Slaynt yn inntin

Vod dementia ve lhiettalit? Ny ta'n rannsagh gra

Er ny yannoo ass y noa Lhaih 12 minnidLiorish fwirran Golden Moments · Marrish ta shin screeu

Yn answoor giare

Cha vod dooinney erbee gialdyn dementia y lhiettal. Ren Commission Lancet 2024 coontey dy row mysh lieh jeh caseyn dementia er feai-ny-cruinney bentyn rish 14 reddyn risk oddys ve caghlaa, myr sampleyr tranlaase yn uill, coayl clashtyn as neu-ghremmeydys. Ta prowalyn soilshaghey eiyrtyssyn beggey er testyn smooinaghtyn, cha nee prowal dy row ny sloo caseyn dementia. Ta ymmodee sleih jannoo dy chooilley nhee “dy kiart” foast geddyn dementia, as cha nee foill dooinney erbee eh.

  • Ren Commission Lancet 2024 bentyn rish mysh 45% dy caseyn dementia er feai-ny-cruinney rish 14 reddyn risk oddys ve caghlaa. She coontey son pobbleyn slane t'ayn, cha nee gialdyn persoonagh.
  • Ta leodaghey risk çheet er lhiasaghey ny oddysyn harrish pobble slane. Cha nel eh çheet er gra dy vod persoon er lheh dementia y haghney.
  • Ren prowalyn mooarey myr FINGER, US POINTER as SPRINT MIND feddyn vondeishyn beggey er testyn smooinaghtyn ny moalys smooinaghtyn eddrym, agh cha ren fer erbee jeu prowal dy vel claare beaghey lhiettal dementia.
  • She eash y red risk smoo ennoil son galar Alzheimer, as cha vod eh ve caghlaait. Ta ymmodee sleih lesh cliaghtaghyn slayntoil foast geddyn dementia.
  • Ta ny ceumyn smoo t'er ny studeyrys, myr sampleyr kiarail er tranlaase yn uill, ymmyd jeh saaseyn-clashtyn as tannaghtyn greimmit, feeu loayrt mychione marish dooinney lheeys, er-yn-oyr dy vel ad cooney lesh slaynt ayns aghtyn elley myrgeddin.
Er y duillag shoh (11 rheynn)
  1. Vod dementia ve lhiettalit?
  2. Cre ren Commission Lancet 2024 feddyn?
  3. Cre’n caghlaa eddyr “leodaghey risk” as “lhiettal”?
  4. Cre ren prowalyn mooarey feddyn?
  5. Vel eh scanshoil traa t’ou goaill toshiaght?
  6. Vel risk dementia yn un red son dy chooilley pheiagh?
  7. Cre ny cagliaghyn onneragh jeh’n rannsagh shoh?
  8. My ren peiagh dy chooilley nhee “dy kiart”, cre’n fa ren ad foast geddyn dementia?
  9. Cre ny ceumyn oddys oo loayrt mychione marish dooinney lheeys?
  10. Loayr rish dooinney lheeys
  11. Raad ta Golden Moments cooie

My t’ou cur tastey da persoon ta beaghey lesh dementia, ny my honnick oo ayr ny moir beaghey lesh, foddee dy vel oo er smooinaghtyn row eh er ny lhiettal, as vod oo eh y lhiettal veih taghyrt dhyt hene. Ta’n duillag shoh cur magh ny ta’n rannsagh gra dy jarroo, ayns glare aashagh. Yn ansoor giare: cha vod dooinney erbee gialdyn dementia y lhiettal, agh ta rannsagh coyrt er ash dy vod paart dy riskeeghyn ve lhiasit, as dy vod lhiasaghey ad harrish pobble cur er ny sloo sleih geddyn dementia ny eh y gheddyn ny s’anmey.

She fysseree cadjin t’ayn shoh, cha nee coyrle lheeys. Lhaih my saillt yn fys sheeoil mychione lheeys as loayr rish dooinney lheeys mychione dty slaynt hene.

