Деменцирен хӳтӗленме пулать-и? Тӗпчевсем мӗн теҫҫӗ

Енчен те эсир деменципе пурӑнакан ҫыншӑн пӑхса тӑратӑр е ашшӗ-амӑшӗ унпа пурӑннине курнӑ пулсан, унтан хӳтӗленме пулчӗ-и, эпӗ хамӑн хӳтӗленме пултаратӑп-и тесе шухӑшланӑ пулма пултаратӑр. Ку страница тӗпчевсем чӑнах мӗн калани пирки анлӑнмалла сӑмахсемпе каласа парать. Кӗскерӗшле хурав: нихӑш ҫын та деменцирен хӳтӗленетпӗр тесе шанчӑк пама пултараймасть, анчах тӗпчевсем хӑш-пӗр рисксене чакартма май пуррине, тата вӗсене пӗтӗм халӑх хушшинче чакартни деменци пуҫланакан ҫынсем сахалрах пулнине е вӑл каҫрах пуҫланнине пӗлтерме пултарнине кӑтартма пултараҫҫӗ.

Ку — пӗтӗмӗшле информаци кӑна, медицина канашӗ мар. Тархасшӑн, пирӗн медицина ят сӑмахӗпе паллашӑр та хӑвӑн сывлӑхӑр пирки врачпа калаҫӑр.

Деменцирен хӳтӗленме пулать-и?

Харпӑр ҫын валли деменцирен хӳтӗленмелли ҫирӗплетнӗ мел ҫук. Националлӑ ватлану институчӗ (NIA) Альцгеймер чирӗнчен хӳтӗленет тесе ҫирӗплетнӗ нимӗн те ҫук-ха тенӗ, анчах тӗпчевҫӗсем шанчӑклӑ мелсене тупнӑ тата мӗн ӗҫлеме, мӗн ӗҫлемесрен пултарнине ӑнланса пыраҫҫӗ.

Тӗпчевсем чӑнах та кӑтартни: хӑш-пӗр сывлӑх тӑрӑмӗсемпе хӑнӑхусем деменци пуҫланма пултараслӑх ывӑррах пулнипе ҫыхӑннӑ. Ку рисксем пӗтӗм халӑх хушшинче чакрах пулсан, деменци пуҫланакан ҫынсем сахалрах пулма е вӑл каҫрах вӑхӑтра пуҫланма пултарать. Ку шанчӑкран тӗрлӗрен уйрӑлса тӑрать.

Шанчӑклӑ паллӑсем те пур: 2024 ҫулхи «Ланцет» комиссийӗ хӑш-пӗр пуян ҫӗршывсенче, ҫав шутра АПШ тата Пӗрлешӳллӗ Патшалӑхра, ватӑ ҫынсен хушшинче деменципе апатланакансен пайӗ чакнине каланӑ. Лондон университетӗ коллегийӗн отчёчӗ тӑрӑх, авторсем ку лайӑхрах вӗренӳпе, лайӑхрах медицина пулӑшӑвӗпе тата пурнӑҫ вӑхӑтӗнче юн йӗркисен сиенленӗвӗ сахалрах пулнипе ҫыхӑннӑ пулма пултарать тесе шутлаҫҫӗ.

2024 ҫулхи «Ланцет» комиссийӗ мӗн тупрӗ?

Деменцирен хӳтӗленӳ, хутшӑну тата пӑхни пирки «Ланцет» комиссийӗ — кашни хӑш ҫулта ҫаккине тӗрӗслекен 27 деменци тӗпчевҫинчен тӑракан ушкӑн. 2024 ҫулхи отчёчӗнче улшӑнма пултаракан 14 риск факторӗ палӑртнӑ, тата вӗсем пӗрле тӗнчери деменци случакисен пӗр хиреҫинчен ытларахне (45% йышӗнче) ҫыхӑнтараҫҫӗ тесе хакланӑ. Авторсем каланӑ тӑрӑх, рисксене пӗтерме пулнӑ пулсан, ҫак случакисенчен хӳтӗленме е вӗсене каҫартма теорипе май пулнӑ (2024 ҫулхи «Ланцет» комиссийӗн отчёчӗ).

