थोडक्यात उत्तर
डिमेन्शिया टाळण्याचे वचन कोणीही देऊ शकत नाही. 2024 च्या Lancet आयोगाने अंदाज केला की जगभरातील जवळपास निम्मी डिमेन्शियाची प्रकरणे 14 अशा धोक्याच्या घटकांशी जोडलेली आहेत जे कदाचित बदलता येतात, जसे की उच्च रक्तदाब, ऐकू कमी येणे आणि निष्क्रियता. चाचण्यांमध्ये विचार चाचण्यांवर लहान परिणाम दिसतात, डिमेन्शियाची प्रकरणे कमी होतात याचा पुरावा नाही. "सगळे योग्य" करणाऱ्या अनेकांनाही डिमेन्शिया होतो, आणि त्यात कोणाचाही दोष नसतो.
- 2024 च्या Lancet आयोगाने जगभरातील सुमारे 45% डिमेन्शिया प्रकरणांना 14 कदाचित बदलता येण्याजोग्या धोक्याच्या घटकांशी जोडले. हा लोकसंख्येचा अंदाज आहे, वैयक्तिक हमी नव्हे.
- धोका कमी करणे म्हणजे संपूर्ण लोकसंख्येत शक्यता कमी करणे. कोणतीही एक व्यक्ती डिमेन्शिया टाळू शकते असा त्याचा अर्थ नाही.
- FINGER, US POINTER आणि SPRINT MIND सारख्या मोठ्या चाचण्यांना विचार चाचण्यांवर किंवा सौम्य संज्ञानात्मक दुर्बलतेवर लहान फायदे आढळले, पण कोणत्याही चाचणीने जीवनशैली कार्यक्रम डिमेन्शिया टाळतो हे सिद्ध केले नाही.
- वय हा अल्झायमरचा सर्वात मोठा ज्ञात धोक्याचा घटक आहे, आणि तो बदलता येत नाही. निरोगी सवयी असलेल्या अनेकांनाही डिमेन्शिया होतो.
- सर्वात जास्त अभ्यासली गेलेली पावले, जसे की उच्च रक्तदाबावर उपचार, श्रवणयंत्र वापरणे आणि सक्रिय राहणे, डॉक्टरांशी चर्चा करण्यासारखी आहेत कारण ती इतर प्रकारे आरोग्यालाही मदत करतात.
या पानावर (11 विभाग)
- डिमेन्शिया टाळता येतो का?
- 2024 च्या Lancet आयोगाला काय आढळले?
- “धोका कमी करणे” आणि “प्रतिबंध” यात काय फरक आहे?
- मोठ्या चाचण्यांना काय आढळले?
- केव्हा सुरुवात करता यालाही महत्त्व आहे का?
- डिमेन्शियाचा धोका प्रत्येकासाठी सारखा असतो का?
- या संशोधनाच्या प्रामाणिक मर्यादा कोणत्या?
- कोणी सगळे “योग्य” केले असतानाही त्यांना डिमेन्शिया का झाला?
- डॉक्टरांशी कोणत्या पावलांवर चर्चा करता येईल?
- डॉक्टरांशी बोला
- Golden Moments चे स्थान
आपण डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीची काळजी घेत असाल, किंवा एखाद्या पालकाला त्याच्यासोबत जगताना पाहिले असेल, तर तो थांबवता आला असता का, आणि आपल्या बाबतीत तो घडण्यापासून आपण थांबवू शकतो का, असा विचार आपल्या मनात आला असेल. या पानावर संशोधन प्रत्यक्षात काय सांगते ते सोप्या भाषेत मांडले आहे. थोडक्यात उत्तर: डिमेन्शिया टाळण्याचे वचन कोणीही देऊ शकत नाही, पण संशोधन सुचवते की काही धोके कमी करता येतात, आणि ते संपूर्ण लोकसंख्येत कमी केल्याने कमी लोकांना डिमेन्शिया होऊ शकतो किंवा तो उशिरा होऊ शकतो.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नव्हे. कृपया आमचे वैद्यकीय अस्वीकरण वाचा आणि आपल्या स्वतःच्या आरोग्याबद्दल डॉक्टरांशी बोला.
डिमेन्शिया टाळता येतो का?
