Qaratsap peqqissusia

Dementia pinaveersaarsinnaava? Misissueqqissaarnerup erseqqinnera

Nutarterneqarpoq Atuarnissaanut minutsit 38Golden Momentsip suleqatigiivinit · Qanoq allattarnersugut

Akissut naatsoq

Kiasoq dementia pinaveersinnaannginneranik kissaateqarsinnaanngilaq. 2024-mi Lancet-ip nalilersuinera missingersorpa nunarsuarmioqataanermi dementia piginnaasat affaanik missaanni 14-t navianartorsiortitsinermik allanngortinneqarsinnaasunik atassuteqartut, soorlu aap qaangannerulerneq, tusilaarneq ajortoq aammalu inuunermi sammisaannginneq. Misissueqqissaarnerit takussutissiatut oqaatigaat isummernermi misileraanermi annikinnerpaamik sunniuteqartoqarsimanera, dementia piginnaasat ikinnerulersimanerat uppernarsaanngikkaluarlugu. Amerlasuut tamarmik „ajunngitsumik“ inuussutigisartakkatik nalinginnaasumik dementiamik naapertuuteqartarput, tamannalu kiasup ajortullinngilaa.

  • 2024-mi Lancet-ip nalilersuinera nunarsuarmioqataanermi dementia piginnaasat 45 procentit missaanni 14-t navianartorsiortitsinermik allanngortinneqarsinnaasunik atassuteqarput missingersorai. Tamanna nunarsuarmioqataanermi missingersuutiuvoq, inummut ataasiakkaamullu kissaataqanngilaq.
  • Navianartorsiortitsineq annikilliartillugu isumaqarpoq nunarsuarmioqataanermi navianartorsinnaaneq annikilliartinneqarnissaa. Inummut ataasiakkaamut dementia pinaveersaarsinnaanera isumaqanngilaq.
  • Misissueqqissaarnerit annertuut, soorlu FINGER, US POINTER aamma SPRINT MIND, isummernermi misileraanermi imaluunniit isummernermi ajornartorsiutit annikitsunik sunniuteqarsimanerannik ersersippaat, kisianni kiasoq inuunermi allannguinikkut dementia pinaveersaarsinnaasoq uppernarsaanngilaq.
  • Utoqqalinermi Alzheimerip navianartorsiortitsinera annersaanngitsoq nalinginnaasumik ilisimaneqareersuuvoq, tamannalu allanngortinneqarsinnaanngilaq. Amerlasuut inuuneq ajunngitsoq ingerlanereersaraluaraat dementiamik naapertuuteqartarput.
  • Nalinginnaasumik misissorneqartartut, soorlu aap qaangannerulerneq nakorsaatigineq, tusilartitsisutinik atuisinneq aammalu inuunermi sammisarneq, nakorsamullu oqaloqatigiiffigisariaqakkatut siunnersuutinneqarput, inuuneqataanermulli iluaqutaasarput.
Quppernermi matumani (immikkoortut 11)
  1. Dementia pinaveersaarsinnaava?
  2. 2024-mi Lancet-ip nalilersuinera suunik nassaarpa?
  3. „Navianartorsiortitsineq annikilliartitsineq“ „pinaveersaartitaanillu“ qanoq assigiinngillat?
  4. Misissueqqissaarnerit annertuut suunik nassaarpaat?
  5. Qanoq aallartinnera pingaaruteqarpa?
  6. Dementia navianartorsinnaanera tamanut assigiiuk?
  7. Misissueqqissaarnerni taakkunani killilersuutegarnerit suut uppersinnaasut?
  8. Immaqa tamarmik „ajunngitsumik“ iliuuseqarsimassagaluarpataluunniit, sooq suli dementiaqalersimappat?
  9. Nakorsaq suna oqaloqatigissallugu siunnersuutigisinnaavara?
  10. Nakorsaq oqaloqatiguk
  11. Golden Moments-ip atorneqarsinnaanera

Dementiamik naapertuulliorfigisatit isumaginninnerni imaluunniit angajoqqaavit dementiamik naapertuulluni takusimagukku, immaqa eqqarsaatigisimassavat tamanna unitsinneqarsinnaasimassappat, aammalu illit nammineq unitsinneqarsinnaanerit. Qupperneq una misissueqqissaarnerit uppernarsatigut suut oqaatigisartakkai oqaluuserisaani nassuiaapput. Naqinnera imaanngilaq: kiasoq dementia pinaveersinnaannginneranik kissaateqarsinnaanngilaq, kisianni misissueqqissaarnerit takutippaat navianartorsiortitsinerit arlaannik annikilliartinneqarsinnaasut, nunarsuarmioqataanermilu annikilliartikkat amerlasuut dementiaannginnissaat imaluunniit kingusinnerusukkut dementiaqalernissaat.

