Деменция өсөн төркөм эш-сараһы: ҡарау йорттары өсөн ҡулланма

Ббыл етекселек ҡарау йорттары, хәтер ҡарауы бүлексәләре һәм көндөҙгө программа етәкселәре өсөн. Монда эшләгән форматтар, бүлмә йәйгеләүе, төрлө мөмкинлекле төркөм өсөн эште үҙгәртеү һәм беҙҙең баҫтырыла торған бинго карточкалары менән ҙур экран уйындарын ҡулланыу тураһында яҙылған. Бөтә нәмәнең маҡсаты — ыңғай тойғо, аралашыу һәм үҙ теләгенә күрә ҡатнашыу. Бында һынау юҡ.

Хәтер ҡарауында төркөм эше нимә менән уңышлы була?

Яҡшы төркөм эше таныш, ҡыҫҡа, теләһә ниндәй кимәлдә ҡушылырға еңел һәм баҫымһыҙ була. Альцгеймер ассоциацияһының деменцияға ҡарау тәжрибәһе тәҡдимдәре мәғәнәле ҡатнашыуҙы кешенең ҡыҙыҡһыныуҙарын һәм теләктәрен хуплаған, һайлау һәм уңыш мөмкинлеге биргән эш итеп тасвирлай, хатта деменция ауыр булғанда ла. Шул ук документта әйтелгәнсә, традицион программалар көнөнә бер-ике ҙур төркөм сарала таянып, ундағы кешеләр күбеһенсә пассив ҡатнаша.

Шуның нигеҙендә ошо ябай ҡағиҙәләр:

• Таныш — яңынан яҡшыраҡ. Йырҙар, мәҡәлдәр, һүрәттәр һәм кешеләрҙең йәштәрендәге нәмәләр ҡушылыуға еңелерәк.
• Ҡыҫҡа — оҙонан яҡшыраҡ. Төркөмдең иғтибар оҙонлоғона тиң вакыт планлаштырығыҙ, уртала тәбиғи туҡтау булһын.
• Ҡылыу — ҡарауҙан яҡшыраҡ. Һәр кешегә тотор, шартла, һайла йәки әйт өсөн нимә лә булһын.
• Бер эш — күп кимәл. Еңелерәк һәм ҡыйыныраҡ ҡатнашыу юлдарын төҙөгөҙ.
• Еңеүсе юҡ, иҫәп юҡ. Ярыш форматтары кайһы берҙәрҙә ҡыйыу тойғоһо тыуҙыра.

Төркөм нисек ҙурлыҡта булырға тейеш?

Кесерәге, нигеҙҙә, еңелерәк. Альцгеймер ассоциацияһы әйтеүенсә, ҙур йыйылыштан арыу һиҙгән кеше кесерәк төркөмдә аралашыуҙы уңыштырағыраҡ итә ала. Бер генә дөрөҫ һан юҡ. Ул кешеләргә, бүлмәгә һәм мөмкин булған хеҙмәткәрҙәр һәм волонтерҙар һанына бәйле.

Файҙалы һынау: барыһы ла алып барыусының йөҙөн күрә алаыммы, айырым ишетә алаыммы һәм ярҙамсы бер нисә секундта етә алаыммы? Юҡ икән, төркөмдө бүлегеҙ, ярҙамсы өҫтәгеҙ йәки кесерәк бүлмәгә күсегеҙ.

Ҙур сара өсөн, мәҫәлән байрам концертында, хеҙмәткәрҙәрҙе һәм волонтерҙарҙы стена буйлап түгел, ә кешеләр араһында ултыртығыҙ.

Бүлмәне һәм ултырыуҙы нисек йәйгеләргә?