कोणत्याही एका व्यक्तीसाठी डिमेन्शिया टाळण्याचा सिद्ध झालेला मार्ग नाही. National Institute on Aging (NIA) म्हणते की अल्झायमर टाळण्यासाठी अद्याप काहीही सिद्ध झालेले नाही तरी संशोधकांना आशादायक पद्धती सापडल्या आहेत आणि काय चालू शकते व काय नाही हे ते शिकत आहेत.
संशोधन दाखवते ते असे की काही आरोग्य स्थिती आणि सवयी डिमेन्शियाच्या जास्त शक्यतेशी जोडलेल्या आहेत. संपूर्ण लोकसंख्येत ते धोके कमी असतील, तर कमी लोकांना डिमेन्शिया होऊ शकतो, किंवा तो आयुष्यात उशिरा होऊ शकतो. ही हमीपेक्षा खूप वेगळी गोष्ट आहे.
एक आशादायक चिन्ह: 2024 च्या Lancet आयोगाने नोंदवले की अमेरिका आणि ब्रिटनसह काही उच्च-उत्पन्न देशांमध्ये डिमेन्शिया असलेल्या वृद्धांचे प्रमाण कमी झाले आहे. University College London ने दिलेल्या अहवालाच्या सारांशानुसार, लेखकांना वाटते की याचे कारण काही प्रमाणात चांगले शिक्षण, चांगली आरोग्यसेवा आणि आयुष्यभर रक्तवाहिन्यांचे कमी नुकसान हे असावे.
2024 च्या Lancet आयोगाला काय आढळले?
डिमेन्शियाचा प्रतिबंध, हस्तक्षेप आणि काळजी यावरील Lancet आयोग हा 27 डिमेन्शिया संशोधकांचा गट आहे, जो दर काही वर्षांनी पुराव्याचा आढावा घेतो. त्यांच्या 2024 च्या अहवालाने 14 धोक्याचे घटक नमूद केले जे कदाचित बदलता येतात, आणि अंदाज केला की ते एकत्रितपणे जगभरातील जवळपास निम्म्या (सुमारे 45%) डिमेन्शिया प्रकरणांशी जोडलेले आहेत. लेखकांच्या शब्दांत, हे धोके काढून टाकले तर ही प्रकरणे सैद्धांतिकदृष्ट्या टाळता किंवा लांबवता येतील (2024 चा Lancet आयोगाचा अहवाल).
14 घटक, पुरावा सर्वात मजबूत असलेल्या आयुष्याच्या टप्प्यानुसार गटवार:
- सुरुवातीचे आयुष्य: कमी शिक्षण.
- मध्यवय (साधारण वय 40 ते 65): ऐकू कमी येणे, उच्च LDL (“वाईट”) कोलेस्टेरॉल, नैराश्य, डोक्याला दुखापत, शारीरिक निष्क्रियता, मधुमेह, धूम्रपान, उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा आणि जास्त मद्यपान.
- उतारवय: सामाजिक एकाकीपणा, वायू प्रदूषण आणि उपचार न केलेली दृष्टी कमी होणे.
2024 मधील दोन सर्वात नवीन भर म्हणजे उच्च LDL कोलेस्टेरॉल आणि उपचार न केलेली दृष्टी कमी होणे. सर्वाधिक प्रकरणांशी जोडलेले घटक म्हणजे ऐकू कमी येणे आणि उच्च LDL कोलेस्टेरॉल (प्रत्येकी सुमारे 7%), त्यानंतर कमी शिक्षण आणि सामाजिक एकाकीपणा (प्रत्येकी सुमारे 5%).
आमचे धोक्याच्या घटकांचे मार्गदर्शक सर्व 14 घटक एका तक्त्यात देते, संशोधन काय जोडते आणि आपण काय करू शकता यासह.
45% या आकड्याचा अर्थ काय नाही
हा आकडा चुकीचा समजणे सोपे आहे, म्हणून नेमकेपणाने सांगणे उपयोगी आहे:
- हा लोकसंख्येचा अंदाज आहे. तो जगभरातील डिमेन्शिया प्रकरणांचे वर्णन करतो, आपली किंवा आपल्या पालकांची शक्यता नव्हे.
- तो कारण आणि परिणाम असे गृहीत धरतो. लेखक म्हणतात की त्यांनी फक्त खात्रीशीर पुरावा असलेले धोक्याचे घटक घेतले, पण काही दुवे फक्त अंशतः कारणात्मक असू शकतात. उदाहरणार्थ, उतारवयातील नैराश्य कधी कधी कारण नसून डिमेन्शियाचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते.