Vod dementia ve lhiettalit?

Cha nel aght erbee prowalit dy lhiettal dementia son persoon er lheh. Ta’n National Institute on Aging (NIA) gra, ga nagh vel nhee erbee er ny phrowal foast dy lhiettal galar Alzheimer, dy vel rannsheyderyn er gheddyn strateishyn treishteilagh as t’ad gynsaghey cre oddys as nagh vod gobbraghey.

Ny ta’n rannsagh dy jarroo soilshaghey, shen dy vel kiangley eddyr staydyn slaynt as cliaghtaghyn ennagh as chaa ny smoo dy gheddyn dementia. Tra ta ny riskyn shen ny sloo harrish pobble slane, foddee dy jean ny sloo sleih geddyn dementia, ny dy jean ad eh y gheddyn ny s’anmey ayns bea. Ta shen feer anchasley rish gialdyn.

Cowrey treishteilagh: ren Commission Lancet 2024 soilshaghey dy vel, ayns paart dy heeraghyn berchagh, goaill stiagh ny Steatyn Unnaneysit as y Reeriaght Unnaneysit, yn ayrn jeh sleih shinney lesh dementia er duittym. Ta ny h-uddyryn smooinaghtyn dy vel shen, ayns ayrn, kyndagh rish ynsagh ny share, kiarail slaynt ny share as ny sloo jeeyl er cuishleynyn uill harrish bea, rere coontey giare University College London jeh’n earroo.

Cre ren Commission Lancet 2024 feddyn?

She possan jeh 27 rannsheydyr dementia ta ayns Commission Lancet er lhiettal, stiurey as kiarail dementia, as t’ad jeeaghyn er yn phrowal dagh kuse dy vleeantyn. Ren yn earroo oc ayns 2024 enmys 14 reddyn risk oddys ve caghlaa, as ren eh coontey dy vel ad cooidjagh cur stiagh mysh lieh (mysh 45%) jeh caseyn dementia er feai-ny-cruinney. Ayns focklyn ny h-uddyryn, oddagh ny caseyn shoh ayns ellyn ve lhiettalit ny currit er ash dy beagh ny riskyn goit ersooyl (earroo Commission Lancet 2024).

Ny 14 reddyn, cruinnit rere yn ayrn jeh bea raad ta’n phrowal smoo lajer:

  • Bea vroo: ny sloo ynsagh.
  • Mean-eash (mysh 40 gys 65 bleeaney d’eash): coayl clashtyn, cholesterol LDL ard (“drogh” cholesterol), trimsey, assee chione, neu-ghremmeydys, diabeytys, jaaghey, tranlaase yn uill ard, roauyrid, as giu rouyr.
  • Eash ny s’anmey: lhiettrimys sheshoil, brockid aer, as coayl fakin nagh vel goll er kiarail.

Y daa red noa ayns 2024 va cholesterol LDL ard as coayl fakin nagh vel goll er kiarail. Ny reddyn va bentyn rish yn ayrn smoo dy caseyn va coayl clashtyn as cholesterol LDL ard (mysh 7% dagh fer), as ny lurg shen ny sloo ynsagh as lhiettrimys sheshoil (mysh 5% dagh fer).

Ta’n lioarane ain mychione reddyn risk goll trooid ooilley ny 14 ayns taabyl, lesh ny ta’n rannsagh bentyn rish as ny oddys oo jannoo.