Tamanna oqaluttuarisaanermik nalinginnaasumik paasissutissiivoq, nakorsamillu siunnersuutaanngilaq. Inussiarnersumik nakorsaanik suliaqarnissamut nassuiaatit atuaqqilaaruk nakorsallu tamanut nammineq peqqissutsimut tunngatillugu oqaloqatigissavat.

Dementia pinaveersaarsinnaava?

Inummut ataasiakkaamut dementia pinaveersinnaalluni uppernarsarneqarsimanngilaq. National Institute on Aging (NIA) oqarpoq, soqanngilaq Alzheimeri pinaveersinnaalluni uppernarsarneqarsimasoq, misissueqqissaartulli periutsit neriuuteqartut nassaarisimavaat aammalu suna sunniutissinnaasoq sunalu sunniutissinnaanngitsoq ilisimasaqarfigilersimavaat.

Misissueqqissaarnerit taku­si­simavaat peqqissutsimut ingerlatsinermi atugarissaarnernilu pisariaqartitsinerit arlaannik dementia navianartorsinnaanermik annertunerusumik atassuteqartut. Navianartorsiortitsinerit taakkua nunarsuarmioqataanermi annikinneruppata, amerlasuut dementiaannginnissaat imaluunniit kingusinnerusukkut dementiaqalernissaat. Tamanna kissaataanit allaanerujussuuvoq.

Neriorsuutaasinnaasoq: 2024-mi Lancet-ip nalilersuinera nalunaaruteqarpoq nunani arlaanni assigiinngitsorpassuarni, US-imi UK-milu, utoqqaanerusuni dementiaqartartut amerlassusaannik appariartorsiorneqarsimasoq. Allakkat isumaqarput tamanna ilaa ilimmarfiit pitsanngorsaanerannik, peqqinnissamut isumaginninnerup pitsaaneruneranik aammalu inooqatigiinni taamani tamakkuunani aap illuanut ajoqutaannarnerup annikinneruneranik pissuteqarsimasoq, University College London-ip nalunaarusiaani allassimavoq.

2024-mi Lancet-ip nalilersuinera suunik nassaarpa?

Dementia pinaveersaarnissaanik, вмешательствonik isumaginninnernillu Lancet-ip nalilersuinera 27-it dementia pillugu misissueqqissaartunit ukiumik arlaannaanni paasissutissat misissoqqissaarataannik pilersineqarpoq. 2024-mi nalunaarusiami 14-it navianartorsiortitsinerit allanngortinneqarsinnaasut erseqqissaatigai, taakkulu ataatsimoortillugit nunarsuarmioqataanermi dementia piginnaasat affaanik missaanni (45 procentit missaanni) pilersitsisinnaasut missingersorpai. Allakkap oqaasiatigut, taakkua piginnaasat teoriatigut pinaveersaassallugit imaluunniit kingusinnerusortissinnaallugit navianartorsiortitsinerit peerneqarsimagunneeruppata (2024-mi Lancet-ip nalilersuinera).

14-it navianartorsiortitsinerit, uppernarsaatit sakkortunerusut inooqatigiinni killilersugaapput:

  • Inuusuttuaraa: ilimmarfiit sivikinnerusut.
  • Inuusuttoqatigiinni akunnattuuni (ukiut 40-init 65-mut missaannik): tusilaarneq, LDL („ajor“) kolesteroli qaffattornerujussuaq, nikalloqataaneq, niaqumut ajoquseq, sammisaannginneq, diabetes, pujoralaartitsineq, aap qaangannerulerneq, timikkut uminngorsuaqineq aammalu imigassamik imerajuttornerujussuaq.
  • Inuusuttoqatigiinni kingulliunerusuni: kisimiilluni inuunerup misigissuseq, silaannaq mingutsitsineq aammalu isigilaarneq nakorsaatigineqartartoq.