- तो एका व्यक्तीसाठी कोणतीही हमी देत नाही. UCL चा सारांश नोंदवतो की धोका कमी करणे लोकसंख्येच्या पातळीवर चालते आणि कोणतीही व्यक्ती डिमेन्शिया टाळेल याची हमी देत नाही.
- उरलेला अर्धा भाग या घटकांनी स्पष्ट होत नाही. वय, जनुके आणि शास्त्रज्ञांना अजून न समजलेली कारणे उरलेला भाग व्यापतात.
“धोका कमी करणे” आणि “प्रतिबंध” यात काय फरक आहे?
धोका कमी करणे म्हणजे शक्यता कमी करणे. लोकांच्या मोठ्या गटाने रक्तदाब कमी केला, तर अनेक वर्षांत त्यांच्यापैकी कमी लोकांना डिमेन्शिया होऊ शकतो. त्या गटातील काही व्यक्तींना तरीही तो होईल.
प्रतिबंध म्हणजे काही घडूच न देणे असे सुचवते. डिमेन्शियासाठी असे वचन आज संशोधन कोणालाही देऊ शकत नाही.
संशोधक उशीर होण्याबद्दल देखील बोलतात. Lancet आयोग नवा पुरावा नोंदवतो की धोका कमी केल्याने डिमेन्शिया सुरू होण्याची वेळ पुढे जाऊ शकते आणि व्यक्ती खराब आरोग्यासह जगण्याचा काळ कमी होऊ शकतो. काही वर्षांचा उशीरही व्यक्तीसाठी आणि तिच्या कुटुंबासाठी खूप महत्त्वाचा ठरू शकतो.
या साइटवर आम्ही “धोका कमी” आणि “जोडलेले” हे शब्द मुद्दाम वापरतो. “अल्झायमर टाळतो” असे वचन देणारे उत्पादन, पूरक किंवा कार्यक्रम दिसला, तर त्याकडे सावधपणे पाहा. NIA सल्ला देते की अल्झायमर टाळण्याचे वचन देणारी कोणतीही गोळी किंवा उपचार करून पाहण्यापूर्वी डॉक्टरांना विचारा, कारण अशी उत्पादने असुरक्षित, पैशांचा अपव्यय किंवा दोन्ही असू शकतात.
मोठ्या चाचण्यांना काय आढळले?
निरीक्षणात्मक अभ्यास (जे काळानुसार लोकांचे काय होते ते पाहतात) दुवे दाखवू शकतात. यादृच्छिक चाचण्या, ज्यात लोकांना योगायोगाने कार्यक्रमात किंवा तुलना गटात ठेवले जाते, ही अधिक मजबूत कसोटी आहे. सर्वात प्रसिद्ध चाचण्यांना काय आढळले ते इथे आहे.
FINGER (फिनलंड)
FINGER चाचणीत डिमेन्शियाचा जास्त धोका असलेल्या 60 ते 77 वयाच्या 1,260 प्रौढांची नोंदणी झाली. निम्म्यांना आहाराचा सल्ला, व्यायाम, संगणकावरील मेंदूचे व्यायाम आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्याची तपासणी यांचा दोन वर्षांचा कार्यक्रम मिळाला; उरलेल्या निम्म्यांना सर्वसाधारण आरोग्य सल्ला मिळाला. कार्यक्रम गटाने विचार चाचण्यांच्या एका संचात थोडी चांगली कामगिरी केली, जो लहान पण सांख्यिकीदृष्ट्या महत्त्वाचा फरक होता (The Lancet मधील FINGER चाचणी). चाचणीने चाचण्यांचे निकाल मोजले, डिमेन्शियाचे निदान नव्हे.
US POINTER (अमेरिका)
US POINTER मध्ये निष्क्रिय, कमी निरोगी आहार असलेल्या आणि इतर धोके असलेल्या 60 ते 79 वयाच्या 2,111 प्रौढांची नोंदणी झाली. दोन्ही गटांना शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या जास्त सक्रिय राहण्यासाठी, चांगले खाण्यासाठी, सामाजिक राहण्यासाठी आणि हृदयाच्या आरोग्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी प्रोत्साहन दिले गेले. एका गटाला मार्गदर्शकासह ठरवलेला कार्यक्रम मिळाला; दुसऱ्याने स्वतः स्वतःला मार्गदर्शन केले. दोन वर्षांत विचार चाचण्यांचे निकाल दोन्ही गटांमध्ये सुधारले, आणि ठरवलेल्या कार्यक्रमाच्या गटात थोडे जास्त (JAMA मधील US POINTER चाचणी). लेखक म्हणतात की हा फरक रोजच्या आयुष्यात महत्त्वाचा आहे का हे जाणून घेण्यासाठी आणखी पाठपुरावा लागेल. “काहीच न करणारा” गट नसल्यामुळे, काहीच बदल न करण्याच्या तुलनेत कोणत्याही कार्यक्रमाने किती मदत केली हे चाचणी सांगू शकत नाही.