• Түңәрәк йәки ат туяғы. Тәжрибә тәҡдимдәре бүлешеү түңәрәген бөтәһе түңәрәктә ултыра алырлыҡ киңлектә, фонда тауыш булмағанда иң яҡшы итеп тасвирлай.
• Алып барыусы яҡын һәм күҙ кимәлендә. Мөмкин булғанда торманыҡ, ултырығыҙ.
• Ишетеү һәм күреү — беренсе урында. Ишетеүе насар кешеләрҙе алып барыусыға иң яҡын, яҡшыраҡ ҡолағы менән ултыртығыҙ. Күҙлектәр һәм ишетеү аппараттары тағылғанмы, тикшерегеҙ. Альцгеймер ассоциацияһы күрә һәм ишетеү проблемалары аралашыуҙы ҡыйыныраҡ итә ала.
• Яҡтылыҡ кешеләрҙең артында, һеҙҙең артта түгел. Ҡамаштырыусы тәҙрә алдында ултырмаһын.
• Телевизорҙы һәм радионы һүндерегеҙ. Альцгеймер ассоциацияһы йырлау һәм музыка эштәре ваҡытында ярыш тауыштарын юйырға кәңәш итә.
• Бер ваҡытта бер һөйләшеү. Бер-береһенә ҡушылып һөйләшеү деменция менән йәшәгән һәм ишетеүе насар кешеләр өсөн ауыр, Альцгеймер ассоциацияһы ошо тураһында байрам кәңәштәрендә яҙа.
• Ап-ас сығыу юлы һәм тыныс мөйөш. Теләгән кеше еңел сыға алһын, яныңда хеҙмәткәр менән.

Төркөм эш-сараһы фекерҙәре

Һүрәтле бинго

Һүрәтле бинго номерҙар урынына анық картинкалар ҡуллана, мәҫәлән сәйнәк, эт йәки роза. Шулай итеп оҙон һандарҙы иҫләргә һәм бәләкәй хәрефтәрҙе уҡырға кәрәкмәй.

Нисек үткәрергә:

1. Беҙҙең Һүрәтле бинго биттән һәр кешегә бер карточка баҫтырығыҙ, «Баҫтырыу» төймәһен ҡулланып. Ауыр ҡағыҙ ҡулланыу еңелерәк. Ҡабат файҙаланыр өсөн ламинатлағыҙ.
2. Ҙур, ҡулда еңел тотола торған маркерҙар бирегеҙ, мәҫәлән фишкалар, шешә ҡапҡастары йәки ҡағыҙҙан киҫелгән квадраттар.
3. Телевизорҙа йәки проекторҙа экран өҫтөндәге алып барыусыны ҡулланығыҙ, шулай итеп һеҙ картинаның исемен әйткәндә бөтәһе лә күрә.
4. Һәр картинанан һуң туҡтап, ҡыҫҡа фекер алмашыу һорағыҙ: «Берәйһе үҙе белгән эт тураһында һөйләп бирә алырмы?» йәки «Был картинала нимә күрәһегеҙ?»
5. Һәр карточка тулғансы әйтеүҙе дауам итегеҙ. Бөтәһе лә тамамлай.

Көйләү: Тулы карточка артыҡ ауыр булған кешеләр өсөн азыраҡ квадрат ҡулланығыҙ. Ярҙамсы кәрәк булған кешегә тап килгән картинаны күрһәтә ала. Кайһы берәүҙәр алып барыусының картинаһын үҙҙәре тотоп, төркөмгә күрһәтергә яратыр.

Бергә йырлау

Музыка — иң күп ошаған төркөм эштәренең береһе. Альцгеймер ассоциацияһы әйтеүенсә, хатта һуңғы этапта ла кеше ритмға ҡул шаплатырға йәки балалыҡтан таныш йыр йырларға мөмкин.