2024-mi nutaat marluk ilanngunneqarput LDL kolesteroli qaffattornerujussuaq aammalu isigilaarneq nakorsaatigineqartartoq. Navianartorsiortitsinerit piginnaasanut amerlanernut atassuteqarnerusut tusilaarneq LDL kolesterollu qaffattornerujussuaq (tamarmik 7 procentit missaannik), kingornatigut ilimmarfiit sivikinnerusut kisimiilluni inuunerullu misigissuseq (tamarmik 5 procentit missaannik).

Navianartorsiortitsinerit pillugit ilitsersuutitsinni 14-it tamarmik paasissutissanik nalunaaquttanik allassimapput, misissueqqissaarnerillu suut atassuteqartut saqqummiullugit kiisalu qanoq iliussaqqissaanersoq.

45 procentit suunngikkai

Kisitsisit taakku paasisariaqarluinnarnerpaat, tassa erseqqissaatigissallugu iluaqutaavoq:

  • Tamanna nunarsuarmioqataanermi missingersuutiuvoq. Nunarsuarmi dementia piginnaasat pillugit nassuiaavoq, illit imaluunniit angajoqqaavit navianartorsinnaanera pillugu allaaanngilaq.
  • Pissutaasumik atassuteqarsimanera isumaqarpoq. Allakkat oqaatigaat navianartorsiortitsinerit uppernarsaatinik isumaqarluartunik peqartut kisimik ilanngussimasut, kisianni atassuteqaatit arlaannik ilaannikkut kisimik pissutaasinnaasut. Assersuutigalugu, inooriaatsimi nikalloqataaneq dementia aallartinnerata nalunaaqutaa ilaanneqarsinnaavoq, pissutaannginnani.
  • Inummut ataasiakkaamut kissaataqanngilaq. UCL-ip nassuiaatini erseqqippoq navianartorsinnaaneq annikilliartitsineq nunarsuarmioqataanermi innuttaasunut atuuttartoq, inummut ataasiakkaamullu dementia pinaveersaassalluni kissaataqanngitsoq.
  • Affaata affaata navianartorsiortitsinerit taakku nassuiaanngilai. Utoqqalinermi, kinguaassutsikkut kiisalu pissutsit ilisimatusartunit suli paasinneqarsimanngitsut sinnerupput.

Navianartorsiortitsineq annikilliartitsineq isumaqarpoq navianartorsinnaaneq annikilliartinneqartartoq. Inunnik amerlasuunik aamik qaangannerulernermik annikilliartinneqartunik immikkoortumi ukiorpassuarni kingusinnerusukkut allat amerlanernit dementiaqalernissaasa annikinnerussaaq. Immikkoortortami inut arlaannik ilaanneqarlutik suli dementiaqalersinnaapput.

Pinaveersaartitsineq isumaqarpoq suna tamaat unitsinneqarnissaa. Dementiamut atatillugu, misissueqqissaarnerit ullumikkut inummut kissaateqarsinnaanngilaat.

Misissueqqissaartut aamma kingusinnerusortitsinermik oqallittarput. Lancet-ip nalilersuinera erseqqippaa navianartorsiortitsineq annikilliartinneqartillugu dementia aallartiffia kingusinnerusortinneqarsinnaavoq aammalu peqqissutsimut ajornartorsiutinik inooriaatsip sivisussusaa annikilliartinneqarsinnaavoq. Ukiunik arlaannarnik kisimilluunniit kingusinnerusortitsineq inummut ilaquttanullu pingaaruteqarluinnarpoq.

Quppernermi uani „navianartorsinnaaneq annikilliartitsineq“ aammalu „atassuteqarpoq“ deliberate atorparput. Tunisassiaq, immikkuualersuisoq imaluunniit pilersaarusiamik „Alzheimeri pinaveersaartitsisoq“ takugukku, mianersortariaqarpit. NIA siunnersuuppoq nakorsaq oqaloqatigissallugu pilluarnarsiortumillu imaluunniit nakorsaatit „Alzheimeri pinaveersaartitsisinnaasut“ misilerinnagit, tunisassiat taakku navianarsinnaasut, aningaasaqarnikkut atuuteqaratik imaluunniit tamarmik pineqarsinnaammata.

Misissueqqissaarnerit annertuut suunik nassaarpaat?