SPRINT MIND (रक्तदाब)
SPRINT MIND ने उच्च रक्तदाब असलेल्या 50 आणि त्याहून जास्त वयाच्या 9,361 अमेरिकन प्रौढांचा अभ्यास केला. त्यांना कमी रक्तदाबाचे लक्ष्य (वरचा आकडा 120 पेक्षा कमी) किंवा नेहमीचे लक्ष्य (140 पेक्षा कमी) असे ठेवले गेले. कमी लक्ष्यामुळे सौम्य संज्ञानात्मक दुर्बलता (mild cognitive impairment), म्हणजे डिमेन्शियाच्या आधी येऊ शकणारा स्मरण आणि विचारांच्या समस्यांचा टप्पा, लक्षणीयरीत्या कमी झाली. संभाव्य डिमेन्शियाच्या बाबतीत, कमी लक्ष्य गटात प्रकरणे कमी होती, पण फरक सांख्यिकीदृष्ट्या महत्त्वाचा नव्हता. चाचणी लवकर थांबली आणि अपेक्षेपेक्षा कमी डिमेन्शिया प्रकरणे होती, त्यामुळे त्या प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी ती कदाचित खूप लहान असू शकते (JAMA मधील SPRINT MIND).
आढावे एकत्रितपणे काय सांगतात
2021 च्या Cochrane आढाव्याने अनेक धोके एकाच वेळी हाताळणाऱ्या कार्यक्रमांच्या नऊ मोठ्या चाचण्या एकत्र केल्या, ज्यात 18,000 पेक्षा जास्त लोक होते. त्यात विचार चाचण्यांवर लहान फायदा आढळला, पण ज्या दोन चाचण्यांनी तो मोजला त्यात किती लोकांना डिमेन्शिया झाला यात स्पष्ट फरक आढळला नाही (बहु-क्षेत्रीय हस्तक्षेपांचा Cochrane आढावा).
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine च्या 2017 च्या आढाव्याला, ज्याचा सारांश NIA ने दिला आहे, तीन पद्धतींसाठी “उत्साहवर्धक पण निर्णायक नसलेला” पुरावा आढळला: उच्च रक्तदाब नियंत्रित करणे, शारीरिक हालचाल वाढवणे आणि संज्ञानात्मक प्रशिक्षण.
केव्हा सुरुवात करता यालाही महत्त्व आहे का?
Lancet आयोगाचा सल्ला आहे की धोके शक्य तितक्या लवकर कमी करा आणि शक्य तितका काळ कमी ठेवा: “जितके लवकर, तितके चांगले” आणि “जितका जास्त काळ, तितके चांगले.” तो असेही म्हणतो की धोका कमी करायला कधीच खूप लवकर किंवा खूप उशीर नसतो. बहुतांश पुरावा मध्यवयाशी, साधारण 40 ते 65 वयाशी संबंधित आहे, पण दृष्टी कमी होणे आणि सामाजिक एकाकीपणा यांसारखे काही घटक उतारवयातील धोके आहेत ज्यांवर कृती करणे अजूनही योग्य ठरू शकते.
अहवाल म्हणतो की धोक्याचा संपर्क जितका जास्त काळ असेल तितका त्याचा परिणाम मोठा असतो याचा आता अधिक मजबूत पुरावा आहे. उदाहरणार्थ, मध्यवयात सुरू होणारा मधुमेह नंतर सुरू होणाऱ्या मधुमेहापेक्षा जास्त महत्त्वाचा असल्याचे दिसते.
डिमेन्शियाचा धोका प्रत्येकासाठी सारखा असतो का?