Нисек үткәрергә:

• Алып барыусының үҙ яраттарын түгел, кешеләр үҫкән йырҙарҙы һайлағыҙ. Ғаиләләрҙән һәр кешенең нимә яратҡанын һорағыҙ.
• Реклама булмаған музыка ҡулланығыҙ, ассоциация әйтеүенсә, улар буталыу тыуҙыра ала.
• Текстарҙы һүҙҙәрен уҡый алған кешеләр өсөн ҙур хәрефтәр менән баҫтырығыҙ, ләкин уҡырға мәжбүр итмәгеҙ.
• Шакшылар, ҡул барабандары йәки силкер өсөн шарфтар тәҡдим итегеҙ.
• Ҡул шаплатырға һәм хәрәкәт итергә ярҙам итегеҙ, тауышты ҡулай кимәлдә тотоғоҙ.

Көйләү: Кемдер һәр һүҙҙе йырлай, кемдер моңлана, кемдер аяғы менән тап бирә, ә кемдер ғәҙәттә генә тыңлай. Был барыһы ла иҫәпкә ала. Күберәк өсөн беҙҙең музыка эштәре буйынса ҡулланма ҡарағыҙ.

Иҫтәлек төркөмдәре

Иҫтәлек төркөме теманы әйләнә-тирәһенә йыя, мәҫәлән мәктәп йылдары, беренсе машиналар, мәтбәхәләр йәки йәй, фотографиялар, әйберҙәр һәм музыка ҡулланып. Маҡсат — йәмле һөйләшеү, төгәл иҫләү түгел.

Нисек үткәрергә:

1. Бер тема һайлағыҙ һәм кешеләр тотоп ҡарай ала торған берничә әйбер алығыҙ: ҡул миксеры, бейзбол тотҡаһы, кәпәс, орлоҡ каталогы.
2. Бер әйберҙе бер ваҡытта әйләндерегеҙ. Асыҡ һорауҙар бирегеҙ: «Был тураһында һөйләп бир», «Нимә күрәһең?», «Был кеүек нәмәне кем ҡуллана торғайны?»
3. Һәр яуапты ҡабул итегеҙ. Датаны йәки фактты беркайһы ла төҙәтмәгеҙ.
4. Һөйләшеүҙе йылы иҫтәлектәргә йүнәлтегеҙ. Ҡарау тәжрибәһе тәҡдимдәре әйтеүенсә, хеҙмәт күрһәтеүселәр иҫтәлектәрҙе кәрәксеҙ ҡайғыға килтереүе ихтимал булғандарынан юнәлткә, яҡшы иҫтәлектәргә йүнәлтергә тейеш.

Һөйләшеү карточкалары — тема буйынса асыҡ һорауҙар менән баҫтырыла торған һүрәт карточкалары, һөйләшеүҙе башлар өсөн яҡшы. Күберәк фекерҙәр беҙҙең иҫтәлек ҡулланмаһында бар.

Мәҡәлде тамамлау

Таныш мәҡәлдәр («Йыйылған тиен — ҡалған тиен…») барыһын бергәләп аҙағын әйтергә саҡыра. Мәҡәлде тамамлау уйынын ҙур экранда күрһәтегеҙ һәм төркөмгә бер тауыштан яуап бирергә рөхсәт итегеҙ. Һәр мәҡәлдән һуң һөйләшеү өсөн һорау бар. Әгәр беркем аҙағын әйтмәһә, күрһәтегеҙ һәм алға китегеҙ. Дөрөҫ йәки дөрөҫ түгел яуап юҡ.

Бергә ҙур хәрефле һүҙҙәр таптырыу

Ҙур хәрефле Һүҙҙәр таптырыу уйынын экранға проекторлап, төркөм менән һүҙҙәр эҙләгеҙ, йәки өҫтәл артында үҙ аллы эшләргә яратҡан кешеләр өсөн баҫтырып таратығыҙ. Һүҙҙәр бары тик буйға һәм туғанға ғына урынлаша.

Еңел хәрәкәт

Ултырып эшләнгән һуҙылыу, йомшаҡ туп йәки шар тапшырыу, таныш музыка аҫтында стулда бейеү. Һәр хәрәкәтте һүҙ менән генә һүрәтләмәй, күрһәтегеҙ.