Misissueqqissaarnerit (inunnik piffissap ingerlanerani malinnaasut) atassuteqaatit takutisinnavaat. Misissueqqissaarnerit nallersuuteqaratik agguarneqartartut, inuit suliniummut imaluunniit sanilliussanut immikkoortunut naleqqussakkanik toqqarneqartarlutik, uppernarsaatinik sakkortunerusunik tunniussapput. Misissueqqissaarnerit ilisimaneqarluartut arlaannik nassaarisimasaat ukuupput.

FINGER (Finland)

FINGER-imi misissueqqissaarnerup 1.260-it inuppassuit ukioqalersimasut 60-init 77-inut, dementiamik navianartorsiortitsinerit annertunerusut peqartillugit, peqataatinneqarput. Affaannik ukiumik marlunnik nerisassarsiornerup siunnersuutaanik, timikkut sammisaanermik, qarasaasiakkut isummermik sungiusaanermik aammalu uummaatsup aap illuanullu peqqissutsimut nakkutiginninnermik attaveqarlutik pilersaarusiaqalerput; affaalli peqqissutsimut tamanut tunngasunik siunnersuuteqartinneqarput. Immikkoortoq pilersaarusiaqarluni isummernermi misileraanerni annikinnerpaamik pitsaanerusumik angusaqartarsimavoq, annikitsuullunilu statistikkikkut ilisarnaateqarluni (FINGER-imi misissueqqissaarneq The Lancet-imi). Misissueqqissaarnerup misileraatit inerneri uuttorpai, dementia nalunaaqutigineqarneraunngitsoq.

US POINTER (USA)

US POINTER-imi 2.111-it inuppassuit ukioqalersimasut 60-init 79-inut sammisaanngitsut, nerisassarsiornerat ajunnginnerunngitsoq aammalu navianartorsiortitsinerit allat peqarlutik peqataatinneqarput. Immikkoortut tamarmik timikkut isummermikkullu sammisaanermut kajumissaarneqarsimapput, pitsanngorsaanermik nerisassiornermut, inunnullu attaveqarnermut aammalu uummaatsup peqqissutsimut nakkutiginninnermullu kajumissaarneqarlutik. Immikkoortoq ataaseq pilersaarusiamik tullersortitaqarluni aaqqissuussaqarluni kajumissaarneqartoq, alla nammineq aqutsisoq. Ukiunik marlunnik isummernermi misileraatit inerneri immikkoortuni marlunnilu pitsanngorsimapput, annikinnerusumik pilersaarusiamik tullersortitaqartumi (US POINTER-imi misissueqqissaarneq JAMA-mi). Allakkat oqaatigaat malinnaanermik suli pisariaqartoq assigiinngissuteqarpat ulluinnarni inooriaatsimut sunniuteqartoqarsimanersoq nalilersorniarlugu. Immikkoortoq „soqanngilaq“ pegaanngimmat, misissueqqissaarneq oqaatsissinnaanngilaq pilersaarusiat tamarmik allannguinermik sanilliukkaanni qanoq sunniuteqartiginerannik.

SPRINT MIND (aap qaangannerulerneq)

SPRINT MIND-imi 9.361-it USA-mi inuppassuit ukioqalersimasut 50-Init annerusullutik aamik qaangannerulertoqarlutik misissorneqarsimapput. Aammik annikinnerusumik angusaqartitsinissamik (qulaani kisitsit 120-it ataanerat) imaluunniit nalinginnaasumik angusaqartitsinissamut (140-it ataanerat) immikkoortinneqarput. Angusaqartitsineq annikinnerusumik isummernermi ajornartorsiutit annikitsut pingaaruteqartumik annikilliartorai, taakkua dementia sioqqullugu erniinnarnerannik naliginnaasut. Dementia ilimanarneranik pissuteqarlutik, annikinnerusumik angusaqartitsinermi piginnaasat ikinnerupput, kisianni assigiinngissuteqarnera statistikkikkut ilisarnaateqanngilaq. Misissueqqissaarneq pionerpaamik unitsinneqarpoq dementiamillu piginnaasat naatsorsuutigineqarnit ikinnerullutik, taamaattumillu aperaanut akissuteqarniarluni mikisuunarpoq (SPRINT MIND JAMA-mi).