नाही. आयोगाला आढळले की कमी आणि मध्यम उत्पन्नाच्या देशांतील लोक, अल्पसंख्याक गटांतील लोक आणि कमी पैसे असलेल्या लोकांवर यापैकी जास्त धोके असतात, त्यामुळे डिमेन्शिया तुलनेने लहान वयात होतो. अनेक धोके लोकांनी न निवडलेल्या परिस्थितीशी जोडलेले असतात, जसे की लहानपणी मिळालेल्या शिक्षणाचा दर्जा, ते राहतात तिथली हवा, आणि निरोगी अन्न परवडणारे आणि जवळ आहे की नाही.
म्हणूनच आयोगाच्या शिफारशी व्यक्तींइतक्याच सरकारांनाही उद्देशून आहेत: सर्व मुलांसाठी चांगले शिक्षण, स्वच्छ हवा, धूम्रपान कमी करण्याचे उपाय, दुकाने आणि उपाहारगृहांत विकल्या जाणाऱ्या अन्नात कमी साखर आणि मीठ, आणि ज्यांना गरज आहे त्या सर्वांसाठी श्रवणयंत्रे. वैयक्तिक प्रयत्नांना महत्त्व आहे, पण लोक ज्या जगात राहतात त्यालाही आहे. निदानाबद्दल कोणालाही दोष न देण्याचे हे आणखी एक कारण आहे.
या संशोधनाच्या प्रामाणिक मर्यादा कोणत्या?
- डिमेन्शिया विकसित व्हायला अनेक दशके लागतात, पण बहुतांश चाचण्या दोन ते पाच वर्षे चालतात. फक्त चाचण्यांचे निकाल नव्हे, तर डिमेन्शिया स्वतः मोजण्यासाठी खूप दीर्घ आणि खूप मोठे अभ्यास लागतात.
- बहुतांश चाचण्या विचार चाचण्या मोजतात. चाचणीतील लहान सुधारणेचा अर्थ कमी लोकांना डिमेन्शिया होईल किंवा रोजचे आयुष्य सोपे होईल असा असतोच असे नाही.
- स्वयंसेवक अनेकदा सर्वसामान्यांपेक्षा जास्त निरोगी आणि जास्त शिक्षित असतात. Lancet आयोग नोंदवतो की बहुतांश पुरावा अजूनही उच्च-उत्पन्न देशांतून येतो आणि अल्पसंख्याक गटांचे प्रतिनिधित्व कमी आहे.
- काही दुवे दोन्ही दिशांनी चालतात. कमी सक्रिय किंवा कमी सामाजिक असणे हे फक्त कारण नसून डिमेन्शियाचा सुरुवातीचा परिणामही असू शकते.
- आहाराच्या चाचण्या आतापर्यंत निराशाजनक ठरल्या आहेत. MIND आहाराच्या तीन वर्षांच्या चाचणीत नियंत्रण आहाराच्या तुलनेत विचारक्षमतेत लक्षणीय फरक आढळला नाही. आमचे आहाराचे मार्गदर्शक पाहा.
- मेंदूचे खेळ डिमेन्शिया टाळतात हे सिद्ध झालेले नाही. आमचे मेंदूचे खेळ आणि डिमेन्शिया हे मार्गदर्शक पाहा.
- उपवासाबद्दल मानवांवरील पुरावा खूपच मर्यादित आहे, आणि वृद्धांसाठी तो धोकादायक असू शकतो. आमचे उपवासाचे मार्गदर्शक पाहा.
कोणी सगळे “योग्य” केले असतानाही त्यांना डिमेन्शिया का झाला?
कारण डिमेन्शिया हा फक्त निवडींचा परिणाम नसतो. NIA म्हणते की वय हा अल्झायमरचा सर्वात मोठा ज्ञात धोक्याचा घटक आहे, आणि कोणीही तो बदलू शकत नाही. जनुकांची भूमिका असते. आणि बहुतेक लोकांमध्ये अल्झायमर कशामुळे होतो हे शास्त्रज्ञांना अजून पूर्णपणे समजलेले नाही. 14 पैकी प्रत्येक धोक्याचा घटक काढून टाकला तरी, Lancet आयोगाच्या स्वतःच्या अंदाजानुसार निम्म्याहून जास्त प्रकरणे स्पष्ट होत नाहीत.