14 фактор, тӗпчевӗсем вӑтамрах курӑннӑ пурнӑҫ тапхӑрӗпе уйӑрнӑ:

• Ача чухне: вӗренӳ сахал.
• Аслӑ вӑйра (40—65 ҫул хушши): илтӳ ҫухалӑвӗ, юн ҫынӗнче ЛПП («наҫар») холестерин ытла пулни, депресси, пуҫ суранӑвӗ, хускану ҫитменни, диабет, тӗтӗм ӗҫни, юн ҫыни, ытла йывӑрлӑх тата ытларах эрех ӗҫни.
• Ватӑ ҫулсенче: уҫӑлса юлни, сывлӑш пӑсӑлни тата тӳрлетмен курас ҫухалӑвӗ.

2024 ҫулта ҫӗнӗрен хушӑннисем — юн ҫынӗнче ЛПП холестерин ытла пулнипе тӳрлетмен курас ҫухалӑвӗ. Случакисенчи пысӑкрах пайпа ҫыхӑннӑ факторсем — илтӳ ҫухалӑвӗпе юн ҫынӗнче ЛПП холестерин ытла пулни (кашнине 7% йышӗнче), ун хыҫҫӑн вӗренӳ сахал пулнипе уҫӑлса юлни (кашнине 5% йышӗнче).

Пирӗн риск факторӗсем пирки кӑтарту-ра пур 14 фактор таблицӑра, тӗпчевсем мӗнпе ҫыхӑнтараҫҫӗ тата мӗн тума май пуррине кӑтартнӑ.

45% цифри мӗн пӗлтермест

Ку хисепе йӑнӑш анлӑнма ҫӑмӑл, ҫавна май ӑна уҫӑмлатса калама кирлӗ:

• Ку — пӗтӗм халӑх валли хаклав. Вӑл тӗнчери деменци случакисене пӗлтерет, сирӗн е эсир пӑхса тӑракан ҫынӑн пулма пултараслӑхне мар.
• Ку сӑлтавпа тӗллев ҫыхӑннине шутланать. Авторсем вӗсенче ҫирӗп тӗпчев пур рисксене кӑна кӗртнӗ тесе калаҫҫӗ, анчах хӑш-пӗр ҫыхӑнусем пӗр пайне кӑна сӑлтавлӑ пулма пултараҫҫӗ. Сӑмахран, ватӑ ҫулсенчи депресси хӑш чухне деменцин малтанхи палли пулма пултарать, сӑлтавӗ мар.
• Вӑл харпӑр ҫын валли нимӗн те шанчӑкламасть. Лондон университетӗ коллегийӗн кӗскен ӑнлантарӑвӗ каланӑ тӑрӑх, риска чакартни пӗтӗм халӑх шайӗнче ӗҫлет, харпӑр ҫынӑн деменцирен хӳтӗленнине шанчӑкламасть.
• Ытти хиреҫ рисксемпе ăнлантарӑнман. Усĕм, генсемпе ӑлӑмсем хальлӗхе пӗтӗмпех ӑнланман сӑлтавсем ытларах пайне йышӑнаҫҫӗ.

«Риска чакартни» тата «хӳтӗленни» хушшинче мӗнле уйрӑмлӑх пур?

Риска чакартни — пулма пултараслӑха чакартни. Пысӑк ушкӑнри ҫынсем юн ҫынне чакартсан, вӗсенчен темиҫе ҫултан деменципе апатланакан ҫынсем, унсӑр пулнипе танлаштарсан, сахалрах пулма пултараҫҫӗ. Ҫав ушкӑнри хӑш-пӗр ҫынсенче вӑл пулин те пуҫланӗ.