Nalilersuinernit paaserisat

2021-mi Cochrane-ip nalilersuinera misissueqqissaarnerit qulingiluat amerlasuunik navianartorsiortitsinik ataatsimoortillugit suliassaqarfinnik katersuuppai, inunnik 18.000-init amerlanerusunik. Isummernermi misileraanermi annikinnerpaamik iluaqutaasoq nassaarpaa, kisianni dementiaqalersimasut amerlassusaanik ersarinnerusumik assigiinngissuteqarani misissueqqissaarnerni marlunni uuttorneqartuni (Cochrane-ip nalilersuinera amerlasuunik aaqqissuussaqarluni вмешательствonik).

2017-mi National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine-ip nalilersuinera, NIA-mit nassuiaatinneqarpoq, „neriuuteqarluni kisianni erseqqinneqarsimanngitsoq“ uppernarsaatinik periutsit pingasut pillugit nassaarpoq: aap qaangannerulerneq aqutsineq, timikkut sammisaanermik amerliartortitsineq aammalu isummermik sungiusarneq.

Qanoq aallartinnera pingaaruteqarpa?

Lancet-ip nalilersuinera siunnersuuppoq navianartorsiortitsinerit sinnerlugu annikilliartinneqartassasut aammalu sivisuumik annikitsuinnassasut: „sinnerlugu, pitsaaneruvoq“ kiisalu „sivisuumik, pitsaaneruvoq“. Aammalu oqarpoq navianartorsinnaaneq annikilliartitsineq pionerujussuanngitsoq kingusinnerujussuullunilluunniit. Uppernarsaatinit amerlanerit inooriaatsimut akunnattuumut, ukiut 40-init 65-inut missaannik, tunngapput, kisianni navianartorsiortitsinerit arlaannik, soorlu isigilaarneq kisimiilluni inuunerullu misigissuseq, inooriaatsimi kingulliunerusuni navianartorsiortitsinerupput, tassanilu iliuuseqarnissamut atorsinnaasut.

Nalunaarusiaq erseqqippaa navianartorsiortitsinermut sivisuumik attaveqartitsinermi sunniuteqarnerulersartoq uppernarsaatigineqarluartoq. Assersuutigalugu, diabetes inooriaatsimi akunnattuumi aallartissimasoq kingusinnerusukkut aallartinneqartumut sanilliullugu pingaaruteqarnerujussoq.

Dementia navianartorsinnaanera tamanut assigiiuk?

Naamik. Nalilersuinermi paasineqarpoq nunani aningaasaqarnikkut atanninnerusuni inuiaqatigiinni, inuiannit killeqarfinnit assigiinngitsuni aammalu aningaasaqarnikkut annikinnerusumik pigisaqartut taakku navianartorsiortitsinerit amerlanernik atugarilersarpaat, taamaattumik dementia nalinginnaasumik ukiuni inuttunerusuni aallaartarpoq. Navianartorsiortitsinerit amerlasuut nammineq toqqaanngikkat pissusissamisoornikkut atassuteqarput, soorlu meeqqat atuarfianni ilinniartitaaneq qanoq ittoq, silaannaq sumi najugaqartarnermi qanoq ittoq, aammalu nerisassaqartinneq ajornannginnerpa ilaanilluunniit.

Taamaattumik nalilersuinermi siunnersuutit inuiaqatigiit aalajangiisuinut tamanut taatinneqarlutik tunngapput: meeqqat tamarmik ilimmarfiit ajunngitsut, silaannaq mingutsitsoqartinneq, pujoralaartitsinermut annikilliartitsineq, tunisassianillu nerisassianillu neriniartarfinni pujuussusoq soraarnarlu annikilliartinneq, aammalu tusilartitsisunik pisariaqartitsisut tamarmik tunisassiorneqartarnissaat. Inummut ataasiakkaamut iliuuseqarnissamut pingaaruteqarpoq, kisianni inuit inuuffiisallu pingaaruteqarput. Tamanna aamma kiasumik nalunaaqutsinnermi pasitsaassaannginnerup pissutaat ilaavoq.

Misissueqqissaarnerni taakkunani killilersuutegarnerit suut uppersinnaasut?