म्हणून आपण अशा व्यक्तीची काळजी घेत असाल जिने व्यायाम केला, चांगले खाल्ले, कधी धूम्रपान केले नाही आणि तरीही तिला डिमेन्शिया झाला, तर त्यांच्याकडून किंवा आपल्याकडून काहीही चुकले नाही. आपण स्वतः डिमेन्शियासोबत जगत असाल, तर तो आपला दोष नाही. कुटुंबांमध्ये अपराधीपणाची भावना सामान्य आहे, पण ती योग्य नाही. आता महत्त्वाचे आहेत सुख, जवळीक आणि चांगले दिवस, आणि आमच्या उपक्रमांच्या कल्पना आणि काळजी घेणाऱ्याची स्वतःची काळजी हे मार्गदर्शक सुरुवातीला चांगले आहेत.
डॉक्टरांशी कोणत्या पावलांवर चर्चा करता येईल?
ही सर्वात जास्त अभ्यासली गेलेली क्षेत्रे आहेत. डिमेन्शियावर त्यांचा परिणाम काहीही निघाला तरी, त्यापैकी बहुतेक हृदयाचे आरोग्य, मनःस्थिती आणि स्वावलंबन यांनाही मदत करतात, म्हणून तपासणीच्या वेळी ती मांडण्यासारखी आहेत.
- रक्तदाब. आपले आकडे काय आहेत आणि आपल्यासाठी कोणते लक्ष्य योग्य आहे ते विचारा. Lancet आयोग सुचवतो की सुमारे वय 40 पासून वरचा आकडा 130 किंवा त्यापेक्षा कमी ठेवण्याचे लक्ष्य ठेवावे, पण वृद्ध व्यक्तीसाठी योग्य लक्ष्य त्यांच्या एकूण आरोग्यावर अवलंबून असते.
- ऐकणे. ऐकण्याच्या चाचणीबद्दल, आणि श्रवणयंत्राचा उपयोग होईल का, ते विचारा. आमचे ऐकण्याचे मार्गदर्शक संशोधन समजावून सांगते.
- दृष्टी. नियमित डोळ्यांची तपासणी करा आणि मोतीबिंदूसारख्या समस्यांवर उपचार होऊ शकतात का ते विचारा.
- कोलेस्टेरॉल. आपले LDL कोलेस्टेरॉल तपासावे का आणि काही बदल करावा का ते विचारा.
- रक्तातील साखर. आपल्याला मधुमेह असेल, तर तो सुरक्षितपणे कसा सांभाळावा ते विचारा.
- मनःस्थिती. नैराश्य सामान्य आणि उपचार करण्यासारखे आहे. आपल्याला दोन आठवड्यांहून जास्त काळ उदास वाटले असेल किंवा गोष्टींतील रस गेला असेल, तर डॉक्टरांना सांगा.
- धूम्रपान आणि मद्य. धूम्रपान सोडण्यासाठी मदतीबद्दल आणि मद्याच्या सुरक्षित मर्यादांबद्दल विचारा.
- हालचाल. आपल्यासाठी कोणत्या प्रकारची हालचाल सुरक्षित आहे ते विचारा. आमच्या व्यायामाच्या मार्गदर्शकात कल्पना आहेत.
- डोक्याचे संरक्षण. सायकल चालवताना आणि संपर्काचे खेळ खेळताना हेल्मेट घाला, आणि पडणे टाळण्याबद्दल विचारा.
- लोकांशी जोडलेले राहणे. इतर लोकांसोबत वेळ घालवणे हा निरोगी आयुष्याचा भाग आहे. आमचे सामाजिक नाते हे मार्गदर्शक पाहा, आणि झोप देखील.
औषधे, आहार, पूरके, उपवास किंवा व्यायाम बदलण्यापूर्वी आधी डॉक्टरांशी बोला, विशेषतः आपल्याला हृदयरोग, मधुमेह, पडण्याचा इतिहास असेल किंवा आपण आधीच डिमेन्शियासोबत जगत असाल तर.
डॉक्टरांशी बोला
आपल्याला स्वतःमध्ये किंवा इतर कोणामध्ये स्मरण किंवा विचारांमधील बदल चिंतेचे वाटत असतील, तर भेटीची वेळ घ्या. NIA नोंदवते की स्मरणाच्या समस्यांना इतर कारणे असू शकतात, जसे की औषधांचे दुष्परिणाम, थायरॉईडच्या समस्या, नैराश्य किंवा कमी व्हिटॅमिन B12, आणि यापैकी काही समस्या कारणावर उपचार केल्यावर दूर होतात. आमचे धोक्याच्या खुणांचे मार्गदर्शक कशाकडे लक्ष ठेवावे ते समजावून सांगते.