Хӳтӗленни нимӗнле чир те пӗтӗмпех пулмалла мар тесе пӗлтерет. Деменци пирки тӗпчевсем паян харпӑр ҫын валли ҫакна шанчӑклать тесе калаяймаҫҫӗ.

Тӗпчевҫӗсем ҫавӑн пекех каҫартни пирки те калаҫҫӗ. «Ланцет» комиссийӗ риска чакартни деменци пуҫланнине каҫартма тата ҫын сывлӑхӗ аванрах чухне пурӑннӑ вӑхӑта кӗскелетме пултарни пирки ҫӗнӗ ҫирӗплетӳсем пуррине палӑртать. Темиҫе ҫул каҫарни те ҫыншӑн тата унӑн ҫемйишӗн валли пысӑк пӗлтерӗшлӗ пулма пултарать.

Ку сайтра эпир юри кӑна «риска чакартни» тата «ҫыхӑннӑ» тесе усӑ куратпӑр. Енчен те эсир «Альцгеймер чирӗнчен хӳтӗленет» текен продукта, ҫимӗҫӳ е программа курсан, асӑрхануллӑ пулӑр. NIA Альцгеймер чирӗнчен хӳтӗленет текен эмел е апатлану мелне усӑ курас умӗн врачпа сӳтсе явма сӗнет, мӗншӗн тесен ҫакӑн пек хатӗрсем хӑрушӑ, укҫа ҫухатасси е иккӗшӗ те пулма пултараҫҫӗ.

Пысӑк тӗрӗслевсем мӗн тупрӗ?

Тӗрӗсленӗ тӗпчевсем (ҫынсем ҫинчен вӑхӑт иртнӗ май мӗн пулнине сӑнанӑ) ҫыхӑнусене кӑтартма пултараҫҫӗ. Ҫынсене программа е танлаштару ушкӑнне ӑнсӑртран палӑртса лартакан рандомизациленӗ тӗрӗслевсем — ытларах ҫирӗп тӗрӗсленӳ мелӗ. Чи паллӑ тӗрӗслевсенчен хӑш-пӗрисем мӗн тупнине вара пӑхӑпӑр.

FINGER (Финлянди)

FINGER тӗрӗслевӗ 60—77 ҫулти, деменци риски ытларах 1260 ҫынна пухнӑ. Пӗр пайне икӗ ҫул хушши апатлану канашӗ, хускану, компьютер миме вӑййисемпе юн-тӑван йӗркисене тӗрӗслени кӗртнӗ программа панӑ; тепӗр пайне пӗтӗмӗшле сывлӑх канашӗ кӑна панӑ. Программа илнӗ ушкӑн шухӑшлав тӗрӗсленӗ тӗрӗсӗсенче пӗчӗкрен лайӑхрах результат кӑтартнӑ, вӑл — пӗчӗк, анчах статистикӑпа пӗлтерӗшлӗ уйрӑмлӑх (FINGER тӗрӗслевӗ «Ланцет» журналӗнче). Тӗрӗслев диагнозсене мар, тӗрӗсленӳ результатӗсене виҫенӗ.

US POINTER (АПШ)

US POINTER тӗрӗслевӗ 60—79 ҫулти, хускану ҫитмен, апатлану йӗрки лайӑхрах мар тата ытти рисксем пур 2111 ҫынна пухнӑ. Икӗ ушкӑна та хусканма, шухӑшласа ӗҫлеме, лайӑхрах ҫиме, ҫынсемпе ҫыхӑнма тата юн-тӑван сывлӑхне тӗрӗслеме хавхалантарнӑ. Пӗр ушкӑн йӗркеленӗ, наставник пулӑшнӑ программа илнӗ; тепри хӑй тӗллӗн ӗҫленӗ. Икӗ ҫултан икӗ ушкӑнра та шухӑшлав тӗрӗсленӗ тӗрӗсӗсен результатӗ лайӑхланнӑ, йӗркеленӗ ушкӑнра пӗчӗкрен ытларах (US POINTER тӗрӗслевӗ JAMA журналӗнче). Авторсем каланӑ тӑрӑх, ку уйрӑмлӑх кулленхи пурнӑҫра пӗлтерӗшлӗ-и тесе пӗлес тесен, ытларах тӗрӗслемелле. «Нимӗн те тумаҫҫӗ» тенӗ ушкӑн пулманран, тӗрӗслев кашни программӑн нимӗн те улшӑнманнипе танлаштарсан мӗн чухлӗ пулӑшнине каламасть.