  • Dementia ukiunilu qularnanngitsumik pilersarpoq, kisianni misissueqqissaarnerit amerlanerit ukiumut marlunnit tallimanut sivisussuseqarput. Dementia nammineq uuttorniarlugu, misileraatit inernerinngorlugit, misissueqqissaarnerit sivisuujunerusunik annertunerusunillu pisariaqartinneqartarput.
  • Misissueqqissaarnerit amerlanerit isummernermi misileraatinik uuttuisarput. Misileraanermi annikinnerpaamik pitsanngorsaanermik dementiaqalernissaat ikinnerussasut imaluunniit ulluinnarni inooriaaseq ajornannginnerussasoq isumaqanngilaq.
  • Kajumissutsimik peqataasut nalinginnaasumik peqqissutsimut pitsaanerusumik ilisimasaqarluarnerusunillu amerlasuunniittarput. Lancet-ip nalilersuinera erseqqippaa uppernarsaatit amerlanerit suli nunanit assigiinngitsut aningaasaqarnikkut atanninnerusunit pisut, aammalu inuiat killeqarfiit assigiinngitsut ilaatinneqarajuttartut.
  • Atassuteqaatit arlaannik marruullutik ingerlasarput. Sammisaannginneruneq imaluunniit inunnullu attaveqannginneruneq dementia aallartinnerata kingunerisinnaavaa, pissutaassinnaalluni.
  • Nerisassarsiornermi misissueqqissaarnerit ullumikkut neriuutaarnerput. Ukiunik pingasunik sivisussuseqartumik MIND-imi nerisassiornermik misissuinermi isummernermi misileraanermi sanilliussaq sanilliullugu allannguut annikinnerpaamik paasisaqaannartoq takuneqarsimanngilaq. Nerisassarsiornermik ilitsersuut takuuk.
  • Isummermik pinngortartitsinermut spilit dementia pinaveersinnaallutik uppernarsarneqarsimanngillat. Isummermik spilit dementia pillugit ilitsersuut takuuk.
  • Iisinermik inunnut uppernarsaatit annikitsuinnaapput, aammalu utoqqaanerusunut navianarsinnaalluni. Iisinermik ilitsersuut takuuk.

Immaqa tamarmik „ajunngitsumik“ iliuuseqarsimassagaluarpataluunniit, sooq suli dementiaqalersimappat?

Dementia toqqaanerup kingunerinngimmagu. NIA oqarpoq utoqqalinermi Alzheimerimut navianartorsiortitsisoq annersaanngitsoq nalinginnaasumik ilisimaneqareersuuvoq, tamannalu kiasoq allanngortissinnaanngilaa. Kinguaassutsit aamma sunniuteqqarput. Ilisimatusartullu suli amerlasuunni Alzheimerip qanoq pilersinneqartarneranik paasisimanngilaat. 14-it navianartorsiortitsinerit tamarmik peerneqarsimassagaluarpataluunniit, Lancet-ip nalilersuinera nammineq nassuiaatinera affaat affaannik amerlanerit nassuiaatinneqarsimanngitsut ersersippai.

Taamaattumik, asannittutit timimik sammisarsimalluni, ajunngitsumik nerisarsimalluni, pujoralaartissimanngitsorlu suli dementiamik naapertuulluni isumaginnittarukku, taassuma imaluunniit illit ajortuliorneranik pissuteqanngilaq. Illit nammineq dementiamik naapertuulliorfigineqarsimaguit, illit pisuussutigissanngilat. Eqquaaneq ilaquttani nalinginnaavoq, kisianni pisuussuteqanngilaq. Massakkut pingaarnersaavoq nuannaarnermik, ataqatigiinnermik ullullu ajunngitsunik, sammisanermut siunnersuutit aammalu paarsuinerup isumaginninnerup ilitsersuutaasoralugu aallartiffiusinnaavatit.

Nakorsaq suna oqaloqatigissallugu siunnersuutigisinnaavara?

Uku sungiusaatit nalinginnaasumik misissorneqartartuupput. Nakorsaq takornariarlugu oqaloqatigineqartariaqarput, amerlanerit taakku uummaatsup peqqissutsianut, misigissutsimut aammalu nammineq namminneq suliniuteqarsinnaanermut iluaqutaammata, dementiamut qanoq sunniuteqassappat apeqqutaatinnagu.