Өҫтәлдә һортлау һәм пар табыу

Өс-дүрт кешелек кесе өҫтәлдәр бергә картинкаларҙы, матә өлгөләрен йәки ашханә әйберҙәрен һортлай ала. Экранда Һүрәт парҙары уйынын картинкалар күренеп торғанда уйнарға була, бер кеше тап баҫа, ә өҫтәл һәр картина тураһында һөйләшә.

Уйындарҙы ҙур экранда нисек ҡулланырға?

Беҙҙең уйындар веб-браузерҙа эшләй, шуға күрә телевизорҙа йәки проекторҙа бер нәмә лә индермәй ҡулланырға мөмкин.

1. Уйынды ноутбукта йәки планшетта асығыҙ, уны экранға кабель йәки күрһәтеү аша тоташтырығыҙ.
2. Браузерҙы тулы экранға ҡуйығыҙ, тауышты ҡулай кимәлгә көйләгеҙ.
3. Бер алып барыусы тап баҫһын, ә төркөм вариантты үҙе әйтһен. Йә булмаһа планшетты тәғәрәш теләгән кешегә бирегеҙ.
4. Төркөм әҙер булғанда туҡтағыҙ. Уйындарҙа таймер, иҫәп йәки мәжбүри тамамлау юҡ.

Һүрәтле бинго, Мәҡәлде тамамлау, Һүрәт парҙары һәм Һөйләшеү карточкалары төркөмдәргә иң яҡшы тура килә. Бөтә вариантты беҙҙең уйындар биттәре аша ҡарағыҙ.

Бер эште төрлө мөмкинлекле кешеләр өсөн нисек көйләргә?

Һәр эштә ҡушылырға кәмендә өс юл планлаштырығыҙ.

Һуңғы этаптағы кешеләр өсөн NHS әйтеүенсә, эштәр гәҙәттә ябайыраҡ булырға һәм сенсорҙарға — музыкаға, ҡулға тейгән әйберҙәргә, ҡул массажына — күберәк иғтибар бирергә тейеш. Уларға төркөмдән тыш йәки һуң, бер-бер менән булған мәл яҡшыраҡ тура килергә мөмкин. Ҡарағыҙ: һуңғы этап эштәре.

Алып барыусылар төркөм ваҡытында нисек һөйләшергә тейеш?

• Һәр тапҡыр үҙегеҙҙе таныштырығыҙ һәм һәр кешенең яратҡан исемен ҡулланығыҙ.
• Яйлап һөйләгеҙ, бер ваҡытта бер аҙым бирегеҙ, әйткәнсе күрһәтегеҙ.
• Асыҡ саҡырыуҙар («Һөйләп бир…») йәки ябай һайлауҙар бирегеҙ, викторина һорауҙары («Иҫеңдә буламы…?») түгел.
• Төҙәтмәгеҙ. Һәр өлөшкә рәхмәт әйтегеҙ.

Был тураһында күберәк беҙҙең аралашыу кәңәштәрендә бар.

Яҡшы тамамлау һәм кешеләргә китергә рөхсәт итеү

Туҡтау — яҡшы һөҙөмтә. Кешенең арыуын, тыныс тормауын йәки борсолоуын күрһәгеҙ, ярҙамсы урынлашҡан башҡа урынға барырға йәки тыныс урындыҡҡа ултырырға тәҡдим итһен. Йырлау ваҡытында йоҡлап киткән кеше, бәлки, йәй генә рәхәтләнеп ултыра.

Һәр төркөмде бер үк рәүешле тамамлағыҙ: таныш йыр йәки ябай рәхмәт менән, шулай итеп аҙаҡ тыныс һәм көтөлгән булып тоя. Һуңынан яҙып ҡуйығыҙ: нимә эшләне, кем нимә яратты. Ошондай яҙмалар киләһе осрашыуҙы яҡшыраҡ итә.