana yai lenda tambula na bandambu zole. Komisio ke monisa nde kukonda kisalu ya nitu lenda matisa kigonsa. Yo ke monisa mpi nde bansoba ya ntete ya butu, yina ke yantikaka bamvula mingi na ntwala ya kuzaba kimbevo, lenda sala nde bantu kusala fioti kisalu ya nitu.
• Bameka ke monisa ve mambu ya pwelele mingi. Na meka mosi, bibuti 945 yina bamvula na bo ya kati-kati vandaka 78 bakabulaka na bimvuka zole: kimvuka mosi salaka kisalu ya nitu mbala zole na mposo na lutwadisu bamvula tanu, kimvuka ya nkaka ve. Na nsuka, mayele ya kuyindula swaswanaka ve mingi na kati ya bimvuka. Bantu mingi ya kimvuka ya nkaka vandaka mpi kusala kisalu ya nitu, yo yina yo ke mpasi ya kutendula mbote.

National Institute on Aging (NIA) ke tuba yo na pwelele. Kuvukana ya pwelele na kati ya kisalu ya nitu mpi kutanina kimbevo ya Alzheimer me monana ve, mpi bambandu ya bameka me lunga ve sambu na kutuba nde kisalu ya nitu ke taninaka to ke lembikaka yo. Ata mpidina, kisalu ya nitu ke kulumusaka kigonsa ya kubwa, ya kyadi, ya diabete, ya tension ya nene mpi ya avc. Bimbevo yankaka na kati ya yai ke vukana mpi ti kukonda mayele ya kuyindula.

Dibanza ya kwikama kele kusala kisalu ya nitu sambu yo ke sadisa nge kuwa mbote mpi kusala mambu mbote bubu. Konso mambote sambu na butu lenda vanda dikabu ya nkaka, kansi ve nsilulu.

Kiteso ya kisalu ya nitu ya kufwana sambu na bibuti

Lutwadisu ya CDC sambu na bantu ya bamvula 65 ti kuluta ke pesa mitindu tatu ya kisalu ya nitu konso mposo:

Yai kele bakani, kansi ve banzila ya kuyantika. CDC ke tuba nde kana nge lenda lungisa ve yo, sala kisalu ya nitu mingi mutindu ngolo ya nitu mpi mavimpi na nge ke pesaka nzila. Kusala ata fioti me luta kukonda kusala mvimba.

Bandlela ya kulenduka ya kukwenda sambu na bibuti

• Kutambula nzila ti muntu ya nkaka. Kutambula nzila konso kilumbu ti nduku, mpeve to kimvuka ya kutambula ke yikaka masolo mpi lutaninu.
• Bisalu ya nitu na kiti. Kunangula maboko, kuzungisa makulu, kutambula na kisika to yoga ya kiti ke kumisaka misisa ngolo kukonda kigonsa ya kubwa.
• Kukina na kikuku. Yika miziki ya ntangu yina muntu vandaka kileke to leke, mpi nikinika, niema makulu to tambula fioti. Lutwadisu na beto ya bisalu ya miziki ke na bandongisila.
• Ngolo ti bima ya nzo. Nangula maboteli ya masa ya me fuluka to mabuki ya konserve ntangu nge ke talaka programe ya nge ke zolaka.
• Kusala bilanga to bisalu ya nzo. Kutekila banti masa, kuvukisa matiti, kukomba mpi kupika bilele yonso ke tadilama. Tala bisalu ya nganda mpi ya bilanga mpi bisalu ya nzo.
• Bisalu ya nitu na masa. NIA ke monisa bakelasi ya bisalu ya nitu na masa bonso nzila sambu na bantu yina ke monaka mpasi ya kusala na ntoto sambu na makonko.

Mutindu ya kusala kisalu ya nitu ti muntu yina ke zingilaka ti kimbevo ya kuvila mambu

Sambu na muntu yina ke zingilaka ti kimbevo ya kuvila mambu, lukanu kele kiese, kuwakana mbote mpi kubumba mayele ya kilumbu na kilumbu, kansi ve kulungisa ntalu mosi. NIA ke tuba nde kisalu ya nitu ke sadisaka kubumba misisa, makonko mpi ntima ya muntu yina ke na kimbevo ya Alzheimer na mvindu ya mbote, mpi lenda tomisa mpi kikalulu ti mpongi. Solula ti munganga na yandi na ntwala ya kuyantika kisalu ya mpa. Bandongisila ya lutwadisu ya NIA sambu na bansadi kele:

1. Tambula nzila konso kilumbu ti yandi. Pona nzila ya luvunu mpi ya mezabana, ya kukonda bima ya kutanina. Kana muntu ke tambulaka yandi mosi, bracelet ya ID ti nimero ya nge ya telefone ke mbote.
2. Meka bavideo ya bisalu ya nitu sambu na bibuti. Landa yo ti yandi, na kuvanda na kiti to na kutelama.
3. Bumba ntangu ya bisalu nkufi. « Mini-bisalu » mingi ya nkufi lenda fwana kuluta kisalu mosi ya nda.
4. Yika miziki. Bankunga ya mezabana ke kumisa kukwenda kisalu ya kiese, kansi ve kisalu ya mpasi. Kina kana muntu ke sepelaka na yo.
5. Pesa masa mpi basapatu ya mbote. Pesa masa to jus ntangu ya kisalu mpi na nima, mpi pona bilele ya mbote mpi basapatu ya kufwana sambu na kisalu ya nitu.