SPRINT MIND (юн ҫыни)

SPRINT MIND тӗрӗслевӗ юн ҫыни пур 50 ҫултан пултаруллӑ 9361 американлӑ ҫынпа ӗҫленӗ. Вӗсене юн ҫыни валли чакрах тӗллев (ҫӳлти хисеп 120-рен сахал) е йӗркеллӗ тӗллев (140-ран сахал) панӑ. Чакрах тӗллев пӗчӗк пусӑм шухӑшлав йывӑрлӑхне пӗлтерӗшлӗ чакартнӑ, ку — деменци умӗн пулма пултаракан аса илӳпе шухӑшлав йывӑрлӑхӗ. Пулма пултаракан деменци тӗлӗшпе чакрах тӗллевлӗ ушкӑнра случакисем сахалрах пулнӑ, анчах ку уйрӑмлӑх статистикӑпа пӗлтерӗшлӗ пулман. Тӗрӗслевӗ маларах вӗҫленнӗ тата деменци случакисем шутланинчен сахалрах пулнӑ, ҫавна май вӑл ҫак ыйтӑва хуравлама пӗчӗк пулма пултарать (SPRINT MIND тӗрӗслевӗ JAMA журналӗнче).

Тӗрӗслевсене пӗтӗмлетни мӗн кӑтартать

2021 ҫулхи Cochrane пӗтӗмлетӗвӗ темиҫе риска пӗр вӑхӑтра улшӑнма тӑрӑшакан программӑсем пирки 18 000 ҫынтан ытларах пуррипе тӑваттӑ пысӑк тӗрӗслеве пӗрле пухнӑ. Вӑл шухӑшлав тӗрӗсленӗ тӗрӗсӗсенче пӗчӗк лайӑхлану кӑтартнӑ, анчах ҫакна виҫенӗ икӗ тӗрӗслевре деменци пуҫланнӑ ҫынсен йышӗнче уҫӑмлӑ уйрӑмлӑх ҫук пулнӑ (Cochrane пӗтӗмлетӗвӗ).

NIA ӑнлантарнӑ тӑрӑх, НАШ-ӑн 2017 ҫулхи пӗтӗмлетӗвӗ виҫӗ мел валли «шанчӑклӑ, анчах ҫирӗплетӳ ҫитмен» ҫирӗплетӳсем тупнӑ: юн ҫынине тӳрлетни, хусканӑва ытла туни тата шухӑшлавпа вӗренӳ.

Хӑҫан пуҫласси пӗлтерӗшлӗ-и?

«Ланцет» комиссийӗн канашӗ: рисксене чи иртӗнрех чакартса пуҫламалла тата вӗсене чи вӑрӑмрах чухне чакарса тӑмалла: «чи иртӗнрех — чи лайӑх» тата «чи вӑрӑмрах — чи лайӑх». Вӑл ҫавӑн пекех риска чакартма иртӗнрех те, кайран та мар тет. Тӗпчевсен чылайӑшӗ аслӑ вӑйра, 40—65 ҫул хушшинче пурӑннӑ вӑхӑта ҫыхӑннӑ, анчах курас ҫухалӑвӗ е уҫӑлса юлни пек хӑш-пӗр факторсем — ватӑ ҫулсенчи рисксем, вӗсен тӗлӗшпе утӑм туни унта та пӗлтерӗшлӗ пулма пултарать.