Ny nagh vel yn earroo 45% çheet er

T’eh aashagh y lhaih shoh dy marranagh, myr shen ta’n foays ry-gheddyn:

  • She coontey son pobbleyn t’ayn. T’eh cur coontey jeh caseyn dementia er feai-ny-cruinney, cha nee ny oddysyn ayds ny oddysyn dty ayr ny dty voir.
  • T’eh goaill er oyr as eiyrtys. Ta ny h-uddyryn gra dy dug ad stiagh ynrican reddyn risk lesh prowal fondagh, agh dy vod paart jeh ny kianglaghyn ve ynrican paart-oayllagh. Myr sampleyr, foddee dy vel trimsey ayns eash ny s’anmey ny keayrtyn ny cowrey toshee jeh dementia, cha nee oyr.
  • Cha nel eh cur shickyrys erbee da persoon er lheh. Ta coontey giare UCL gra dy vel leodaghey risk gobbraghey ec leval pobble as nagh vel eh cur shickyrys dy jean persoon erbee dementia y haghney.
  • Cha nel yn lieh elley soilshit liorish ny reddyn shoh. Ta eash, genyn as oyryn nagh vel toiggit foast ec sheanse cur stiagh yn chooid elley.

Cre’n caghlaa eddyr “leodaghey risk” as “lhiettal”?

Ta leodaghey risk çheet er lhiasaghey ny oddysyn. My ta possan mooar dy leih lhiasaghey tranlaase yn uill oc, foddee dy jean ny sloo jeu geddyn dementia harrish ymmodee bleeantyn na veagh er nyannoo gyn y caghlaa shen. Bee paart dy leih ayns y phossan shen foast er ngeddyn eh.

Ta lhiettal soilshaghey dy vel red ennagh er ny chummal veih taghyrt er chor erbee. Son dementia, cha vod rannsagh shen y ghialdyn da dooinney erbee jiu.

Ta rannsheyderyn loayrt myrgeddin mychione cur er ash. Ta Commission Lancet soilshaghey prowal noa dy vod leodaghey risk cur er ash traa ta dementia goaill toshiaght as giareaghey yn traa ta persoon beaghey lesh drogh slaynt. Foddee dy vel eer mooadaghey kuse dy vleeantyn feer scanshoil da persoon as da e lught-thie.

Er y ynnyd-eggey shoh, ta shin ymmydey “lhiasaghey risk” as “bentyn rish” er purpose. Tra hee oo çhaghteraght, stoo lheeys ny claare gra dy vel eh “lhiettal Alzheimer”, bee imneagh. Ta’n NIA coyrlaghey loayrt rish dooinney lheeys roish prowal pillag ny kiarail erbee ta gialdyn Alzheimer y lhiettal, er-yn-oyr dy vod lheid ny reddyn ve neu-heur, coayl argid, ny ny neesht.

Cre ren prowalyn mooarey feddyn?

Foddee dy vel studeyryssyn jeeaghyn (ta jeeaghyn er ny taghyr da sleih harrish traa) soilshaghey kianglaghyn. She prowalyn gyn tort (raad ta sleih currit da claare ny da phossan cosoylaghey er aght gyn tort) y prow stronger. Shoh ny ren paart jeh ny prowalyn smoo ennoil feddyn.

FINGER (Finnlynn)

Ren prowal FINGER goaill stiagh 1,260 persoon eddyr 60 as 77 bleeaney d’eash va ec risk ny smoo dy gheddyn dementia. Hooar lieh claare daa vlein jeh coyrle bee, gleck, cleaynyn inchyn er co-earrooder as jeeaghyn er slaynt cree as cuishleynyn uill; hooar y lieh elley coyrle slaynt cadjin. Ren y phossan claare beggan ny share er sett dy testyn smooinaghtyn, caghlaa beg agh scanshoil ayns staydraa (prowal FINGER ayns The Lancet). Ren y prowal towse eiyrtyssyn testyn, cha nee shirveishyn dementia.

