Tusilaarneq ajorluinnarnerlu demensimut navianarsaanermut

Tusilaarneq ajorluinnarneq utoqqaliartillugu nalinginnaasarpoq, ilisimatuullu demensimut navianarsaanermut sunniuteqarsinnaasutut pingaaruteqarluartumik isigisarpaat. Tamanna tusilartitsutit demensi pinaveersaarsinnaasutut uppernarsarneqaratik isumaqanngilaq; misissuineq pitsaanerpaasoq maanna tamanna pillugu assigiinngitsutut inerneranik nassuiaqarpoq. Qupperneq una misissuinernit paasisat, tusilaanissaq qanoq misissorneqarsinnaasoq, USA-mi tusilartitsutit nakorsamit pisassiissutaasunik pisiniarneqarsinnaasut suut innerat, oqaloqatigiinnerlu qanoq mamarinninneqarsinnaasoq nassuiaarai.

Sooq tusilaarneq tarnip peqqissusaannut pingaaruteqartoq?

Tusilaarneq ajorluinnarneq demensimut navianarsaanermut annerusumik atassuteqartarpoq. 2024-imi Lancet-imi siulittuinermi naatsorsuutigineqarpoq nunarsuaq tamakkerlugu demensip 7%-ia missaannik sunniuteqartoq. Tamanna kolestoroli LDL-p qaffasinnerujussuaqarneranut assigisumik 14-it sunniuteqarsinnaasut allanngortinneqarsinnaasut akornanni annerpaajusumi inissisimasuuvoq, UCL-ip nalunaarsuinerani malillugu.

Siulittuinermi erseqqinnerussat pingaarutillit:

• Tusilaarneq ajorluinnarneq navianarnerulersitsisarpoq. Misissuinerit arfinillit pitsaanerpaaq katersorneqarneranni, inuit tusilaarneq ajorluinnartoq demensimut navianarsaanerannik 37%-imik amerlasoqarnerusunik takuneqarsimapput inuit tusilaarneq nalinginnaasoq peqatigalugit.
• Tusilaarneq annertunerusumik ajorluinnarneratigut navianaat amerlinerusarpoq. Misissuinerit tusilaarnerup ajorluinnarnera misissuisut takusaqarput navianaat tusilaarneq ajorluinnerulerangat amerliartartoq.
• Pissusilersuutit maaaringasut, nammineq uppernarsarneqaratik. Isumaqatigiinniarneqartarpoq kisimiinnerup ingasannersimanerup, aliasuutsinneq, tarninganut kajumissutsitsinerup annikinnerunerata aammalu tusarnaarnermi eqqarsartaatsikkut suut amigaataapput.

Tusilaarneq ajorluinnarneq nalinginnaasarpoq. National Institute on Aging (NIA) naapertorlugu utoqqaanerusat pingajorarterutaat missaannik tusilaarnerannik ajornartorsiuteqarput, ukiullu amerliartorneratigut tamanna nalinginnaajannerulersarpoq.

ACHIEVE-mit tusilartitsutinik misissuinerani suna paasineqarpa?

ACHIEVE tassaavoq misissuineq siullerpaaq tusilartitsutit eqqarsartaatsikkullu unitsitsineq pingaaruteqarnerannik naatsorsuineqarluni misissuineq. Inerneri amerlanertigut eqqunngitsuliorneqartarput, tamatumuuna misissuinerup nalunaarutaani nassuiaatitikkut inequnarput.

• Peqataasut: Inuit 977-it ukiullit 70-imiit 84-mut, tusilaarneq ajorluinnartoq paarineqarsimanngitsoq aammalu eqqarsartaatsikkut ajornartorsiutit annertuumik pineqarsimanngitsut, USA-mi nunaqarfiit sisamaanni.
• Sanilliunneqartoq: Affaata tusilartitsutit imaluunniit audiologimeersoq sinnerlugu oqaloqatigiinnerit pigivaat. Affaallu ineriartortitsinermik peqqissutsimut tunngasumik ilisimasanik tunineqarput.
• Inerneq pingaarneq: Ukiumut pingasunut kingornagut, ataatsimoortukku assigiinngissuteqarsimanngilaq eqqarsartaatsikkut unitsitsinermi.
• Immikkoortortami inerneq: Misissuineq ilaquttanit marlunnit pinngorsimavoq. Inuit 238-it uummaani atorneqartumit umiartortup peqqissusaanik misissuinermi pikialaarnerusumi (ARIC) peqataapput, taamaalillutillu ataatsimoortukku unitsitsinermut navianarnerullutik inissisimapput. Taamaattumik unitsinneq 48%-imik annikinnerusoqarsimavoq tusilartitsutillit. Inuit 739-it peqqissutsimik nunaqarfimmiittut akornanni sunniuteqarsimanngitsoq erseqqinneqarpoq.