Отчёт каланӑ тӑрӑх, халӗ риска вӑрӑмрах чухне тытса пыни ытларах витӗм кӳрет тесе кӑтартакан ҫирӗплетӳсем ытларах. Сӑмахран, аслӑ вӑйра пуҫланнӑ диабет каҫрах пуҫланнинчен ытларах пӗлтерӗшлӗ пулма пултарать.

Деменци риски пур ҫыншӑн та пӗр пек-и?

Ҫук. Комисси сахал пурӑнатлӑхлӑ тата аслӑ пурӑнатлӑхлӑ ҫӗршывсенчи ҫынсен, кӗҫенлӗх ушкӑнӗсенчи ҫынсен тата укҫа сахал ҫынсен ҫак рисксенчен ытларах тытса пурӑннине тупнӑ; ҫавна май вӗсенче деменци ав вӑйра пуҫланма пултарать. Нумай рисксем ҫынсем хӑйсем суйламан лару-тӑрӑвпа ҫыхӑннӑ: ача чухне илнӗ вӗренӳ пахалӑхӗ, пурӑнакан вырӑнри сывлӑш, сывлӑха лайӑх апат ҫывӑх тата юнлӑ пулни.

Ҫавна май Комисси канашӗсене ҫынсем ҫеҫ мар, правительствӑсем валли те каланӑ: пур ачана та лайӑх вӗренӳ, тасарах сывлӑш, тӗтӗм ӗҫессине чакартмалли мелсем, магазинсенче тата ҫимелли вырӑнсенче сутнӑ апатра сакӑр тата тӑвар сахалрах лартни, кирлӗ пур ҫынна та илтӳ аппарачӗсем. Ҫын хӑй ӗҫлени пӗлтерӗшлӗ, анчах ҫынсем пурӑнакан тӗнче те пӗлтерӗшлӗ. Ку диагнозшӑн никама та айӑплама кирлӗ маррине кӑтартакан тепӗр сӑлтав.

Ҫак тӗпчевсен чӑнлӑх чакӗсем мӗнсем?

• Деменци унтӑн-ҫунтӑн тапхӑрсем хушшинче аталанать, анчах тӗрӗслевсен чылайӑшӗ иккӗрен пиллӗк ҫул таран тӑсӑлаҫҫӗ. Тӗрӗсленӳсене мар, хӑй деменцине виҫеме питӗ вӑрӑм тата питӗ пысӑк тӗпчевсем кирлӗ.
• Тӗрӗслевсен чылайӑшӗ шухӑшлав тӗрӗсленӗ тӗрӗсӗсене виҫет. Тӗрӗсре пӗчӗк лайӑхлану деменци пуҫланакан ҫынсем сахалрах пулӗ е кулленхи пурнӑҫ ҫӑмӑлрах пулӗ тесе пӗлтермест.
• Волонтёрсем чылай чухне пӗтӗм халӑхран лайӑхрах сывлӑхлӑ тата ытларах вӗреннӗ пулма пултараҫҫӗ. «Ланцет» комиссийӗ тӗпчевсен чылайӑшӗ халӗ те пуян ҫӗршывсенчен килнине тата кӗҫенлӗх ушкӑнӗсем ҫителӗксӗр хутшӑннине палӑртать.
• Хӑш-пӗр ҫыхӑнусем икӗ енлӗ те ӗҫлеҫҫӗ. Сахалрах хусканни е ҫынсенчен уҫӑлса юлни деменцин малтанхи тӗллевӗ пулма пултарать, сӑлтавӗ кӑна мар.
• Апатлану пирки тӗрӗслевсем халӗлле шанчӑка ҫитмен кӑтартнӑ. MIND апатлану йӗркине виҫӗ ҫул тӗрӗсленӗ тӗрӗслевре шухӑшлав енчен контроль апатлану йӗркинчен пӗлтерӗшлӗ уйрӑмлӑх тупӑнман. Пирӗн апатлану кӑтартӑвне пӑхӑр.
• Миме вӑййисем деменцирен хӳтӗленет тесе ҫирӗплетнӗ мар. Пирӗн миме вӑййисемпе деменци пирки кӑтартӑва пӑхӑр.
• Ҫимеллӗ вӑхӑтра апат ҫименни (пост) пирки ҫынсем хушшинче тӗпчевсем питӗ сахал, тата вӑл ватӑ ҫынсем валли хӑрушӑ пулма пултарать. Пирӗн пост пирки кӑтартӑва пӑхӑр.