US POINTER (Steatyn Unnaneysit)

Ren US POINTER goaill stiagh 2,111 persoon eddyr 60 as 79 bleeaney d’eash va neu-ghremmit, va lesh bee ny s’neuslayntoil as va lesh reddyn risk elley. Va’n daa phossan currit er dy ve ny smoo greimmit ayns corp as aigney, gee ny share, tannaghtyn sheshoil as freayll arrey er slaynt cree. Hooar un phossan claare structurit lesh cooney; ren y phossan elley eh hene y stiurey. Harrish daa vlein, ren eiyrtyssyn testyn smooinaghtyn jannoo ny share ayns y daa phossan, as beggan ny smoo ayns y phossan structurit (prowal US POINTER ayns JAMA). Ta ny h-uddyryn gra dy vel ny smoo eiyrtys er lhiam’s dy hoiggal vel y caghlaa scanshoil ayns bea gaghlaa. Er-yn-oyr nagh row possan “jean veg” ayn, cha vod y prowal gra cre wheesh ren dagh claare cooney noi gyn caghlaa erbee.

SPRINT MIND (tranlaase yn uill)

Ren SPRINT MIND studeyrys er 9,361 persoon ayns ny Steatyn Unnaneysit 50 bleeaney d’eash as ny shinney lesh tranlaase yn uill ard. Va ad currit da jerrey tranlaase yn uill ny s’isle (earroo heose fo 120) ny da’n jerrey cadjin (fo 140). Ren y jerrey ny s’isle lhiasaghey dy scanshoil moalys smooinaghtyn eddrym, stayd dy chooishyn cooinaghtyn as smooinaghtyn oddys çheet roish dementia. Son dementia tebyl, va ny sloo caseyn ayns y phossan lesh y jerrey ny s’isle, agh cha row y caghlaa scanshoil ayns staydraa. Hie y prowal er scuirr ro vroo as va ny sloo caseyn dementia ayn na va jerkit, myr shen foddee dy row eh ro veg dy ansoor y question shen (SPRINT MIND ayns JAMA).

Ny ta ny co-imraaghyn cur ry-cheilley

Ren co-imraa Cochrane ayns 2021 cruinnaghey nuy prowalyn mooarey jeh claaghyn ta cur er ymmodee riskyn ec y traa cheddin, lesh ny smoo na 18,000 dooinney. Hooar eh magh vondeish veg er testyn smooinaghtyn, agh cha row caghlaa baghtal ayns cre wheesh dy leih ren geddyn dementia ayns y daa phrowal ren eh y chowraghey (co-imraa Cochrane er stiureyghyn ymmodee-ream).

Ren co-imraa 2017 liorish National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, jeant giare ec NIA, feddyn prowal “greinnaghey agh neu-chiart” son three aghtyn: kiarail er tranlaase yn uill ard, cur rish gleck, as trimmey smooinaghtyn.

Vel eh scanshoil traa t’ou goaill toshiaght?

Ta coyrle Commission Lancet dy lhiasaghey riskyn cho leah as oddys eh as ad y reayll injil cho foddey as oddys eh: “ny share ny s’leaie” as “ny share ny sodjey”. T’eh gra myrgeddin nagh vel eh rieau ro vroo ny ro anmagh dy leodaghey risk. Ta mooarane jeh’n phrowal bentyn rish mean-eash, mysh 40 gys 65 bleeaney d’eash, agh ta paart dy reddyn, myr sampleyr coayl fakin as lhiettrimys sheshoil, ny riskyn ayns eash ny s’anmey raad oddys goll er jannoo foast ve feeu.

Ta’n earroo gra dy vel prowal ny s’troshey ayn nish dy vel eiyrtys ny smoo ec roshtyn ny sodjey da risk. Myr sampleyr, ta diabeytys ta goaill toshiaght ayns mean-eash jeeaghyn dy ve ny smoo scanshoil na diabeytys ta goaill toshiaght ny s’anmey.

Vel risk dementia yn un red son dy chooilley pheiagh?