Una qanoq paasisariaqarpa:

• Tamatigut akissutit sunaatillugu sunniuteqarsimanngilaq.
• Immikkoortortami paasineq siumut aalajangersimasimavoq, kisianni misissuinerup pingajuataani ikinnerusumi inngilaq. Misissuinerit allat uppernarsassavaat.
• Peqataasut ilisimavaat sumut ilaasortaasimanerat, tamanna inernut sunniuteqarsinnaavoq.
• Lancet-imi siulittuinermi naatsorsuutigineqarpoq tusilartitsutit pingaartumik iluaqutaasinnaasut inuit tusilaarneq ajorluinnartoq demensimullu navianarsaanermut sunniuteqartunik allanik peqartut.

Naammagisinnaasarpoq tusilartitsutit demensi pinaveersaarsinnaasutut uppernarsarneqaratik. Kisianni tusilaarneq, oqaloqatigiinnernut ilaasinnaaneq, attaveqaqatigisartakkaminullu ataqatiginissaq iluaqutaat, taamaalilluni eqqarsaatigisariaqarput.

Qanoq ilisimasaanga tusilaanissaq misissorneqartariaqarpa?

NIA-p inassutigaa nakorsaq oqaloqatigineqassaaq ilissi asannittusi imaluunniit asaasissaq ilissi isumaginnittarsi tusilaarneranik ajornartorsiuteqarpat:

• Telefoniikkut inuit oqaluuttut paasinngikkaangata
• Oqaloqatigiinneq malinnaajuarneq ajornanngippat, inuit marluk amerlanerulluunniit oqaloqatigiippata
• Inuit amerlanertigut utertittariaqartinnerat
• TV nipitoqqilersikkangat allanik aperineqartillugu
• Nipit avataaniittut akerlilersukkit oqaaseq paasinngikkaangat
• Inuit allat immiussisutut misigisimagunigit

Nakorsamit nalinginnaasumik aallartissavat, taanna tusilaanermik ilisimatuumut (audiologi) imaluunniit siutimik, qingammik, torragullu nakorsaanut ingerlatitseqqisinnaalluni. Siummik ipertuut tusilaarneq ajornartorsiutaalersitsisinnaavoq nalinginnaasumik nakorsap misissuisinnaavaa. Tusilaarneq tassaappat unitsinneq nakkutigisariaqarpoq, NIA-lu inassutigaa nakorsaq erninnartumik oqaloqatigineqartassasoq.

Tusilaarneq ajorluinnarneq kukkusumik paatsiveerunneqarnequt isigisinnaasarpoq. NIA-p erseqqippaa utoqqaanerusat tusilaarnerat ajortillugu ilaannikut kukkusumik paatsiveerunneqartartut, akisussaassuseqaratik imaluunniit peqatigiinniartutut isigineqarsinnaasut. Asannittusi iseqarniarluni imaluunniit oqarutigineqartoq paasinngikkaangat tusilaanissaq misissorneqartarnissaa periuseq pitsaanartoq tassaavoq.

Tusilartitsutit nakorsamit pisassiissutaasunik pisiniarneqarsinnaasut suut?

Oktoberi 17, 2022-imiilli, FDA-p tusilartitsutit nakorsamit pisassiissutaasunik (OTC) pisiniarneqarsinnaanngortissimavai. Ima naapertorlugit nakorsamit pisassiissutaasunut sanilliunneqarsinnaapput:

FDA-p nalunaarutigaa tusilartitsutit OTC tusilaarneq annertuumik ajortumut предназначitisimanngitsut. Nakorsaq, immikkut siutimik, qingammik, torragullu ilisimatoq, pisiniarfigineqarnissaq inassutigaa ima ippat:

• Siuteqartoq annertoq imaluunniit ajornaqisoq
• Qaammatit arfinillit kingulliit siummik masartoq, ilunneqartoq imaluunniit aavoq
• Tusilaarneq tassaappat allanngorartoq imaluunniit allanngoriartortoq
• Siutip aappaa tusilaarnerusoq, imaluunniit siutip ataatsip nipaa tusarnaarlugu
• Qalipataaneq imaluunniit nimerujunneq
• Siummik ipertuuteqarnerujussuaq