Тахҫан та ҫын кашнине те лайӑх тунӑ пулсан, мӗншӗн унта деменци пуҫланчӗ?

Мӗншӗн тесен деменци — суйлавсем кӑна результатӗ мар. NIA усӗм — Альцгеймер чирӗ валли чи пӗлтерӗшлӗ риск факторӗ тет, тата ăна никам та улăштарма пултараймасть. Генсем те вырӑн йышӑнаҫҫӗ. Чылай чухне Альцгеймер чирӗ мӗншӗн пуҫланнине ӑлӑмсем хальлӗхе тӗплӗн ӑнланман. 14 риск факторӗнчен кашнине те пӗтернӗ пулсан та, «Ланцет» комиссийӗн хӑйӗн хаклавӗпе случакисен пӗр хиреҫинчен ытларахӗшӗн сӑлтавӗ ăнлантарӑнман юлать.

Ҫавна май енчен те эсир хусканнӑ, лайӑх ҫинӗ, тӗтӗм ӗҫмен, анчах деменципе апатланнӑ ҫыншӑн пӑхса тӑратӑр пулсан, унӑн е сирӗн айӑпӑр ҫук. Енчен те эсир хӑвӑр деменципе пурӑнатӑр пулсан, ку сирӗн айӑп мар. Айӑп туйӑмӗ ҫемйисен хушшинче тӗл пулакан япала, анчах вӑл тӗрӗс мар. Халӗ чи пӗлтерӗшлӗ — ҫӑмӑллӑх, ҫыхӑну тата лайӑх кунсем. Пирӗн ӗҫ-хӗл канашӗсем тата пӑхса тӑракан ҫыншӑн хӑйӗн пӑхмалли кӑтарту пуҫламалли лайӑх вырӑнсем.

Врачпа мӗнле утӑмсене сӳтсе явма пулать?

Ку енсем чи нумай тӗрӗсленнисем. Вӗсем пирки тӗрӗслев вӑхӑтӗнче калаҫма юрать, мӗншӗн тесен чылайӑшӗ юн-тӑван сывлӑхне, кӑмӑл тӑрӑмне тата хӑй тӑллӑн пурӑнассине те лайӑхлатма пултараҫҫӗ, деменци ҫине витӗмӗ мӗнле пулнинчен пӑхмасӑр.