Cha nel. Ren y Chommission feddyn dy vel sleih ayns çheeraghyn lesh argid as mean-argid ny s’injil, sleih veih myn-phossanyn as sleih lesh ny sloo argid gymmydey ny smoo jeh ny riskyn shoh, myr shen ta dementia cliaghtey goaill toshiaght ec eash ny s’aa. Ta ymmodee riskyn bentyn rish staydyn nagh ren sleih reih, myr sampleyr ynsagh v’ad er gheddyn myr paitchyn, yn aer raad t’ad beaghey, as vel bee slayntoil er ny gheddyn as er ny eeck.

Shen yn oyr dy vel coyrleyn y Chommission currit da reiltyssyn chammah as da sleih: ynsagh mie da dy chooilley phaitçhey, aer ny s’glenney, saaseyn dy lhiasaghey jaaghey, ny sloo shugyr as sollan ayns bee ta er ny chreck ayns shappyn as bunnityn bee, as saaseyn-clashtyn da dy chooilley pheiagh ta feme oc orroo. Ta streeu persoonagh scanshoil, agh myrgeddin y theihll ta sleih beaghey ayn. She oyr elley eh gyn oill y chur er dooinney erbee son shirveish.

Cre ny cagliaghyn onneragh jeh’n rannsagh shoh?

  • Ta dementia goaill jeihaghyn dy vleeantyn dy vianaase, agh ta yn chooid smoo dy phrowalyn tannaghtyn daa gys queig bleeaney. Dy chowraghey dementia hene, cha nee ynrican eiyrtyssyn testyn, ta feme er studeyryssyn feer foddey as feer vooar.
  • Ta yn chooid smoo dy phrowalyn towse testyn smooinaghtyn. Cha nel jannoo ny share beg er test necessarily çheet er dy jean ny sloo sleih geddyn dementia ny dy bee bea gaghlaa ny sassey.
  • Ta arryltee dy mennick ny s’slayntoil as lesh ny smoo ynsagh na’n pobble cadjin. Ta Commission Lancet gra dy vel yn chooid smoo jeh’n phrowal foast çheet veih çheeraghyn berchagh as nagh vel myn-phossanyn goit stiagh dy liooar.
  • Ta paart dy chianglaghyn goll daa raad. Foddee dy vel ve ny sloo greimmit ny ny sloo sheshoil ny eiyrtys toshee jeh dementia, cha nee ynrican oyr.
  • Ta prowalyn bee er ve mee-voynnagh derrey nish. Cha ren prowal three bleeaney jeh bee-reilt MIND feddyn caghlaa scanshoil ayns smooinaghtyn noi bee-reilt reill. Jeeagh er y lioarane ain mychione bee.
  • Cha nel gammanyn inchyn er ny phrowal dy lhiettal dementia. Jeeagh er y lioarane ain mychione gammanyn inchyn as dementia.
  • Ta feer veg dy phrowal er deiney ayn mychione trostey, as foddee eh ve dangeragh da sleih shinney. Jeeagh er y lioarane ain mychione trostey.

My ren peiagh dy chooilley nhee “dy kiart”, cre’n fa ren ad foast geddyn dementia?

Er-yn-oyr nagh vel dementia ynrican eiyrtys reihyssyn. Ta’n NIA gra she eash y red risk smoo ennoil son galar Alzheimer, as cha vod dooinney erbee eh y chaghlaa. Ta ayrn ec genyn. As cha vel toiggal slane ec sheanse foast er ny ta cur er Alzheimer ayns yn chooid smoo dy leih. Dy jarroo dy beagh dagh fer jeh ny 14 reddyn risk goit ersooyl, ta coontey hene Commission Lancet faagail ny smoo na lieh jeh caseyn gyn soilshaghey.

Myr shen, my t’ou cur tastey da persoon ren gleck, gee dy mie, cha ren rieau jaaghey as ren foast geddyn dementia, cha row nhee erbee aggairagh er e choontey hene, ny er dty hon hene. My t’ou beaghey lesh dementia hene, cha nee dty oill eh. Ta co-ennaghtyn dy vel oo foill cadjin mastey lught-thie, agh cha nel eh cairagh. Ny ta scanshoil nish, shen gerjagh, kiangley as laghyn mie, as ta ny eieyn ain son reddyn dy yannoo as y lioarane son kiarail-hene da sleih ta cur tastey ny ynnydyn mie dy gholl toshiaght.