  1. Aap qaangannerulerneq. Kisitsisitit qanoq ittuunerannik aammalu suna angusaqartitsineq illit naleqqiullugu pitsaanersoq aperiuk. Lancet-ip nalilersuinera siunnersuuppoq ukiut 40-it missaanniit qulaani kisitsit 130-it ataanerat angorusullugit, kisianni utoqqaanerusumut angusaqartitsineq naleqquttoq peqqissutsimut tamanut tunngavoq.
  2. Tusilaarneq. Tusilaanermik misissuinermik qinusinnaavutit, tusilartitsisutillu iluaqutissappat apeqqullugu. Tusilaarneq pillugu ilitsersuutitsinni misissueqqissaarnerit nassuiaapput.
  3. Isigilaarneq. Isinnik misissuisarniarlutit aammalu ajornartorsiutit, soorlu isit puttakkilersimanerat, nakorsaatigineqarsinnaanersut aperiuk.
  4. Kolesteroli. LDL kolesterolitit misissorneqartassappat apeqqullugu, sunaluunniit allanngortinneqartariaqarpa.
  5. Aammut sukkeri. Diabeteseruguit, qanoq isumannaatsumik aqutsisarneranik aperiuk.
  6. Misigissutsit. Nikalloqataaneq nalinginnaavoq nakorsaatigineqarsinnaavoq. Nakorsat nalunaarfigiuk sapaatip-akunnerit arlaannarnik marlunnit amerlanerusunik nikallungasimanerit soqutigisatilluunniit soqutiginninngilersimallugit.
  7. Pujoralaartitsineq imigassallu. Pujoralaartitsinermut unitsitsinermut ikiortinneqarsinnaaneranik imigassallu imerneqartassanik ammasunik aperiuk.
  8. Nammineerluni sammisarneq. Sammisaanermik qanoq ittumik illit isumannaatsumik sammisarsinnaanerlutit aperiuk. Sammisaanermik ilitsersuutitsinni siunnersuutinik imaqarpoq.
  9. Niaqoq illersorneqarnissaat. Cycleqatinni unammillernermilu niaqumik illersuisoq atorsinnaavat, nakkartaatinermullu pinaveersaartitsinermik aperiuk.
  10. Ataqatigiinneq. Inunnut allat attaveqartarnerit inuuneqataanermi peqqissutsimut ilaapput. Inunnut attaveqarneq pillugit ilitsersuut, kiisalu sinnattorneq takuuk.

Nakorsaatit, nerisassat, immikkuualersuisut, iisinermik imaluunniit sammisaanermik allanngortinnissat sioqqullugu nakorsat oqaloqatigissavat, ingammik uummatimut nappaatillit, diabeteseruit, nakkartitsisimasarusunnikkuit imaluunniit dementiamik naapertuulliorfigineqaruit.

Nakorsaq oqaloqatiguk

Eqqaamaneq isummernerlu allanngoriartornerannik illit nammineq imaluunniit allamik isumalioqaatissaguit, qaaqqusillutik pingaaruteqarpoq. NIA erseqqippaa eqqaamasinnaajunnaarnerit pissutinik allanut pisinnaasut, soorlu nakorsaatip kingunerisaanik, qalipaatsoqaatinut ajornartorsiutinik, nikalloqataanermik imaluunniit B12-vitaminimik amigaateqarnermik, taakkualu ilaat pissutaat nakorsaatigineqareerpagu naammassinnaasut. Nalunaaqutit pillugit ilitsersuutitsinni maluginiartassat nassuiaavai.

Paasissutissat tassanngaannaq pingaaruteqartut: Tassanngaannaq paarlaasseqarneq, sengummik ataatsimik nukingajalerneq imaluunniit misigissusaannginneq, oqaluttarnerlu ajornartorsiuteqarnera imaluunniit niaqumi annerusumik aqqusineq infarktimik imaluunniit ajornartorsiutinik allanilluunniit tamanut piaartumik paasisaqaapput. 112-imut qaaqquigit.

Golden Moments-ip atorneqarsinnaanera

Golden Moments простыми ataqatigiinnermik ingerlatsinermik pilersitsivoq, soorlu oqaloqatigiinnermi kortit, assinik bingo aammalu eqqissillisaarnermik anersaartuumik unitsitsineq. Taamaatillugit nuannaarniarnissamut ataqatigiinnermullu aammalu едиnermititsineqannullu. Nakorsaatinngillat, dementiallu pinaveersaanngilaat imaluunniit annikilliartissanngilaat.

Apeqqutit nalinginnaasut

Dementia pinaveersaarsinnaava?