1. Юн ҫыни. Хисепсене мӗнле пулнине тата сире мӗнле тӗллев юрӑхлӑ пулнине ыйтӑр. «Ланцет» комиссийӗ 40 ҫултан пуҫласа ҫӳлти хисеп 130 е унтан сахалрах пулмаллине сӗнет, анчах ватӑ ҫын валли тӗрӗс тӗллев унӑн пӗтӗм сывлӑхӗнчен килет.
2. Илтӳ. Илте тӗрӗслетме ыйтӑр тата илтӳ аппарачӗсем пулӑшма пултараҫҫӗ-и тесе пӑхӑр. Пирӗн илтӳ кӑтартӑвӗ тӗпчевсене ӑнлантарать.
3. Куҫ. Куҫсене тӑтӑш тӗрӗслеттерӗр тата катаракта пек йывӑрлӑхсене тӳрлетме май пур-и тесе ыйтӑр.
4. Холестерин. ЛПП холестеринне тӗрӗслемелле-и тата нимӗн те улшӑнмалла-и тесе ыйтӑр.
5. Юнри сакӑр. Диабет пур пулсан, ăна хӑрушсӑр мӗнле тытса пымаллине ыйтӑр.
6. Кӑмӑл тӑрӑмӗ. Депресси тӗл пулать тата ăна тӳрлетме май пур. Икӗ эрнерен ытла вӑхӑт хушши кӑмӑлӑр пӑсӑлса тӑнӑ е япаласем кӑсӑкланма пӑрахнӑ пулсан, врачпа калаҫӑр.
7. Тӗтӗм ӗҫнипе эрех. Тӗтӗм ӗҫессине пӑрахма пулӑшакан мелсемпе эрехшӗн хӑрушсӑр чарусем пирки ыйтӑр.
8. Хускану. Сире мӗнле хускану хӑрушсӑр пулнине ыйтӑр. Пирӗн хускану кӑтартӑвӗнче канашсем пур.
9. Пуҫа хӳтӗлени. Велосипедпа ҫӳрес тесен е хускануллӑ вӑйӑсем тытӑнсан шлем тӑхӑнӑр, ӳкнине сӗнсе хӳтӗленӳ пирки ыйтӑр.
10. Ҫынсемпе ҫыхӑну. Ҫынсемпе пӗрле вӑхӑт ирттерни сывлӑхлӑ пурнӑҫ пайӗ. Пирӗн ҫынсемпе ҫыхӑну пирки кӑтартӑва пӑхӑр, ҫывӑрни пирки те.

Эмеле, апатлану йӗркине, ҫимӗҫӳсене, поста е хусканӑва улӑштарас умӗн малтанах врачпа калаҫӑр, уйрӑмах юн-тӑван чирӗсем, диабет, ӳкнӗ ӑс-тӑн пур пулсан е эсир деменципе пурӑнатӑр пулсан.

Врачпа калаҫӑр

Енчен те эсир хӑвӑн е урӑх ҫын асра юлнипе шухӑшлавӗнче хумхануллӑ улшӑнусем асӑрхатӑр пулсан, врач патне вӗҫкӗн ӗҫес каҫӑр. NIA палӑртнӑ тӑрӑх, аса илӳ йывӑрлӑхӗсен урӑх сӑлтавӗсем пулма пултараҫҫӗ: эмел витӗмӗ, щитовиднӑй железа йывӑрлӑхӗсем, депресси е B12 витамин ҫитменни. Сӑлтава тӳрлетсен, хӑш-пӗр йывӑрлӑхсем ирӗлме пултараҫҫӗ. Пирӗн асӑрхаттармалли паллӑсем кӑтартӑвӗ мӗн çине тимлĕ пулмаллине ăнлантарать.

Кӑшт йывӑрлӑхсене чылай ҫухатмалла: ҫӑпах килнӗ ӑнкарулӑх, пӗр енчелли хытӑ вӑй ҫухалӑвӗ е чаканни, калаҫма йывӑрланни е ҫывӑх пуҫ ыратни — инсульт е ытти хӑрушӑ тӑрӑмӑн паллисем пулма пултараҫҫӗ. 112 ҫине шӑнкӑравлӑр.

Golden Moments ӑҫта пулӑшма пултарать

Golden Moments калаҫу карттичӗсем, сӑнӳкерчӗклӗ бинго тата лӑпкӑ тӑвакан сывлани паузи пек ансат пӗрле ӗҫлемелли ӗҫсем туса хатӗрлет. Вӗсем — киленес тата пӗрле вӑхӑт ирттерес тӗллевпе. Вӗсем — апатлану мелӗ мар, тата деменцирен хӳтӗлемеҫҫӗ е ăна чакартмаҫҫӗ.