Cre ny ceumyn oddys oo loayrt mychione marish dooinney lheeys?

Shoh ny reaghyn smoo t’er ny studeyrys. Ta ad feeu cur lesh gys jeeaghyn slaynt er-yn-oyr dy vel yn chooid smoo jeu cooney lesh slaynt cree, mean as seyrsnys myrgeddin, cre erbee ta’n eiyrtys oc er dementia.

  1. Tranlaase yn uill. Feysht cre ta dty earrooyn as cre’n jerrey ta cooie dhyt. Ta Commission Lancet coyrlaghey dy chur roish earroo heose 130 ny ny sloo veih mysh 40 bleeaney d’eash, agh ta’n jerrey cair da persoon shinney croghey er e slaynt slane.
  2. Clashtyn. Feysht son prow clashtyn, as vel saaseyn-clashtyn cooney. Ta’n lioarane ain mychione clashtyn soilshaghey yn rannsagh.
  3. Fakin. Gow prowallyn sooilley dy kinjagh as feysht vel doilleeidyn myr cataracts er nyn lheeys.
  4. Cholesterol. Feysht lhisagh dty cholesterol LDL ve jeeaghit er as lhisagh red erbee caghlaa.
  5. Shugyr yn uill. My ta diabeytys ort, feysht kys dy reill eh dy sauçhey.
  6. Mean. Ta trimsey cadjin as oddys eh ve er ny lheeys. Insh da dty ghooinney lheeys my t’ou er ve trimshagh ny er choayl anaase ayns reddyn rish ny smoo na daa hiaghtin.
  7. Jaaghey as yough. Feysht son cooney dy scuirr veih jaaghey as mychione cagliaghyn sauçhey son yough.
  8. Gleashaght. Feysht cre’n sorch dy ghleashaght ta sauçhey dhyt. Ta eieyn ayns y lioarane ain mychione gleck.
  9. Coadey yn chione. Cur ort bayrn son roie markee as spoyrt-ventyryn, as feysht mychione lhiettal tuittym.
  10. Tannaghtyn kianglt. Ta traa marish sleih elley ayrn jeh bea slayntoil. Jeeagh er y lioarane ain mychione kiangley sheshoil, as cadley myrgeddin.

Roish caghlaa lheeys, bee, stoo lheeys, trostey ny gleck, loayr rish dty ghooinney lheeys hoshiaght, er lheh my ta doghan cree, diabeytys, shennaghys tuittym ayd, ny my t’ou hannah beaghey lesh dementia.

Loayr rish dooinney lheeys

My vel oo cur tastey da caghlaaghyn ayns cooinaghtyn ny smooinaghtyn ta cur imnea ort, ort hene ny er peiagh elley, jean cuirrey. Ta’n NIA gra dy vod doilleeidyn cooinaghtyn ve ec oyryn elley, myr sampleyr fo-eiyrtyssyn lheeys, doilleeidyn y thyroid, trimsey ny vitamin B12 injil, as dy vel paart jeh ny doilleeidyn shoh goll ersooyl tra ta’n oyr er ny lheeys. Ta’n lioarane ain mychione cowraghyn soilshaghey ny t’ou dy yeeaghyn er e hon.

Gow cooney tappee son caghlaaghyn doaltattym: anvea doaltattym, annooinid ny meayltys er un cheu, doilleeid loayrt, ny kione-jiarg feer trome — foddee ad ve cowraghyn jeh stroak ny stayd-ergency elley. Cur feysht er 999.