Inummut ataasiakkaamut dementia pinaveersinnaalluni uppernarsarneqarsimanngilaq. Misissueqqissaarnerit isumaqarput navianartorsiortitsinerit arlaannik annikilliartinnikkut, soorlu aap qaangannerulerneq, tusilaarneq nakorsaatigineqartartoq aammalu pujoralaartitsineq, nunarsuarmioqataanermi dementia navianartorsiortinneqarsinnaavoq imaluunniit kingusinnerusukkut aallartisarpoq. Tamanna navianartorsinnaanermi naatsorsuutiuvoq, kissaataqanngilaq.

Lancet-ip nalilersuinermi 45 procentit suunera?

2024-mi Lancet-ip nalilersuinera nunarsuarmioqataanermi dementia piginnaasat 45 procentit missaanni 14-t navianartorsiortitsinermik, teoriatigut allanngortinneqarsinnaasunik, atassuteqarput missingersorai. Missingersuut isumaqarpoq taakkua navianartorsiortitsinerit dementia pilersitsisinnaasut, allallu oqaatigaat atassuteqaatit ilaat kisimik pissutaasinnaasut. Tamanna nunarsuarmioqataanermi innuttaasut pillugit nassuiaavoq, inummut ataasiakkaamullu navianartorsinnaaneq oqaatigisaanngilaa.

Angajoraara inuuneq ajunngitsoq peereersimassagaluarpa, sooq dementiaalerpa?

Utoqqalinermi, kinguaassutsikkullu aammalu amerlasuunik kontrolliissinnaanngisatsinnik dementia pilersinneqarajuttarpoq. Lancet-ip nalilersuinera allagaqaat nunarsuarmioqataanermi navianartorsinnaaneq annikilliartinneqarnissaa inummut ataasiakkaamut dementia pinaveersaassalluni kissaataqannginnera erseqqippoq. Nalunaaqutsinneq ajortuliornerup nalunaaqutaanngilaq.

65-inik ukiulinnerusukkut dementia navianartorsinnaanera annikilliartinneqarsinnaanerpa kingusinnerujussuua?

Lancet-ip nalilersuinera oqaatigaa navianartorsinnaaneq annikilliartitsineq pionerujussuanngitsoq kingusinnerujussuullunilluunniit, misissueqqissaarnerit amerlasuut ukiuinulli akunnattuunut tunngassuteqartut. Tusilaarneq isigilaarnerlu ajornartorsiutit nakorsaatigineq, sammisarneq aammalu inunnullu attaveqarneq ukiuinut kingulliunerusunut ilagisinnaasut misissorneqarsimapput. Nakorsat ilanngullugu qanoq ilinniassagavit oqaloqatigissavat.

Isummermik pinngortartitsinermik spilinilluunniit nerisassamilluunniit immikkuualersuisunik dementia pinaveersaarsinnaava?

Spili, nerisassaq, immikkuualersuisoq imaluunniit nerisassaq immikkuualuk dementia pinaveersinnaalluni uppernarsarneqarsimanngilaq. Ukiunik pingasunik sivisussuseqartumik MIND-imi nerisassaq assigiinngitsornegarnissaanik misissuinermi isummernermi misileraanermi allannguut annikinnerpaamik paasisaqaannartoq takunneqarsimanngilaq, misissueqqissaarnernilu spilit niuerutigineqartut misissueqqissaarnerni takuneqarsimasutulli sunniuteqartut uppernarsarneqarsimanngillat.

Najoqqutat

Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.

  1. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
  2. Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
  3. Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
  4. What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
  5. Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
  6. A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial · The Lancet (via PubMed)
  7. Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The US POINTER Randomized Clinical Trial · JAMA (via PubMed)
  8. Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)
  9. Multi-domain interventions for the prevention of dementia and cognitive decline · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)

Pinnguaammik eqqissinartumik piareerpisi?

Assit angisuut, sukkaniuttoqanngilaq, pointinik katersisoqanngilaq aammalu nalunaarsorfeqanngilaq. Browserinni ataatsimoorlusi pinnguaritsi.

Pinnguaatit uku nassakkit

Golden Momentsip iPhone-mut, iPad-imut Android-imullu appia akeqanngitsoq: assit angisuut qallersuutit, ilaquttat assingi atorlugit pinnguaatit aammalu assilissat Wi‑Fi-qaranilu atorneqarsinnaasut. Kontorqanngilaq, ussassaaruteqanngilaq, sukkaniuttoqanngilaq pointinilluunniit katersisoqanngilaq.