Tusilartitsutit sungiusarniarlugit sungiusarnerit pisariaqartinneqarput, taamaattumik pisiniarfiginissat utertitsinneqarsinnaanera misissoruk, FDA-p inassutigaa. NIA-p inassutigaa sillimmasiissutit akitsuutip ilaa akilersinnaanera apersorneqartassasoq. Inuk demensimik naapertuulik isumaginnippagu, audiologi ikiorsinnaavoq sorliit tusilartitsutit atorlugu iluarsaanerat ajornannginnerpaasoq ullut tamaasa.

Qanoq inuk tusilaarneq ajortulik oqaloqatiginerusinnaavara?

NIA-p inassutigaa:

1. Inuk saaffiguk isilu isigalugit, qaammarsuaqarli, allanngoriartornerlu takusinnaaniassammat.
2. Sumi nipaarfeqanngitsumik inissisimarit. TV qaminngarlugu imaluunniit nipit avataaniittumit qimagutit.
3. Nipitoqqitsigilaarit, kisianni nivdliutinngikkallarit. Oqaatsit nalinginnaasumik nipitoqarneratigut sukkasuuteqarneratigullu oqaaseqarit.
4. Qaneq ammasuuk. Nerisatinngikkallarit, agiaq maaniginngikkallarit imaluunniit qaneq matuginngikkallarit oqaloqatigiguit.
5. Paasinngikkukku oqaatsit allaqqikkit, utertinnarnagit.
6. Ataaseq ataasiakkaarluni oqalussaaq. Eqimattaniittut akornanni inuk ilanngullugu eqqarsaatiginiaruk.
7. Kamutitsinani apersoruk qanoq ikiorsinnaanerlutit.

Una siunnersuut demensimik naapertulinnik oqaloqatigiinnermi siunnersuut kiisalu iluaqutaasinnaavoq. Assilinik tunngaveqartunik suliaqartitsineq tusarnaarnerup najuunnera annikillisinnaavaa. Assit Naligiinneri kiisalu Oqaloqatigiinnermik Apeqqutit takusatit atorlugit ingerlanneqartarput, Oqaaseq Naammassiuk hingegen naggasiut takutinneqarsinnaavoq oqaluttuarinani. Telefoniikkut videomillulluunniit oqaloqatigiinnerup pillugit telefoniikkut videomillulluunniit oqaloqatigiinneq oqaluttuarisaanera takuuk.

Isiginnaarnerlu pingaaruteqarpoq

2024-imi Lancet-imi siulittuinermi isiginnaarneq ajorluinnarneq paarineqarnani ilanngunneqarsimavoq. UCL-ip nalunaarsuinerani demensip 2%-ia missaannik taasaralugu, siulittuinermilu inassutigineqarpoq isimik misissuinissaq aammalu ajornartorsiutit paarinissat tamanut neqeroorutigineqartassasut. NIA-p inassutigaa 60-it ukioreerneranniit kingornagut ukiumut ataasiakkaanut marlunnukaannulluunniit isinik annertusisitsinermik misissuinissaq, isiginnaartitsisallu misissorneqartassasut. Isiginnaarnerup allannguutaataa annikitsuullu nakkarunnaarsitsinermik navianarsaat itsaqortissinnaavaat.

Nakorsaq oqaloqatiguk

Nakorsaq oqaloqatiguk tusilaanermik isinnarnermillu misissuinissaq pillugu, paasisat qulaaniittut takugukkit. Tusilaarneq tassaappat unitsinneq, siutinik anniarneq imaluunniit siummik aniallassarneq pillugu erninnartumik nakorsaq oqaloqatigissavat. Inuk demensimik naapertuulik isumaginnippagu, nakorsaa tusilaanermi isinnarnermilu allannguutit pillugit paasitikkuk, tamanna pissutsimut, isumannaatsuunermut, kiisalu peqataasinnaanermut sunniuteqarsinnaammat.

Qupperneq una paasissutissiivoq, nakorsamit inassutiginngilaq. Nakorsamit nalunaarut takuuk. Ataqatigiinnerup tarnip peqqissusaata pitsanngorsarneranut soqutigineqarnera atuaruk.