Kana kutambula nzila ke mpasi, lutwadisu ya NIA sambu na kusansa muntu yina ke na kimbevo ya Alzheimer ke pesa bandongisila ya kusala na kiti. Mambu yai kele bisalu ya nitu na kiti to yoga, kubula basaki ya fioti, kubula balle ya pete to ballon, kunwanisa bande élastique, kunangula bima ya fioti ya nzo, mpi bisadilu ya kutambwisa makulu. Bisalu ya pete bonso kukomba mpi kukatula mvindu mpi ke tadilama.

Vanda ti dibanza ya mbote na mambu yina kukwenda lenda sala. Komisio ya Lancet me zwa ve bambandu ya ke monisa nde kisalu ya nitu ke kulumusaka bansoba ya bikalulu bonso kimpeve ya mbi. Kwenda ti yandi sambu yo lenda pesa kiese, kansi ve sambu na kuyidika ntangu ya mpasi. Kana muntu ke tuba nde ve, yo ke mbote. Lutwadisu na beto ya ntangu yina yandi ke tuba nde ve ke na bandlela ya kulenduka ya kumeka diaka na nima. Kumanisa nswalu, to kuvanda kaka ti yandi na nganda, kele mpi mbote.

Na nima ya kukwenda, kupema fioti na pima bonso Calm Breathing lenda sadisa beno zole na kuvunda ntima. Sambu na kisalu ya kukwenda fioti maboko na kuvanda na kiti, Sort Together mpi Picture Bingo me fwana mbote na mesa.

Kutelama mbote mpi lutaninu na kubwa

Kubwa ke salamaka mingi mpi lenda vanda kigonsa ya nene. CDC ke monisa nde kuluta ndambu ya nkama ya bibuti mosi na kati ya iya ke bwaka konso mvula, kansi fioti na kati ya bo ke songaka yo na munganga. Kubwa mbala mosi ke zola kubwisa mbala zole diluaku ya kubwa diaka. Bima ya kigonsa yina CDC ke tanga kele:

• Kukonda ngolo na makulu mpi na luketo
• Mpasi ya kutambula mpi ya kutelama mbote
• Bankisi yankaka, na kati na yo bankisi ya kupemisa mpi bankisi yankaka ya kyadi
• Mpasi ya kumona
• Mpasi ya makulu to basapatu ya mbi
• Bigonsa na nzo bonso bima ya me panzana, bitoko ya ntoto mpi bimatelo ya me fwa

Sambu na kukwenda na lutaninu mingi:

• Sadila kiti ya ngolo ya kukonda baroulette, mpi bumba ndambu ya kubakama bonso comptoir to kibende ntangu ya kutelama.
• Katula na kisika bitoko, bansinga mpi bima ya me panzana na ntwala.
• Kwenda malembe ntangu ya kutelama, mpi yambula kana muntu ke wa nde ntu na yandi ke baluka to yandi ke telama ve mbote.
• Lwata basapatu ya ke simba mbote, kansi ve bachasette to basapatu ya ke kangama ve.
• Longuka kutelama mbote pene-pene ya kisika ya kusimba. Kutelama na kiti mpi kutambula dikulu na nima ya dikulu ya nkaka kele bambandu ya CDC sambu na bisalu ya kutelama mbote.

CDC ke pesa ndongisila nde muntu ya mununu yina me bwa mpi me bwana na ntu fwete kwenda kutala munganga nswalu, mingi-mingi kana yandi ke nwaka bankisi ya kukanga menga.

Solula ti munganga

Solula ti munganga na ntwala ya kuyantika kisalu ya mpa ya nitu, mingi-mingi sambu na muntu yina ke na bampasi ya ntima to ya bapoumon, mpasi ya makonko, mpasi ya kutelama mbote, to kimbevo ya kuvila mambu. Munganga to kinesiologe lenda pesa bandongisila ya bisalu ya luvunu mpi kutala kana bankisi ke sobaka kutelama mbote. Songaka munganga konso kubwa, ata yo me sala ve mpasi. Kana kima mosi ke pesa mpasi to ke monana ve mbote ntangu ya kisalu ya nitu, yambula. Sambu na mpasi ya ntima ya kuyituka, mpasi ya kupema, to kukonda kuzaba kisika ya kuyituka, binga 112.

Lutiti yai kele bansangu ya kuluta, kansi ve ndongisila ya munganga. Tala ndongisila na beto ya munganga. Sambu na kuzaba mambu mingi, tanga mambu yina balukilukulu ke tuba sambu na bima ya kigonsa ya kimbevo ya kuvila mambu mpi kana kimbevo ya kuvila mambu lenda taninama.