अचानक झालेल्या बदलांसाठी तातडीची मदत घ्या: अचानक गोंधळ, एका बाजूला अशक्तपणा किंवा बधिरपणा, बोलण्यात अडचण किंवा तीव्र डोकेदुखी ही पक्षाघाताची किंवा इतर आणीबाणीची चिन्हे असू शकतात. आपल्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करा.
Golden Moments चे स्थान
Golden Moments साधे एकत्र करायचे उपक्रम बनवते, जसे की गप्पांची कार्डे, चित्र बिंगो आणि शांत श्वासाचा विराम. ते आनंदासाठी आणि एकत्र वेळ घालवण्यासाठी आहेत. ते उपचार नाहीत, आणि ते डिमेन्शिया टाळत किंवा मंदावत नाहीत.
नेहमीचे प्रश्न
डिमेन्शिया टाळता येतो का?
कोणत्याही एका व्यक्तीसाठी डिमेन्शिया टाळण्याचा सिद्ध झालेला मार्ग नाही. संशोधन सुचवते की उच्च रक्तदाब, उपचार न केलेले ऐकू कमी येणे आणि धूम्रपान यांसारखे काही धोके कमी केल्याने लोकसंख्येत डिमेन्शियाची शक्यता कमी होऊ शकते किंवा तो सुरू होण्याची वेळ पुढे जाऊ शकते. ही शक्यता आहे, वचन नव्हे.
Lancet आयोगाच्या 45% या आकड्याचा अर्थ काय?
2024 च्या Lancet आयोगाने अंदाज केला की जगभरातील सुमारे 45% डिमेन्शिया प्रकरणे 14 अशा धोक्याच्या घटकांशी जोडलेली आहेत जे सैद्धांतिकदृष्ट्या बदलता येतील. हा अंदाज असे गृहीत धरतो की ते घटक डिमेन्शिया घडवतात, आणि लेखक नोंदवतात की काही दुवे फक्त अंशतः कारणात्मक असू शकतात. तो संपूर्ण लोकसंख्येचे वर्णन करतो आणि कोणत्याही व्यक्तीचा धोका सांगत नाही.
माझ्या पालकांची जीवनशैली निरोगी होती, तरी त्यांना डिमेन्शिया का झाला?
डिमेन्शियामध्ये वय, जनुके आणि कोणाच्याही ताब्यात नसलेले अनेक घटक मोठी भूमिका बजावतात. Lancet आयोगाचे लेखक नोंदवतात की लोकसंख्येत धोका कमी केल्याने कोणतीही व्यक्ती डिमेन्शिया टाळेल याची हमी मिळत नाही. निदान म्हणजे कोणीतरी कमी पडले याचे चिन्ह नाही.
वयाच्या 65 नंतर डिमेन्शियाचा धोका कमी करायला उशीर झालेला असतो का?
Lancet आयोग म्हणतो की धोका कमी करायला कधीच खूप लवकर किंवा खूप उशीर नसतो, जरी बहुतांश पुरावा मध्यवयाशी संबंधित आहे. ऐकण्याच्या आणि दृष्टीच्या समस्यांवर उपचार करणे, सक्रिय राहणे आणि लोकांच्या संपर्कात राहणे ही उतारवयातील पावलांची अभ्यासलेली उदाहरणे आहेत. आपल्या आरोग्याला काय जुळते याबद्दल डॉक्टरांशी बोला.
मेंदूचे खेळ किंवा खास आहार डिमेन्शिया टाळतात का?
कोणताही खेळ, अन्नपदार्थ, पूरक किंवा आहार डिमेन्शिया टाळतो हे सिद्ध झालेले नाही. MIND आहाराच्या तीन वर्षांच्या चाचणीत नियंत्रण आहाराच्या तुलनेत विचारक्षमतेत लक्षणीय फरक आढळला नाही, आणि व्यावसायिक मेंदू-प्रशिक्षण ॲप्सना संशोधन चाचण्यांत दिसलेले परिणाम असतात असे सिद्ध झालेले नाही.
स्रोत
हे पान ज्या संस्था आणि अभ्यासांवर आधारित आहे, त्यांच्या लिंक आम्ही देतो. पान अद्ययावत करताना प्रत्येक स्रोत तपासला होता.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial · The Lancet (via PubMed)
- Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The US POINTER Randomized Clinical Trial · JAMA (via PubMed)
- Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)
- Multi-domain interventions for the prevention of dementia and cognitive decline · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)