Raad ta Golden Moments cooie

Ta Golden Moments jannoo reddyn cooidjagh aashagh, myr sampleyr kardyn resoonaght, bing caslyssyn as sos ennal sheeoil. T’ad son taitnys as traa ry-cheilley. Cha nee lheeys ad, as cha nel ad lhiettal ny moalaghey dementia.

Feyshtyn cadjin

Vod dementia ve lhiettalit?

Cha nel aght erbee prowalit dy lhiettal dementia son persoon er lheh. Ta rannsagh coyrt er ash dy vod leodaghey riskyn ennagh, myr sampleyr tranlaase yn uill, coayl clashtyn nagh vel goll er kiarail as jaaghey, leodaghey yn chaa dy gheddyn dementia harrish pobble ny cur er ash traa t'eh goaill toshiaght. She oddysyn t'ayn, cha nee gialdynyn.

Cre ta'n earroo 45% veih Commission Lancet çheet er?

Ren Commission Lancet 2024 coontey dy row mysh 45% dy caseyn dementia er feai-ny-cruinney bentyn rish 14 reddyn risk oddys, ayns ellyn, ve caghlaa. Ta'n coontey goaill er dy vel ny reddyn shen cur dementia er, as ta ny h-uddyryn gra dy vod paart jeh ny kianglaghyn ve ynrican paart-oayllagh. T'eh cur coontey jeh pobbleyn slane as cha nel eh gra dhyt risk persoon erbee.

My va cliaghtey bea slayntoil ec my ayr ny my voir, cre'n fa ren ad geddyn dementia?

Ta ayrn vooar ec eash, genyn as ymmodee reddyn nagh vel dooinney erbee reill orroo ayns dementia. Ta ughtaryn Commission Lancet gra nagh vel leodaghey risk harrish pobble cur shickyrys dy jean persoon erbee dementia y haghney. Cha nel shirveish çheet er dy ren peiagh erbee failleil.

Vel eh ro anmagh dy leodaghey risk dementia lurg eash 65?

Ta Commission Lancet gra nagh vel eh rieau ro vroo ny ro anmagh dy leodaghey risk, ga dy vel mooarane jeh'n phrowal bentyn rish mean-eash. Ta kiarail er doilleeidyn clashtyn as fakin, tannaghtyn greimmit as freayll kiangley rish sleih ny sampleyryn jeh ceumyn ayns eash ny s'anmey va er ny studeyrys. Loayr rish dooinney lheeys mychione cre'n red ta cooie da dty slaynt.

Vel gammanyn inchyn ny bee er lheh lhiettal dementia?

Cha nel gamman, bee, stoo lheeys ny bee-reilt erbee er ny phrowal dy lhiettal dementia. Cha ren prowal three bleeaney jeh bee-reilt MIND feddyn caghlaa scanshoil ayns smooinaghtyn noi bee-reilt reill, as cha nel eh er ny hoilshaghey dy vel ny eiyrtyssyn cheddin ec appyn trimmey-inchyn creckit as va ry-akin ayns prowalyn rannsagh.

Bun-farraneyn

Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.

  1. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
  2. Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
  3. Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
  4. What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
  5. Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
  6. A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial · The Lancet (via PubMed)
  7. Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The US POINTER Randomized Clinical Trial · JAMA (via PubMed)
  8. Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)
  9. Multi-domain interventions for the prevention of dementia and cognitive decline · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)

Aarloo son cloie meen?

Caslyssyn mooarey, gyn reilleyder-traa, gyn poyntyn as veg dy chur nyn nennym lesh. Cloie ry cheilley ayns y jeeagheyder-moggey eu.

Gow ny cloiaghyn shoh lhiat

Yn app nastee Golden Moments son iPhone, iPad as Android: teelanyn caslys mooarey, cloiaghyn lesh fotografyn y lught-thie eu hene, as bundeelyn caslys ta gobbraghey gyn Wi‑Fi. Gyn coontys, fograghyn, reilleyder-traa ny poyntyn.